PlusInterview

Na de film en de musical: Multatuli’s Max Havelaar als strip

Na de film en de musical is er nu ook een stripversie van Multatuli’s Max Havelaar. Stripconservator Jos van Waterschoot van Allard Pierson schreef het scenario. Eric Heuvel maakte de tekeningen.

Wanneer las u Max Havelaar voor het eerst? 

Jos van Waterschoot (1965): “Op de middelbare school. En ik vond het een kloteboek. Ik had ook geen leraar die me er enthousiast voor wist te maken, volgens mij vond hij er ook niks aan.”

Wanneer viel het kwartje?

“Toen ik het op mijn 23ste voor de vierde keer las. Ik was conservator van het Multatuli Museum geworden en dacht: nu moet ik dat boek toch eens echt goed gaan lezen en begrijpen. Toen pas zag ik wat er allemaal in zit, hoe rijk het is. Gesprekken met museumbezoekers en internationale contacten maakten me verder duidelijk hoe groot dit boek is. Mensen spreken niet voor niets van dé Max Havelaar.”

U werd conservator van het Multatuli Museum zonder overtuigd Multatuliaan te zijn?

“Ik werkte al bij de Universiteitsbibliotheek en had het bibliotheekwerk, conserveren en dat soort dingen, goed in mijn vingers. Het bestuur zei: ‘De Multatuliliefde komt vanzelf.’ En gelijk hadden ze.”

Bent u het eens met de leden van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde die, zoals u memoreert in het dossier achterin de graphic novel, Max Havelaar het belangrijkste Nederlandstalige boek aller tijden vinden?

“Het is een héél belangrijk boek. Dat maakt het niet meteen tot het mooiste boek uit de Nederlandse literatuur. Het is een boek dat je gelezen moet hebben, net als bijvoorbeeld De avonden of De donkere kamer van Damokles, een echte klassieker. Max Havelaar is een heel gelaagd boek, maar als ik heel eerlijk ben: er staat ook oeverloos gezever in. Onder de huidige omstandigheden zou ik zeggen: goede redactie eroverheen, er kunnen zeker zo’n veertig pagina’s uit.”

Als scenarist had u die macht.

“Ja, maar ik moest meer schrappen dan me lief was. Het prachtige verhaal van de Japanse steenhouwer, dat wel in mijn oorspronkelijke scenario was opgenomen, is bijvoorbeeld gesneuveld. Het werd volgens de uitgever veel te duur allemaal. Begrijpelijk, maar wel jammer. Kill your darlings.”

Voor wie is de graphic novel bedoeld?

“Voor iedereen, ook voor oudere lezers. Toen ik vertelde waar ik mee bezig was, zeiden mijn buren: ‘Goh, dat boek hebben we eigenlijk nooit gelezen.’ Ze leenden Max Havelaar bij de bibliotheek, maar vonden het toch wel erg moeilijk.”

“Ook voor hen zou deze graphic novel van pas kunnen komen; het is een soort samenvatting van Max Havelaar, maar ook een inleiding daarop: wil je er dieper induiken, dan kun je door naar het echte boek.”

“In het essay achterin de graphic novel richt ik me rechtstreeks tot middelbare scholieren. Die jongeren zijn we aan het verliezen, hè? Die hoeven bijna niets meer te lezen en al zeker geen negentiende-eeuwse boeken. Ik hoor vaak van leraren dat ze Max Havelaar zelf ook zware kost vinden en ze niet weten hoe ze er jongeren er naartoe kunnen krijgen. De verstripping zou ze erbij kunnen helpen.”

Nog niet zo lang geleden zou een stripversie van Max Havelaar zijn beschouwd als heiligschennis. Wat vinden Multatulianen ervan?

“Achterop staat een quote van Elsbeth Etty, voorzitter van het Multatuli Genootschap: ‘Heb het boek in één adem uitgelezen. Werkelijk fantastisch: zowel de fraaie tekeningen als de manier waarop het de tekst is verwerkt.’ Nou, daar kun je mee thuiskomen, toch?”

U was ook betrokken bij de stripbewerking van Multatuli’s Woutertje Pieterse die tekenaar Jan Kruis in 2007 maakte. Hoe ging dat?

“Hij maakte er twee boeken van en ik heb hem er min of meer doorheen geloodst. Woutertje Pieterse heeft wel 800 pagina’s, het was een enorm werk. Het was wel het moment dat ik dacht: er moet ook een verstripping van Max Havelaar komen. In 2016 zei stripuitgever Ger van Wulften: ‘Je loopt altijd wel te zeuren over dat boek, maar schrijf dat scenario eerst maar eens.’ Na een lange zoektocht in Nederland en Vlaanderen naar een geschikte tekenaar zijn we uitgekomen bij Eric Heuvel, die al langer bezig was met Max Havelaar.”

Peter van Dongen is in Nederland dé tekenaar als het gaat om Nederlands-Indië. Is hij ook in beeld geweest?

“Zeker. Maar a. hij werkt heel langzaam en b. toen we hem benaderden was hij net gevraagd de Franse strip Blake en Mortimer te tekenen. Die strip verschijnt alleen al in Frankrijk al in een oplage van honderdduizenden exemplaren, dus de keuze was voor hem snel gemaakt.”

Kolonialisme is een belangrijk thema tegenwoordig. In dat opzicht komt een graphic novel naar een roman die misstanden in Nederlands-Indië aanklaagde op het juiste moment.

“Ja, behalve leraren Nederlands kunnen ook leraren geschiedenis hier iets mee. Je zou kunnen zeggen dat Multatuli een visionair was dat hij al in een boek uit 1860 ageerde tegen het kolonialisme. Maar is het niet meer van alle tijden dat je netjes probeert te zijn tegen mensen die het minder hebben? In die zin is Max Havelaar eerder een tijdloos boek.”

Eric Heuvel en Jos van Waterschoot
Multatuli’s Max Havelaar
Uitgeverij L, €22,99, 120 blz.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden