Plus

Muziekwereld herdenkt ‘tovenaar’ Bernard Haitink: ‘Pure magie als je hem zag dirigeren’

In de klassiekemuziekwereld is iedereen het erover eens: Bernard Haitink, die donderdag op zijn 92ste overleed, was een van de grootste dirigenten van onze tijd. ‘Als ik de naam Bernard Haitink hoor, hoor ik prachtige muziek.’

Bernard Haitink was onder meer 27 jaar chef-dirigent van het Concertgebouworkest. Beeld ANP
Bernard Haitink was onder meer 27 jaar chef-dirigent van het Concertgebouworkest.Beeld ANP

‘Hij was een van de finest musicians van onze tijd,’ schreef de jonge Finse dirigent Klaus Mäkelä op Twitter. Veelbetekenend is dat hij het woord musicus gebruikt; Haitink was inderdaad niet iemand die vanuit een gezagspositie zijn wil aan de orkestleden oplegde, maar die daadwerkelijk samen met ze muziek maakte.

Collega-dirigent Ed Spanjaard kan heel precies uitleggen wat Haitink zo goed maakte. “Wat ik indrukwekkend vond aan Haitink is zijn presence, zijn deemoedigheid die tegelijkertijd ook een enorm respect afdwong, doordat hij doordrenkt was van die stukken die de kern van zijn repertoire uitmaakten,” zegt Spanjaard. “En weet je wat ook zo goed was aan die man? Hij stond ook zo verdomd goed. Dat lijkt een bijzaak, maar velen van ons zijn zwalkers. Let er maar eens op. Vooral onervaren dirigenten staan in de raarste houdingen op dat rostrum.”

Smaak

Werner Herbers, die lang onder Haitink speelde als solo-hoboïst van het Concertgebouworkest, spreekt uit ervaring als hij zegt dat ‘er aan Haitink veel valt te bewonderen’. “Hij had smaak en hij was voor een orkest een sfeermaker. Het was altijd heel lekker om onder hem te spelen. Hij had een hele prettige en duidelijke slag en een natuurlijke timing. De tijd die hij nam tussen opkomst en beginnen was altijd precies goed, net als de lengtes van de pauzes tussen de delen. Dat is voor musici erg belangrijk.”

“In de Derde symfonie van Mahler, bijvoorbeeld, zit een deel dat met een lastige hobosolo begint en Haitink gaf altijd de inzet aan als je er nog helemaal ‘in’ zat. Ik heb ook wel dirigenten meegemaakt die te lang wachtten. Je riet wordt droog en je sterft van de zenuwen!” aldus Herbers. “Heel prettig is ook zijn eigenschap dat hij de musici het gevoel geeft dat ze zelf ook inbreng hebben. Hij maakte echt gebruik van de individuele potentie van de musici en toonde daarvoor ook zijn dankbaarheid.”

Je reinste tovenarij

Dirigent Jan Willem de Vriend vindt Haitink vooral een soort mirakel. “Wat hem zo goed maakte, is een groot wonder. Als jonge jongen heb ik nog onder hem gespeeld, als violist, en toen was ik te overweldigd om alles in me op te kunnen nemen. In die tijd heb ik ook een repetitie van hem bijgewoond van het Chamber Orchestra of Europe – Brahms. Hij deed zo wéinig en er gebeurde zo véél. Het was pure magie. Als je hem zag dirigeren, dacht je dat je het zelf ook wel zou kunnen. Maar niets was natuurlijk minder waar.”

“Bij Haitink denk ik aan mijn ervaringen in het Europees Jeugd Orkest,” zegt Wilmar de Visser, contrabassist van het Radio Filharmonisch Orkest. Hij wijst op het onverklaarbare wonder van Haitink, die met minimale gebaren grootse dingen teweeg kon brengen. “We waren allemaal nog piepjong en werden ingezeept, zoals dat heet, door een hele goeie repetitor, echt een vakman. Maar toen kwam Haitink voor het orkest staan en opeens was alles compleet anders. Vanaf de eerste seconde begon de muziek te stromen en viel alles op zijn plek. Je reinste tovenarij, ik heb er geen ander woord voor.”

Volstrekt uniek

Ook Simon Reinink, algemeen directeur van Het Concertgebouw, was met name onder de indruk van de economie waarmee Haitink dirigeerde. “In essentie was dat onnavolgbaar. Dit is wat ervaring doet, denk ik. Als dirigent denk je op je dertigste dat je alles kunt en op je veertigste realiseer je je dat je juist nog helemaal niets kunt. Pas vanaf je vijftigste begin je het te leren. Haitinks jaloersmakende rust en concentratie waren zijn geheim, denk ik. Zijn muzikaliteit en zijn klank waren volstrekt uniek. Een grotere dirigent hebben we nooit gehad. Nou ja, misschien Mengelberg.”

Schrijver Guus Kuijer vatte het op Twitter misschien het mooist samen van allemaal: “Als ik de naam Bernard Haitink hoor, hoor ik prachtige muziek.”

Bernard Haitink (1929-2021) was de grootste dirigent van zijn tijd

Bernard Haitink is donderdag in zijn woonplaats Londen overleden. Haitink was 27 jaar chef-dirigent van het Concertgebouworkest, maakte meer dan 450 platen en gold als als een van ’s werelds grootste interpreten van muziek van Mahler, Bruckner, Debussy en Ravel. Hij bleef tot op zeer hoge leeftijd actief.

Lees hier meer

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden