Plus Achtergrond

Muziekinstallatie in oude schuilkelder Kröller-Müller Museum

Ter herinnering aan Operatie Market Garden wordt de schuilkelder van het Kröller-Müller Museum opengesteld. Susan Philipsz maakte er een geluidswerk bij.

De ingang van de schuilkelder waar in de Tweede Wereldoorlog de kunstcollectie van het Kröller-Müller werd bewaard. Beeld Marjon Gemmeke

Midden in Nationaal Park de Hoge Veluwe ligt het bekende Kröller-Müller Museum, omringd door een grote beeldentuin. Wat weinigen weten is dat vlakbij het museumgebouw een bunker ligt waar zelfs het overgrote deel van het personeel nog nooit is geweest is. Die bunker werd in de Tweede Wereldoorlog aangelegd om het kunstbezit van het museum veilig te stellen.

De stichter van het museum, Helene Kröller-Müller, drong al vanaf begin 1939 aan op de bouw van een schuilkelder. Daar werd in september van dat jaar daadwerkelijk mee begonnen. Tijdens de oorlog lag de kunstcollectie van het museum hier opgeslagen.

Ter herinnering aan Operatie Market Garden wordt de schuilkelder van het Kröller-Müller Museum nu tijdelijk opengesteld. De Schotse kunstenaar Susan Philipsz (1965), in 2010 winnaar van de prestigieuze Turner Prize, werd gevraagd om ter plaatse een installatie te maken.

Personificatie van wind

Philipsz was nog nooit in het Kröller-Müller geweest, maar kende de reputatie van het museum wel. “Toen ik naar de bunker liep, blies de wind door de boomtoppen. Het was net een processie. Ik dacht verder na over de wind, hoezeer dat paste bij de situatie.” 

Philipsz vond een kaart van Jan Janssious uit 1650, een zeeatlas waarin de winden zijn weergegeven als blazende hoofden met gebolde wangen. “Ik vond het echt fascinerend dat wind in literatuur en kunst wordt gepersonifieerd. Zoals in de Toren van de winden in Athene, een achthoekig gebouw met personificaties van de verschillende windrichtingen aan alle zijden.”

Philipsz kocht acht hoornschelpen, afkomstig uit verschillende delen van de wereld, van een grote koninginneschelp uit de Florida Keys tot een ceremoniële Horagaischelp uit Japan. “Om er daadwerkelijk geluid uit te krijgen, moet je het puntje eraf zagen. Dat is nog een hele klus, want ze zijn keihard. Vervolgens lukte het mij zelf helaas niet om erop te blazen, dus ik heb een professionele hoornblazer ingehuurd om er geluid uit te krijgen.”

Metafoor

Elke schelp heeft zijn eigen geluid. Die klinken nu uit acht speakers, die in de bomen rondom de bunker zijn opgesteld. Je hoort het geluid opzwellen, als je de verdekte bunker nadert. Na een driesprong volgt een lang recht pad naar de ingang van de bunker, waar de bezoeker wordt omringd door het geluid van de schelpen.

De bunker zelf is verrassend klein. Het bouwwerk gaat schuil onder een acht meter hoge zandlaag, waardoor het geheel op een zandduin lijkt. Die ingang is daarentegen nogal rijk gedecoreerd, inclusief een lange Latijnse tekst boven de deur.

Ook binnen hoor je de schelpen. Sommige lijken op een hoorn tijdens een oorlogsherdenking, uit andere hoeken lijkt het geloei van een rund te komen. Philipsz: “Om er geluid uit te krijgen is heel veel adem nodig en dat hoor je in de opnames. Daardoor wordt het werk ook een soort metafoor voor leven en sterfelijkheid.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden