PlusAchtergrond

Musicalmakers wil de Nederlandse musical vernieuwen: ‘Vaak worden dezelfde verhalen verteld’

Musical is de populairste vorm van theater. Maar van innovatie is nauwelijks sprake. Hoe vernieuw je het genre met onervaren makers? Bij Musicalmakers proberen ze het. Het talent is er, maar er moet ook nog veel gebeuren. ‘Ik zie het voor me, maar weet nog niet of het gaat lukken.’

Lorianne van Gelder
Priscilla Vaudelle (l), maker van musical ‘Bims’ en samensteller van de juli-editie van The Lounge van Musicalmakers. Daarnaast: Tara Reijerkerk (m) en actrice en theaterdocent Yahmani Blackman. Beeld Daphne Lucker
Priscilla Vaudelle (l), maker van musical ‘Bims’ en samensteller van de juli-editie van The Lounge van Musicalmakers. Daarnaast: Tara Reijerkerk (m) en actrice en theaterdocent Yahmani Blackman.Beeld Daphne Lucker

“Hou je van musical?” vraagt de energieke presentatrice van de avond Yahmani Blackman aan elke gast die bij haar aanschuift. Opvallend genoeg geven de meesten schoorvoetend toe dat ze niet van musical houden, behalve dan van Hamilton, de waanzinnig succesvolle, permanent uitverkochte maar nu op Disney+ te bewonderen musical met hiphop en rap, geschreven door Lin-Manuel Miranda, want dat is er een eentje van de buitencategorie. Danser en acteur Erwin Kiene dwingt zelfs al zijn vrienden die show te bekijken, en eigenlijk ‘hield hij altijd al van musical, maar in het geheim’.

Maar verder? Wonderlijk genoeg is op de plek waar musical moet worden vernieuwd, nauwelijks een artiest die vol uitkomt voor zijn of haar liefde voor musical. Ja, bijna iedereen heeft wel een musical gezien (‘Mary Poppins’, ‘Singin’ in the rain’, ‘The Lion King’ en heel vaak ‘Hamilton’), maar er is ook schroom en schaamte om hun werk als potentieel musicalmateriaal te beschouwen. Blackman, zelf actrice en theaterdocent: “Ik hoor dit vaker, wat is dat toch?”

Welkom bij The Lounge van Musicalmakers, het ontwikkelhuis voor musical in DelaMar West, tegen de A10 aan. The Lounge is een avond die zes keer per jaar wordt georganiseerd, waar jonge regisseurs performers meenemen die laten zien waarmee ze bezig zijn en daarna worden geïnterviewd. Wat hier gebeurt is een soort revue, een café chantant of bonte avond: een heerlijk eclectische presentatie van dans, zang en acteertalent. Regisseur Priscilla Vaudelle (39), maker van musical Bims, stelde deze versie (half juli) van The Lounge samen, en nam rappers, krumpers (krumping is een acrobatische hiphopdansvorm, red.), zangers en spokenwordartiesten mee. Dit is de toekomst van de musical, nonchalant bij elkaar gezet op een zomeravond.

Maar die schaamte voor musical dus, dat is een ‘dingetje’, zoals vaker deze avond ter sprake zal komen. De een associeert musical met iets kinderlijks, de ander vindt het corny. Weer een ander noemt musical voorspelbaar en kunstmatig. Of: ‘bij musical beginnen ze altijd op het moment suprême ineens te zingen’.

Kloof met toneel

Wat Saskia Selen (39) en Stephen Liebman (38) voor ogen hebben is: nieuwe energie, nieuwe mensen, een frisse wind door musicalland. Er zijn fanatieke musicalliefhebbers in de zaal, maar ook een jongen die alleen zijn groep 8-musical heeft gezien. Sinds begin 2022 vormen Liebman en Selen de directie van Musicalmakers, het nieuwe initiatief om musical in Nederland te vernieuwen, verversen en diverser te maken.

Stephen Liebman en Saskia Selen. Zij vormen samen de directie van Musicalmakers.  Beeld Elzo Bonam / StudioEAB
Stephen Liebman en Saskia Selen. Zij vormen samen de directie van Musicalmakers.Beeld Elzo Bonam / StudioEAB

Ook hen zul je nooit zonder schroom hun liefde voor musical horen bezingen. Ze houden ervan, maar komen niet ‘uit die wereld’. Liebman werkte jarenlang als regisseur en begeleider van jong talent bij het als highbrow bekendstaande theater Frascati, Selen heeft haar organisatie- en adviesbureau Studio Selen, en betreedt de culturele wereld als een Alice in Wonderland.

“Er is een enorme kloof tussen toneel en musical,” zegt Liebman. “En dat is onnodig, want musical is de meestbezochte vorm van theater en zou een goede verbinding kunnen zijn tussen het grote publiek en het highbrow theaterpubliek.” Maar, erkent hij, de Nederlandse musical snakt naar een impuls. “Het zijn vaak dezelfde verhalen die worden verteld, met maar weinig maatschappelijke relevantie.”

En daarvoor zijn zij Liebman en Selen er nu. Zij mogen nieuwe vormen uitproberen – waarom geen rap en hiphop in plaats van gelikte popliedjes, of een musical met slechts één acteur in plaats van tien? – en eventueel bij succes een extra zetje naar het commerciële circuit geven. Al noemen beiden meteen een disclaimer: het gaat niet om hen, het gaat om de makers die zij mogen verwelkomen in het ontwikkelhuis.

Die houding is goed te zien tijdens The Lounge. Selen is gastvrouw (Liebman heeft corona), maar laat alle eer aan Priscilla Vaudelle. Sowieso is Vaudelle een van hun grote troeven, net als Job Greuter (die de succesvolle productie A Kind of Odyssey eerder dit jaar maakte), acteur en danser Daan Wijnands, theatermaker Saman Amini en theater- en filmregisseur Eva Line de Boer. Want als iemand de musical van binnenuit met een hele hoop nieuw talent kan veranderen, zijn zij het wel.

No pressure.

Op je bek gaan

Vaudelle maakte eerder al Bims, met haar productiebedrijf Lost Project, in samenwerking met Frascati. Bims is een lofzang op de Bijlmer, met hiphop, zang, rap en spel, geschreven met componist Alvin Lewis en songwriter Glen Faria. Het is het eerste deel van een muzikale reeks – een musical wil ze het nog niet noemen, maar eigenlijk was het dat al wel een beetje. En het sloeg aan: de reeks was bij de première en bij reprise helemaal uitverkocht.

Vaudelle: “Ik had niet verwacht dat Bims zo’n succes zou zijn. Blijkbaar is er een enorme behoefte aan nieuwe verhalen in de musical.” Bij Musicalmakers gaat ze verder met ontwikkelen. Het doel is een grote musical te maken over de Bijlmer, een voorstelling die blijft spelen en als cadeau aan Amsterdam wordt gegeven ter gelegenheid van het 750-jarig bestaan van de stad in 2025.

De ambitie is er dus, maar de praktijk is weerbarstig, zegt ze. Nederland kent vergeleken met Engeland of Amerika veel minder een musicaltraditie. “Er is veel talent, maar het niveau is zo ongelofelijk hoog als je een echte musical wilt maken. Normaal maken professionals een musical in drie maanden, maar wij moeten het talent echt nog gaan opleiden.”

Bij Musicalmakers, dat in elk geval tot 2024 met subsidie wordt gesteund, is daar de ruimte voor. “Het gesubsidieerde stelsel is ervoor om op je bek te mogen gaan,” benadrukt Liebman.

Triple threat

Het is pas sinds een half jaar dat de motor goed begint te draaien bij Musicalmakers (dat anderhalf jaar geleden officieel begon), want voordat Liebman en Selen aantraden was er corona. Selen praat met eindeloos veel partijen, Liebman coacht en begeleidt de makers, legt contacten tussen de gevestigde orde in musicalland en jonge theatermakers.

Musical is nou eenmaal veel van alles. De combinatie van dans, zang en spel, die allemaal gelijkwaardig in een productie naar voren moeten komen, wordt ook wel de triple threat genoemd. Acteurs moeten de drie disciplines perfect onder de knie hebben.

Bij The Lounge is goed te zien dat de afzonderlijke disciplines vertegenwoordigd zijn. Erwin Kiene doet een indrukwekkende krump-dansact met Cain van der Donk, singer/songwriter Lot van Oekel kan prachtig zingen, Lavinia Aronson combineert spoken word met acteren, Rowènshell Saluna rapt a capella. Maar alles tegelijk kunnen, is nog wat moeilijker.

Vaudelle: “Ik kan het voor me zien, maar weet nog niet of het gaat lukken.” Wacht nog even tot december, dan volgt Bims deel 2.

[Tekst loopt door onder de foto’s]

A-capellarap van Jenoesa Pinas en Rowènshell Saluna (r) tijdens The Lounge van Musicalmakers Beeld Daphne Lucker
A-capellarap van Jenoesa Pinas en Rowènshell Saluna (r) tijdens The Lounge van MusicalmakersBeeld Daphne Lucker
Singer-songwriter Lot van Oekel. Beeld Daphne Lucker
Singer-songwriter Lot van Oekel.Beeld Daphne Lucker

Hobbelig begin

Al jaren probeert de musicalwereld, die vooral door grote commerciële spelers als Stage Entertainment, Albert Verlinde Producties en De Graaf & Cornelissen wordt gedomineerd, vernieuwing te organiseren. Die grote musicals lopen goed, met tienduizenden bezoekers per jaar, maar innovatieve impulsen zijn er nauwelijks. Eerder is dat geprobeerd met M-Lab in Amsterdam-Noord (van 2007 tot 2016, met een eigen theater, onder leiding van Koen van Dijk), maar met nog weinig echt groot succes. In de laatste subsidieronde (2021-2024) waren er plotseling twee spelers die meedongen naar een plek als musicalontwikkelhuis: M-Lab en het nieuwe Musicalmakers.

De adviescommissie van de Raad voor Cultuur adviseerde M-Lab te steunen, maar de Raad koos voor Musicalmakers. Het leidde tot consternatie in musicalland. Musicalmakers kreeg de subsidie omdat ze het beste plan hadden, volgens de Raad – DeLaMar-directeur Andreas Fleischmann stond er aan de basis van, samen met Chafina Bendahmanin van Rose Stories, een groep die verhalen uit ‘de hele samenleving ophaalt’, en zo garant stond voor diversiteit.

Maar vervolgens waren er zorgen over de onafhankelijkheid van Musicalmakers omdat interim-directeur Andreas Fleischmann te nauwe banden had met musicalgrootheid Joop van den Ende. Musicalmakers wordt ook voor 7,5 ton medegefinancierd door de Van den Ende Foundation, en Van den Ende zit ook weer in het DeLaMar. Vorig jaar zei Fleischmann daarover: “Mensen roepen ‘Joop bepaalt alles’, maar dat is gewoon niet zo. Daarom is het ook fijn dat we nu gesubsidieerd zijn, dan heb je heel duidelijke regels.”

Sinds januari 2022 is er de nieuwe directie met Stephen Liebman en Saskia Selen. De band met ROSE Stories is verbroken. De Raad voor Cultuur schreef eind vorig jaar de ontwikkelingen ‘nauwlettend’ te volgen.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden