Plus Achtergrond

Museum Van Loon wil zijn pijnlijke verleden niet langer wegmoffelen

Met Aan de Surinaamse grachten – Van Loon & Suriname (1728-1863) wil Museum Van Loon zijn pijnlijke verleden niet langer wegmoffelen. Voor het eerst is een ‘meerstemmig geluid’ te horen. 

Deze aquarel van werkende slaafgemaakte mannen is te zien in Museum Van Loon. Beeld Rijksmuseum

Het eerste dat we zien op de tentoonstelling Aan de Surinaamse grachten zijn forse schilderijen waarop witte mannen zijn afgebeeld. Het zijn representanten van de machtige Amsterdamse regenten­familie Van Loon. Vandaar ook het tweede deel van de tentoonstellingstitel Van Loon & Suriname (1728-1863).

De expositie is opgebouwd uit acht ‘vensters’, en een film. Door middel van acht persoonlijke verhalen, in de woorden van het museum ‘van slaafgemaakten in Suriname tot welgestelde consumenten in Amsterdam’, wordt een verhaal verteld vanuit meerder perspectieven, om zo de ongelijkheid die er was ook te laten zien. Het pijnlijke wordt niet meer weggemoffeld.

Dat is het ‘meerstemmige geluid’ dat het museum wil laten horen, dat is de koerswijziging. Volgens directeur Gijs Schunselaar is Museum Van Loon een voorbeeld van de welvaart die onze koloniale geschiedenis heeft voortgebracht. Hij wil de programmering kantelen van een ‘eurocentrisch, kunsthistorisch frame’ naar een ‘nieuwe balans die past bij de veelkleurige samenleving die we zijn’.

Zo veel mogelijk verdienen

Willem te Slaa is met Marian Duff – die verantwoordelijk is voor de video-interviews met daarin het verhaal van de nazaten van de personen van wie in het Koetshuis hun verhaal wordt verteld – conservator van Aan de Surinaamse grachten. “We belichten de geschiedenis van de familie Van Loon in de 18de en 19de eeuw en hun betrokkenheid bij de plantages in Suriname tot de juridische afschaffing van de slavernij in 1863,” zegt hij.

“Maar dan dus niet alleen de pracht en praal van het witte verhaal. Het begint bij hen die profiteerden van alle rijkdom die elders is vergaard, leidt naar twee vrijverklaarde slaaf­gemaakten die met elkaar zijn getrouwd en eindigt bij de interviews met de nazaten die de stemmen in het hier en nu weergeven.”

Het verhaal van de plantage-economie in Amsterdam en Suriname is het verhaal van zo veel mogelijk geld verdienen (met name aan de suikerplantages). Van vader Jan van Loon die bewindhebber was van de West-Indische Compagnie (WIC) en zijn zoon Willem, die vanuit Amsterdam investeerde in plantages in Suriname. Door leningen die hij had uitstaan en die niet konden worden terugbetaald, werd de familie Van Loon op een gegeven moment ook gedeeltelijk eigenaar van plantages.

Aandacht is er ook voor het kopen van ‘gevangengenomen Afrikanen’ langs de westkust van Afrika. De Europeanen waren er flink aan het stoken om oorlogen te creëren, waardoor er veel gevangenen waren. Die werden er gekocht en konden vervolgens aan de plantages in Suri­name verkocht worden. Lang had de WIC hierop een monopolie, waaraan de compagnie fortuinen verdiende.

Na de vensters ‘Directeuren in Suriname’ en ‘Verzet en repressie’, komen we uit bij een bijzonder stuk van de expositie – niet nadat Te Slaa heeft gezegd dat objecten over het leven van de slaafgemaakten voor het ‘meerstemmige geluid’ jammer genoeg erg schaars zijn.

Trouwfoto

Dat unieke stuk is een reproductie van een trouwfoto uit 1894 van de in slavernij op plantages (waarin de Van Loons investeerden) geboren Hendrina Heirath en Dirk Andreas Ralf. Te Slaa: “Wat heel lang heeft bestaan is dat de slaafgemaakten als een geanonimiseerde groep werden voorgesteld. Terwijl zij allemaal individuen waren, die namen hadden en verliefd werden. Laten we dat vooral niet vergeten.”

Aan de Surinaamse grachten – Van Loon & Suriname (1728–1863), Museum Van Loon, t/m 13/1

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden