Plus

Moet Fortnite verboden worden?

Onlinegame Fortnite is ontworpen om spelers zo lang mogelijk aan hun computer gekluisterd te houden. Prins Harry pleit voor een verbod op de verslavende game, maar wat valt de makers te verwijten?

Fortnite wordt door 250 miljoen mensen gespeeld. Beeld -

Een steen in de virtuele vijver, zo kan de uitspraak die prins Harry vorige week deed over Fortnite gerust worden genoemd. Na een bezoek aan een verslavingskliniek zei hij dat het mateloos populaire spel wat hem betreft subiet verboden mag worden. "Het is gemaakt om mensen verslaafd te maken en om hen zo lang mogelijk achter hun computer te houden."

Een opvallende stellingname voor een lid van een koninklijke familie, dat sowieso, maar heeft hij een punt? Het spel is zeker zo ontworpen dat mensen blijven spelen, zegt gameonderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam Jeroen Lemmens. "Het speelt in op basisbehoeften: autonomie - zelf keuzes maken; competentie - voortdurend feedback op je presteren; en verwantschap - samen met vrienden spelen."

Voortdurende beloning
Om de aandacht van spelers vast te houden hebben ontwikkelaars een greep gedaan uit de 'psycho- en neurobiologische trukendoos', zegt Michiel Smit, schrijver van het boek Gameboy en ervaringsdeskundige: hij was ruim zeven jaar gamesverslaafd. "Spelers boeken bijvoorbeeld voortdurend progressie: eerst heel snel en daarna steeds langzamer. Dat heet 'drip feed' en is vergelijkbaar met hoe je een rat lichamelijk verslaafd kunt maken aan opium: door hem om de zoveel tijd een klein druppeltje toe te dienen."

"Fortnite is een gesloten systeem dat ogenschijnlijk gecompliceerd is, maar functioneert volgens simpele regels. Het spel heeft een verhaal, het is een avontuur dat je samen met medespelers beleeft, en hoe langer je het speelt, hoe meer progressie je boekt."

Hieraan gelieerd kent het spel 'dopaminerge feedbacklussen'. "Je krijgt voortdurend feedback op je eigen presteren: je ranking, je munitie, je status: om de paar seconde ontvang je een nieuwe prikkel die je leert of je goed bezig bent," zegt Smit. "In het echte leven zul je nooit zoveel beloning ontvangen: hooguit krijg je een paar keer per dag een complimentje."

Gokken met schatkisten
Waar met name jonge spelers gevoelig voor zijn, is de ontwikkeling van een identiteit. In Fort­nite kun je het uiterlijk van je avatar, het personage waarmee je speelt, zelf vormgeven. Hiervoor zijn (liefst zeldzame) outfits (skins), cosmetica, wapens en dansjes te koop. "Een spel kun je uitspelen, of wordt na verloop van tijd saai. Maar het opbouwen van een identiteit verveelt nooit, daar kun je oneindig mee doorgaan," zegt Smit.

In veel spellen (overigens niet zozeer in Fortnite) speelt seksualisering mee: mannelijke karakters zijn overdreven gespierd, vrouwen een soort virtuele pornosterren met wapens. Voor tieners is dat machtig interessant. Smit: "Deze ontwikkeling is op z'n retour, onder meer omdat ouders begonnen te klagen. Zij herkennen het trucje van 'sex sells', en zijn daar alert op. Maar dat geldt niet voor de minder expliciete manieren om jongeren verslaafd te maken."

Smit refereert hier aan de 'loot boxes' die in het spel verstopt zitten: schatkisten waarin de ene keer een uniek wapen of bijzondere skin is verstopt en de volgende keer niets.

Lemmens: "Dat lijkt verdacht veel op gokken en is daarom kwalijk. Niet voor niets zijn loot boxes in bijvoorbeeld België en Frankrijk verboden. Fortnite valt niet onder dat verbod, omdat de beloningen geen monetaire waarde hebben: je kunt ze niet doorverkopen. Maar spelers kunnen wel betalen voor de kans op een bepaald wapen, niet voor het wapen zelf: dat onregelmatige aspect ervan maakt het gokken."

Terug naar prins Harry: vloog hij nou uit de bocht met zijn oproep tot een verbod?

"Harry strooide iets te kwistig met termen," zegt Lemmens. "We spreken pas over een verslaving als er sprake is van een obsessief en compulsief gamen dat niet gecontroleerd kan worden, ook niet als er problemen door ontstaan. Veel jongeren zijn momenteel geobsedeerd door Fortnite, maar uit onderzoek blijkt dat maar vijf procent van de spelers werkelijk verslaafd is. Loot boxes voor spelers onder de 12 jaar moeten wat mij betreft verbannen worden, maar een verbod op een gratis spel waar vele miljoenen mensen plezier aan beleven, zou absurd zijn."

Ook Smit, die de stichting New Game heeft opgezet die als doel heeft om gamesverslaving tegen te gaan, vindt een verbod te ver gaan. "Maar het is goed dat Harry er de aandacht op vestigt en mensen wakker schudt. Want gamesverslaving is een serieus probleem."

Razend populair

Fortnite is een van de succesvolste games ooit gemaakt. De gratis en meest populaire versie van het spel wordt naar schatting door een kwart miljard mensen gespeeld. Het concept is redelijk simpel: honderd spelers worden op een eiland gedropt, schieten op elkaar en degene die als laatste overblijft, heeft gewonnen. In 2018 verdiende ontwikkelaar Epic Games 2,4 miljard dollar aan het spel. Deelnemers kunnen outfits en dansjes kopen voor hun personage. Inmiddels lijkt Fortnite in populariteit te worden overvleugeld door Apex Legends, een gratis spel dat begin
februari uitkwam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden