PlusAchtergrond

Model Saana Mirzaie is herboren: ‘Zelfexpressie is mijn nieuwe uitlaatklep’

Saana Mirzaie sliep als vluchteling in Milaan op straat, twintig jaar later hing ze er in abri’s als gezicht van modehuis Jil Sander. Ze overwon haar demonen en haar eetstoornis. Nu wacht haar nieuwe erkenning als model, én als kunstenaar.

Model Saana Mirzaie. ‘Ik had het gemaakt, maar was tegelijkertijd nog nooit zo ongelukkig geweest.’ Beeld Nicky Onderwater
Model Saana Mirzaie. ‘Ik had het gemaakt, maar was tegelijkertijd nog nooit zo ongelukkig geweest.’Beeld Nicky Onderwater

Ze was een paar jaar geestelijk heel erg ziek, vertelt Saana Mirzaie (23) met zachte stem. Bij een jarenlange depressie was ook een eetstoornis gekomen. Ze was er zo erg aan toe, dat ze niet meer voor zichzelf kon zorgen. Klinieken hadden lange wachtlijsten, dus ging ze terug naar Elburg, het boerendorp in de Biblebelt waar ze opgroeide. “Mijn moeder wist natuurlijk ook niet hoe ze met een eetstoornis moest omgaan, daarom maakten we regels. Als zij de deur uit moest, deed ze alle deuren op slot. Ik was zo wanhopig, dat ik weleens uit het raam ben geklommen om naar de supermarkt te gaan. Ik móest eten, anders werd ik helemaal gèk in mijn hoofd.”

Een eetstoornis is moeilijk te bevatten voor buitenstaanders, snapt ze. “Maar eten was een uitweg geworden, dat maakte me gevoelloos. Dan vergat ik even de wereld om me heen, mijn depressie, mijn zware jeugd, de druk die er op me stond vanuit de modewereld om dun te zijn. Ik haalde bij de supermarkt voor twintig euro snacks en dan maar bingen tot ik op ontploffen stond, overgeven en wéér eten.”

Vloerkleed

Vorig jaar juli was er dan toch plek in een kliniek in Leiden. “Door eigen wilskracht en hulp van mijn moeder was het me al gelukt om een dag niet te braken en drie maaltijden te eten. In de kliniek had ik er veel moeite mee ook de pijn van andere meisjes te zien. Dat motiveerde me, ik wilde daar zó graag weg, leven, en de wereld en mezelf meer liefde laten zien. Omdat ik mijn gezonde BMI (Body Mass Index, red.) had gehaald, mocht ik al na twee van de ­geplande vijf maanden naar huis. Daar stortte ik me op ­tekenen en schilderen. Zelf­expressie is mijn nieuwe uitlaatklep, ik wil mijn levensverhaal vertellen via mijn kunst. Veel tekeningen zijn gemaakt met rood potlood: ze verbeelden mijn pijn.”

Het is de eerste keer dat het Koerdische model uitgebreid over haar verleden en mentale problemen praat. Al die jaren zweeg ze ‘om een leuk gesprek geen negatieve wending’ te geven.

“Mensen vinden mijn levensverhaal heftig, ze weten niet hoe ze erop moeten reageren. Bovendien vond ik dat ik me niet mocht aanstellen, ik had immers veel geluk gehad om hier te mogen wonen, en ik schaamde me voor die eetbuien.”

Het leven lacht Saana Mirzaie echter weer toe. Een Duitse vriend, Philip Rosenberger (28), is in juni in Amsterdam zijn eigen vloerkledenmerk gestart, Zakaria Rugs, handgemaakt in Marokko, India en Tibet. Hij wilde haar helpen. “Ik was twee jaar lang head of club service bij Soho House, daar zag ik Saana vaak verdrietig in haar eentje in een hoekje zitten tekenen,” zegt ­Rosenberger. “Erg fragiel, maar tegelijkertijd heeft ze zo’n enorme levenskracht en energie.”

Onder de indruk van haar werk besloten ze een schilderij in een kleed te verwerken. Mirzaie: “Toen ik het resultaat vorige week voor het eerst zag, werd ik heel emotioneel. Dat kleed staat symbool voor het feit dat ik nu eindelijk gezond ben, en dat kunst én de beslissing mijn hart te volgen me heeft geholpen.” Er is al zo veel belangstelling voor, dat het idee slechts vijf kleden te maken overboord is gegooid.

Handgemaakt vloerkleed, naar een schilderij van Saana Mirzaie. Beeld Zakaria Rugs
Handgemaakt vloerkleed, naar een schilderij van Saana Mirzaie.Beeld Zakaria Rugs

Extreme eisen

Op haar negentiende werd Saana Mirzaie gescout, ze kon meteen aan het werk bij The ­Movement Models in Amsterdam, áls haar ­lange haren eraf mochten. Geen probleem, alles voor haar droom. Vele opdrachten volgden, onder meer voor Vogue Arabia. Ze woonde een half jaar in Londen, maar stapte over naar een andere agent die haar gouden bergen beloofde: de door haar verlangde internationale topcarrière met campagnes en het lopen van presti­gieuze shows.

“Dat regelde hij ook, ik liep in ­Milaan de Dolce & Gabbanashow, Jil Sander en MSGM, en werd het gezicht van de campagne van Jil Sander. Maar de eisen die er aan me werden gesteld gingen ten koste van mijn geluk en gezondheid. ­Elke zondag moest ik hem een foto van mijn gewicht sturen. Soms gingen we dagenlang lopen, omdat ik ‘met deze maten’ bij castings zou worden weggestuurd. Hij had mijn droom in handen en kon mij daarmee manipuleren. Toen ik in de kliniek zat, heeft een advocaat me gratis geholpen om van het contract af te komen, omdat hij het zo erg voor me vond.”

Ze wil de naam van de agent niet noemen, uit angst voor problemen, en wil die moeilijke tijd achter zich laten. Dóór. “Ik wil zó graag aan de wereld bewijzen dat je het kunt maken als vluchteling, dat je je dromen kunt verwezenlijken ook al kom je van niets.”

Daar hing ze dan vorige zomer, op abri’s door Milaan als gezicht van modehuis Jil Sander. Een prachtig meisje in zwart-wit, met een unieke uitstraling en melancholische blik. “Ik was er voor Fashion Week en kwam mezelf letterlijk overal in de stad tegen. Met in mijn achterhoofd dat ik er op mijn derde op straat sliep, heb ik staan juichen! Wow, ik had het gemaakt, maar tegelijkertijd was ik nog nooit zo ongelukkig geweest, ik was broodmager en ik wilde door mijn eetstoornis niet meer leven.”

Ze zegt dat ze zelf onderdeel van het probleem was, niet alleen de industrie met haar extreme eisen. “Ík was degene die mezelf uithongerde en op sociale media een gelukkig, fake beeld liet zien. Jonge meiden zagen mijn broodmagere ­lichaam en dachten dat dat me een topleven opleverde.”

Als peuter vluchtte Mirzaie met haar ouders om politieke redenen ‘van de ene op de andere dag, zonder iemand in te lichten’, uit Sanandaj, het Perzische gedeelte van Koerdistan in het Noordwesten van Iran, illegaal, verstopt in busjes en vrachtwagens. “Mijn ouders waren pas 23, ik drie, we werden opgelicht door een mensensmokkelaar. Toch kwamen we steeds een stukje verder. Uiteindelijk sliepen we in Milaan op straat, tot een Koerdische man ons hielp aan treintickets naar Nederland.”

Tot haar achtste woonden ze in een asielzoekerscentrum, op de gewilde verblijfsvergunning volgde een huis in Elburg. Sinds haar ­zeventiende woont ze in Amsterdam. “Mijn jeugd was erg moeilijk, mijn ouders komen uit zo’n andere cultuur en hebben acht jaar oorlog meegemaakt. Ik moest al op jonge leeftijd alles voor ze vertalen, ik maakte me altijd zorgen over ze. Ik had wel vriendinnetjes, maar voelde me toch buitengesloten, hopeloos alleen en on­begrepen. Ik wilde zó graag normaal zijn, een Nederlandse naam hebben en ook wit zijn.”

Focus op kledingmaten

Sinds haar dieptepunt vorig jaar maart is ze twintig kilo aangekomen. Bij The Movement Models, waar ze sinds december weer op het board staat, vinden ze dat prima. “Ik hou heel veel van ze en zij van mij. Zij willen mij om wie ik ben, om mijn energie, gewoon om Saana.”

Mede-eigenaar Robbie Baauw (33) schat haar carrièrekansen hoog in. “Saana is uniek, er is niemand in de industrie zoals zij, ook niet in een straight size (standaardmodellenmaat, red.). Ze is beeldschoon, heeft iets te vertellen, is getalenteerd op vele vlakken. Ze heeft de schoonheid van een commercieel model en eigenheid van een editorial model. De industrie leest haar als curvy; wij plakken geen stempel op haar.”

Hij beaamt dat de bizarre focus van de in­dustrie op maten ondanks alle aandacht voor inclusiviteit en diversiteit er nog steeds is. “Zonder heupmaat 88/89 loop je geen shows, voor editorials is de maximale heupmaat 91, en dat is voor Saana’s lichaam op een gezonde manier onbereikbaar. Dan ben je je eigen ­lichaamstype aan het bevechten. Ze heeft nu maat 38/40 en heupmaat 101, en we zijn blij dat we weer een gezonde, gelukkige Saana kunnen voorstellen. De reacties daarop zijn helaas dubbel. We krijgen veel mails van buitenlandse agencies dat ze haar graag willen vertegenwoordigen. Dan stuur ik een update dat het ontzettend goed met haar gaat, dat ze nu een gezond ­lichaam heeft en niet kan wachten om weer aan de slag te gaan, en daarna krijg ik geen reactie meer, niet eens een beleefde mail. Maar gelukkig zijn er ook casting directors die blij zijn dat ze terug is.”

Mirzaie zelf heeft zin om weer met een creatief team mooie dingen te maken. Het is haar niet per se om prestigieuze opdrachtgevers te doen. “Als de shoot maar een leuke dag met fijne mensen oplevert. Haar beste herinnering: een campagneshoot voor Sunglass Hut in Barcelona twee jaar geleden. “Ik ontmoette er mijn beste vriend Yaw Tiëku, eveneens model bij The Movement Models. Een Ghanese jongen uit Osdorp, ook zonder gemakkelijke jeugd. We hadden het een week lang supergezellig, we filmden op het strand, delen van de straat waren voor ons afgezet, mensen maakten foto’s van ons, we voelden ons echt supersterren. Als je zoals ik van ver komt, is dat extra bijzonder.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden