Foto uit 1966, uit de expositie Outside Fashion in Huis Marseille.

PlusAchtergrond

Modefotografie als spiegel van emancipatie

Foto uit 1966, uit de expositie Outside Fashion in Huis Marseille.Beeld Henry Clarke / Galliera / Roger-Viollet

Kleding is een krachtig medium om identiteit, status en karakter mee uit te drukken. Twee tentoonstellingen laten zien dat, in honderd jaar tijd, zowel alles als niets is veranderd.

Vraag de gemiddelde persoon om een beschrijving van fashion en je krijgt een schets van glamour, glitter, catwalks en flitslicht. ­Fashion is – veel meer dan ‘mode’ – larger than life. Ze wordt belichaamd door beeldschone jonge vrouwen die genoeg hebben aan een voornaam en miljoenen verdienen als ­gezicht van een merk of glanzende verpakking van een tijdschrift. Het zijn de supermodellen die in de jaren tachtig en negentig de kiosk ­domineerden, maar nog steeds de standaard bepalen – de opkomst van Instagirls en plussizemodellen ten spijt.

Huis Marseille en Foam hebben nu gelijktijdig een tentoonstelling over modefotografie en ­allebei laten ze dit cliché links – of beter ­gezegd: in het midden – liggen. Ze behandelen namelijk de periodes voor en na het super­modellentijdperk. Dat levert presentaties op die op het eerste gezicht heel verschillend zijn, maar toch heel goed op elkaar aansluiten.

Nepsneeuw

Outside Fashion in Huis Marseille gaat helemaal terug naar de begindagen van de modefotografie, in het laat 19de-eeuwse Parijs. Daar produceren portretfotografen in studio’s de eerste ­alternatieven voor de schetsen waarmee tijdschriften tot dan toe nieuwe collecties aan de vrouw brengen. Zoals dat gaat bij een nieuw ­medium, is het in eerste instantie vooral een vertaling van een bestaande uitingsvorm. De decordoeken waar de modellen voor worden ­gezet lijken nog erg op oude gravures. Gaandeweg wordt de aankleding inventiever, suggereert een stukje kunstgras een park en worden de skipakken van Hermès en Lucien Lelong zelfs aangeprezen met behulp van nepsneeuw.

De poses worden ook minder stijf. De standaard bevallige houding van één geknikt been en gekanteld bekken maakt plaats voor meer beweeglijkheid. Dat zet helemaal door als fotografen eropuit trekken en de nieuwste middagjurken met bijpassende hoeden vastleggen ­tijdens de paardenraces. De handzame Rolleiflexcamera maakt het vanaf de jaren dertig ­mogelijk een shoot zomaar op straat te doen.

Navelstaarderig

Na de Tweede Wereldoorlog wordt het stedelijk decor steeds belangrijker en zijn de modellen wereldlijke, ondernemende types die vanaf de jaren zestig zelfs afreizen naar Syrië, Mexico, Iran en andere exotische locaties.

Outside Fashion schetst niet alleen de stilistische ontwikkeling van de modefotografie, maar ook de emancipatie van de vrouw gedurende de eerste en het begin van de tweede feministische golf. Toch blijft die vrouw gedurende zestig jaar opvallend eenvormig: wit, jong en slank – een sjabloon. Haar gedrag verandert wel, maar haar uiterlijk blijft hetzelfde.

Foto uit de serie Boys of Hongkong (2018) van Alexandra Leese, te zien in Foam.Beeld Alexandra Leese

Het breken met dat ene dominante ideaalbeeld is het onderwerp van Adorned – The ­Fashionable Show in Foam. De nieuwste generatie modefotografen, vooral Angelsaksisch in oriëntatie en meer van ‘fashion’ dan van ‘mode’, mengt een stevige dosis activisme door haar werk. Dat past natuurlijk naadloos in de identiteitspolitiek die zo dominant is in de hedendaagse kunst. Maar terwijl in veel andere disciplines die nadrukkelijke focus op huidskleur, gender en culturele achtergrond vaak navel­staarderige, saaie kunst oplevert, is hij hier prima op z’n plek. Mode gaat immers altijd al over lichamelijke zelfexpressie, het benadrukken van uiterlijke kenmerken.

In Adorned zijn de modellen allesbehalve wit, jong en slank. Ze zijn oud, mollig, gay, geel, bruin, zwart, queer, mager en alles ertussenin. En ook achter de camera is het niet meer exclusief wit en mannelijk, zoals in Outside Fashion. Er wordt veel geëxperimenteerd, niet alleen met alternatieve vormen van schoonheid, maar ook met manieren om die in beeld te brengen. Hoofden ontbreken, want zijn weggestopt achter wikkels stof of buiten de kadrering gehouden. Kleding is ondergeschikt aan sfeer en vaak onherkenbaar. Zo ontstaan abstracte beelden die eerder modisch dan modefóto’s zijn.

De fotografie in Adorned is over het algemeen lief en vrolijk, maar straalt tegelijkertijd ook kwetsbaarheid en trots uit. Slechts een paar keer wordt het echt prikkelend. Zo staan in een foto van Tyler Mitchell vijf zwarte jongens met ontbloot bovenlijf in een korenveld. Een beeld dat doet denken aan slavendrama’s. Ze staan met gebogen hoofden en hun rug naar ons toe, alsof ze rouwen, maar misschien is het ook een ­bewust en krachtig afkeren.

Adorned is gebaseerd op de gelijknamige ­editie van Foam Magazine, waarvoor drie vooruitstrevende fashiontijdschriften de inhoud ­leverden. De tentoonstelling is een driedimensionale versie ervan, met een titelblad, wandjes die werken als bladzijden en een installatie van merktasjes bij wijze van advertentie. Er zijn ­foto’s achter peep holes en projecties en foto’s die als een wolk in een hoek hangen. Net als in Outside Fashion geldt hier: nieuwe inhoud vraagt om nieuwe vormen.

Outside Fashion: t/m 8/3 in Huis Marseille Adorned – The Fashionable Show: t/m 11/3 in Foam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden