PlusInterview

Mitra-regisseur Kaweh Modiri: ‘Ik hou van personages die bereid zijn te ver te gaan’

Mitra, de fictiefilm van regisseur en ­scenarioschrijver Kaweh Modiri (39), ­baseerde hij deels op zijn eigen leven en speelt met de vraag: is iedereen tot verraad in staat?

Jasmin Tabatabai (Haleh) en Shabnam Toloue (Leyla). Beeld
Jasmin Tabatabai (Haleh) en Shabnam Toloue (Leyla).

Verraad sijpelt door de tweede speelfilm van regisseur Kaweh ­Modiri: het verraad van Halehs (Jasmin Tabatabai) dochter Mitra, die tijdens de islamitische revolutie in Iran werd geëxecuteerd, maar ook het verraad dat Haleh zelf overweegt te plegen wanneer zij te horen krijgt dat ­Mitra’s verrader, Leyla, 37 jaar later in Nederland is ­opgedoken.

Mitra is een film over goed en kwaad, vertelt Modiri in een zoomgesprek. Maar het is er een zonder duidelijke ­categorieën: dader is slachtoffer en slachtoffer wordt dader. Het verhaal is deels geïnspireerd op Modiri’s leven – zijn zus, die hij nooit heeft gekend, is in 1981 ­verraden en geëxecuteerd in Iran, als tegenstander van het regime van ayatollah ­Khomeini – maar dat is volgens hem niet relevant voor de kijker, omdat hij zijn werk als fictie beschouwt. Hij nam deze gebeurtenis als vertrekpunt en speculeerde over wat er zou gebeuren als de moeder van een geëxecuteerde dochter 37 jaar later oog in oog komt te staan met de mogelijke verraadster.

Modiri is geïnteresseerd in het ‘grijze gebied’ van moraliteit. “En dan vooral wanneer moraliteit geïnternaliseerd wordt – dat wil zeggen: wanneer het niet van buiten wordt opgelegd, maar wanneer het een zelfonderzoek is. Dat is een ontzettend persoonlijk en eenzaam proces.”

Haleh weet namelijk niet zeker of deze vrouw daadwerkelijk Leyla is. De enige keer dat Haleh haar zag, was ze geblinddoekt, haar zicht ontnomen door een sluier; het meisje slechts zichtbaar als een schim. Daarnaast is er bijna veertig jaar verstreken.

Leyla was 17 op het moment van verraad en bevond zich ‘in een situatie waarin ze mensen moest verraden of haar eigen leven of dat van haar dierbaren op het spel moest zetten’. Kun je iemand verantwoordelijk houden voor iets wat diegene op zo’n jonge leeftijd deed? En is iedereen tot verraad in staat?

Bulldozer

“Maar,” voegt Modiri toe, “dat zijn rationele overwegingen van iemand die daar een stap van is verwijderd.” In de film worden deze overwegingen vertolkt door ­Halehs broer, die haar eerst van haar onderzoek probeert af te houden, maar uiteindelijk wordt meegesleurd in haar zoektocht.

“Haleh is een bulldozer,” zegt Modiri ­lachend. “Het is niet dat ze geen ratio heeft, maar die ratio wordt weggestopt wanneer de woede en de herinneringen en de absentie van een verloren dochter komen bovendrijven. En zeker wanneer de uitleg van de ­verraadster — de mogelijke verraadster — waarnaar ze verlangt, uitblijft.”

Modiri probeert de identiteit van de vrouw bewust vaag te houden. Want hoewel de film in het midden laat of zij echt Leyla is, moest hij daar zelf wel een keuze in maken. “Als maker en als acteur weet je dat wel. Anders is het niet te spelen. Ik kan niet zeggen: je speelt een vrouw die misschien een verrader is.”

Modiri vermengt vaak fictie met non-fictie in zijn werk. En hoewel Mitra gebaseerd is op een waargebeurd verhaal, is het geen spel met de waarheid. “Mitra is een fictiefilm. Wat waar is of wat niet, speelt vooral op de achtergrond,” zegt ­Modiri.

“In dat opzicht is het anders dan mijn eerdere films Mijn inbreker en ik en Bodkin Ras, omdat die een tussenvorm zijn tussen documentaire en fictie. Daarin maak ik gebruik van documentaire-elementen, laat ik echte mensen zichzelf spelen en weef ik dan enkele ­fictieve elementen doorheen. Het deel wat zich in Iran ­afspeelt, is bijna volledig waarheidsgetrouw, en het deel wat zich hier afspeelt is volledig bedacht.”

Het was voor de regisseur essentieel om het verhaal vanuit het onzekere perspectief van Haleh te vertellen. “Ik vind het vooral spannend worden wanneer we zien hoe iemand wordt verscheurd door de strijd tussen goed en kwaad. Als je het door de ogen van één persoon ziet, wordt het morele ­dilemma wranger en schrijnender. Want aan de ene kant ervaar je hoe het slachtoffer zich voelt, aan de andere kant zie je hoe diegene zichzelf dingen ­permitteert en voor zichzelf dingen rechtvaardigt, die ­eigenlijk grensoverschrijdend zijn.”

Als het ontspoort

Mitra is oncomfortabel omdat de film blootlegt dat starre categorieën niet altijd passen, maar ook omdat de film ­bewust de grenzen van moraliteit opzoekt. “Ik hou van personages die bereid zijn te ver te gaan. Haleh is zeker zo iemand. Ze gaat op een gegeven moment ontegenzeggelijk te ver, en dat voel je. Ze is een vrouw die, waar het nodig is, de wet naar haar hand zet, die niet schuwt buiten de lijntjes te kleuren.”

“Als het goed is, krijg je vrij vroeg in de film het idee: als het ontspoort, dan ­ontspoort het ook echt met haar. Dat begint al bij de openingsscène, waarin Haleh stiekem in het wc-hokje zit te roken, bij een rookalarm.”

Uiteindelijk werkt wraak niet, omdat het ‘wiel van tragedie’ alleen maar door blijft draaien. “Haleh heeft iets gedaan – we gaan niet weggeven wat – en ze wil niet dat de dochter van Leyla daar slachtoffer van wordt. Op het moment dat zij ziet wat het met haar dochter doet – nóg een generatie die getekend dreigt te worden door hun mislukte revolutie – begint ze tot inkeer te komen.”

Kaweh Modiri persportret, regisseur Mitra 
 Beeld Geert Broertjes
Kaweh Modiri persportret, regisseur MitraBeeld Geert Broertjes

Halehs dilemma

Mitra begint met de executie van Halehs dochter, de verzetsstrijder naar wie de film is vernoemd. Dan is het plots 37 jaar later en wordt Haleh geconfronteerd met de mogelijkheid dat haar verrader, de toen 17-jarige Leyla, in Nederland is opgedoken. Of ze kan bevestigen dat deze vrouw daadwerkelijk Leyla is, vraagt verzetsgroep ‘de organisatie’ aan Haleh. Dat doet ze — eerst met tegenzin, maar dan raakt ze steeds meer geobsedeerd door de vrouw.

De film springt heen en weer tussen verleden in Iran en heden in Nederland om het dilemma van Haleh ontleden. Haleh wil antwoorden en is tot alles in staat om die te krijgen; maar ze begint ook een vriendschap met de vrouw, die haar aan haar overleden dochter doet denken, en voelt mee voor haar dochter. Mitra presenteert geen makkelijke antwoorden, maar nodigt vooral uit tot nadenken.

Mitra

Regie Kaweh Modiri
Met Sallie Harmsen, Jasmin Tabatabai, Mohsen Namjoo, Shabnam Toloue
Te zien in Cinecenter, Eye, Ketelhuis, De Filmhallen, Rialto

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden