Plus Interview

Mischa Andriessen: ‘Mijn poëzie vraagt het nodige van de lezer’

Beeld Keke Keukelaar

In dichtbundel Winterlaken heeft Mischa Andriessen (49) uiting gegeven aan zijn angst een kind te verliezen – en hoe die gebeurtenis de relatie tussen ouders onder druk kan zetten.

Winterlaken is de vierde dichtbundel van Mischa Andriessen. En alweer een hele goede. Over de liefde tussen een man en een vrouw en hoe die liefde op de proef wordt gesteld na de verdrinking van een kind. Andriessen is behoorlijk tevreden over de bundel, waarin hij de vertelling reliëf en eenheid geeft met verwijzingen naar Griekse mythes, Bijbelse verhalen en popliedjes.

“Twee eerdere teksten zijn van grote invloed geweest op het schrijfproces: de voorstelling Nestelingen en het radiohoorspel Ondine, die in de afgelopen jaren zijn uitgevoerd.”

Nestelingen (2015) gaat onder meer over een man en een vrouw die uit elkaar groeien omdat ze verleden en heden anders beleven. In Ondine (2017) zit een kind gevangen tussen een man en vrouw die proberen bij elkaar te blijven. Uit die teksten zijn drie gedichten voortgekomen die in de bundel zijn opgenomen.

“Ik denk dat deze beide teksten de muzikaliteit in Winterlaken meer naar het oppervlak hebben gebracht. Met Nestelingen schreef ik voor het eerst een werk dat in eerste instantie bedoeld is om te beluisteren en voor het hoorspel Ondine geldt dat natuurlijk ook. Om te ­weten hoe dat klonk, heb ik die teksten – veel ­vaker dan ik daarvoor gewoon was – gelezen en beoordeeld op hun auditieve kwaliteiten.”

Stamelen en stilvallen

“Dat kwam me bij deze bundel zeer van pas, omdat vooral het ritme de constante beweging van komen en gaan, elkaar naderen en afstand nemen, benadrukt. Meest opvallend in dat ­verband zijn woordherhalingen die je als een stamelen, een stilvallen, kunt lezen, maar die naar mijn idee ook uitdrukken dat er nog altijd een connectie is tussen de man en de vrouw, die herhaalde woorden duiden op het gemeenschappelijke dat gebleven is.”

Het duidelijkste voorbeeld hiervan, aldus ­Andriessen, is het gedicht Omdat je zo niets kunt zien, en dan specifiek de volgende regels:

Ik hoorde stappen achter me een zachte stem 

Vroeg me of ik dorst of honger had had ik niet

Lang genoeg gewacht wellicht was het tijd

Terug naar huis te gaan – ik zei nog evenkes

“Hier is het ‘had ik niet’ als een deel van een vraag gelijk ook een antwoord waarmee naar mijn idee de afstand tussen de beide personages meteen duidelijk wordt gemaakt. Samengevat ben ik door Nestelingen en Ondine gaan inzien dat ik de muziek van de taal ook kan inzetten als extra betekenisgenerator.”

Bij Nestelingen en Ondine speelde ook dat ­Andriessen maar kort de tijd had om ze te schrijven. “Wat ik daarvan geleerd heb, is dat als je geen tijd hebt om na te denken waarover het moet gaan, het dan automatisch over iets gaat dat dicht bij je ligt. Ergens heb je als schrijver je thema’s altijd al bij de hand. Als dat, zoals bij Winterlaken, een zwaar en donker thema is, kan het zijn dat je daar weinig zin in hebt, maar het voelde als een verplichting die ik was aangegaan en die me uiteindelijk verder bracht.”

Iets vragen van de lezer

Even voor de duidelijkheid: Mischa Andriessen heeft geen kind verloren. Het verdronken kind in Winterlaken is de verbeelding van de angst daarvoor. “Winterlaken is in strikte zin niet ­autobiografisch. Ik had het gevoel dat ik op een gegeven moment iets, een gevoel van gemis, moest concretiseren. Dus heb ik er mijn eigen angst voor verlies, voor gemis in gestopt. Ineens schreef ik toen een gedicht waarin een kind verdronk. Daar schrok ik eerst van, het is natuurlijk een gruwelijk gegeven, maar ik ­begreep dat het boek dit nodig had, omdat die gebeurtenis alles in de relatie tussen de hoofdpersonen verscherpt, hun verdriet, hun onmacht, maar vooral ook de liefde die er nog altijd is.”

Hij heeft zelf kinderen, kent het concrete gevoel dat je ze ergens een paar minuten echt kwijt bent. “Dus het was niet heel ingewikkeld om bij dat gevoel uit te komen.”

Wat niet wil zeggen dat Winterlaken een makkelijk te doorgronden bundel is. “Er is een lijn die, denk ik, geen mens kan ontgaan. Ik ben er niet op uit onbegrepen of ontoegankelijk te zijn, maar ik dicht wel zo dat niet alles meteen helemaal te doorzien is. Waar ik niet van hou is kunst zoals die van Damien Hirst. Zo van: hier heb je een haai op sterk water en nu denk jij aan je eigen dood. Dat beeld is al af, en er is voor mij geen enkele ruimte meer om er iets in te ontdekken. Ik vind het als luisteraar, kijker of lezer fijn als ik er nog een rol in heb, en ik denk dat mijn poëzie, juist omdat ze het nodige van de lezer vraagt, hem of haar betrekt en niet buitensluit.”

Mischa Andriessen: Winterlaken. De Bezige Bij, €19,99. 78 blz.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden