Plus

Mirjam van Hengel over Campert: 'Er zijn dingen waar hij niet over praat'

Mirjam van Hengel schreef met Een knipperend ogenblik het levensverhaal van dichter-schrijver-columnist Remco Campert. Over de afwezige vader, liefdes en zijn veelzijdige werk. 'Hij heeft een soort virtuositeit waar je je vinger helemaal niet makkelijk achter krijgt.'

Schrijfster Mirjam van Hengel: 'Alles heeft twee kanten bij Remco Campert.' Beeld Koos Breukel

Hij was een van de weinige vooraanstaande dichters die ze niet persoonlijk kende.

Mirjam van Hengel (50), schrijfster van Hoe Mooi Alles (2014) over de liefde tussen dichter Leo Vroman en zijn vrouw, en voorheen jarenlang redacteur poëzie van uitgeverij Querido, las Campert, kende zijn werk en bewonderde hem.

En toen, drie jaar geleden, besloot ze een biografie over hem te schrijven: Een knipperend ogenblik (uit het gedicht Licht van mijn leven). Al noemt ze het zelf een portret, om het los te weken van het te wetenschappelijke dat aan het woord biografie hangt.

Wie was Remco Campert voor u aan Een ­knipperend ogenblik begon?
"Een interessante schrijver vanwege de hoeveelheid genres die hij beoefend heeft, en een fascinerend persoon. Iedereen roemt altijd zijn lichtheid en zijn speelsheid, met dan daaronder de melancholie en weemoed.

Hij is niet het type schrijver dat op universiteiten heel erg onderzocht en ontleed wordt. Te gebruiksvriendelijk, daar kun je je tanden niet op stukbijten. Onzin.

Hij heeft een soort virtuositeit waar je je vinger helemaal niet makkelijk achter krijgt. Waar zit die genialiteit in? De ongrijpbaarheid van zijn talent, noem ik dat in mijn boek.

Dat onbevangene, dat ontvankelijke: dat zag ik ook bij Vroman. En dat ligt mij, zo kijk ik ook graag naar de wereld. Ik dacht: ik kan daarmee uit de voeten, ik kan hem portretteren."

Heeft hij u alles verteld?
"Ik denk wel dat hij alles wilde vertellen. Je mag alles vragen, je mag alles weten, je mag overal in neuzen, zei hij. Maar ik denk dat hij ook veel achterhoudt, vooral voor zichzelf.

Iedereen heeft zo'n laatje dat niet snel opengaat: hij heeft er misschien meer dan één. Ik merkte dat er dingen zijn waar hij niet over praat.

Over de verhouding met zijn kinderen bijvoorbeeld. En over de gevoelens voor zijn vader (journalist en verzetsstrijder Jan Campert, die in 1943 werd geëxecuteerd, red.) praat hij ook niet makkelijk.

Hij vindt het moeilijk om te praten over dingen waar hij emotioneel niet mee om kan gaan, dat laat hij liggen."

Mooi is de scène waarin hij door zijn dochters, hun moeder en zijn nieuwe liefde met haar kinderen aan een kruisverhoor wordt onderworpen. Waarom hij er nooit was, waarom hij geen vader was. Zijn antwoord: "Ik ben god."

"Een antwoord uit onvermogen. Zoiets zegt hij omdat hij zich geen raad weet, de confrontatie niet aankan.

Iedereen is ontzettend dol op hem. Hij is lief en aandachtig. Dat is hij ook allemaal, maar hij onttrekt zich ook aan heel veel zaken. Hij is ook een wegloper, iemand die wegdraait als iets moeilijk wordt.

Dat is een tweeslachtigheid die overal in zit. Hij vindt het heerlijk in gezelschap, maar eigenlijk is hij op zichzelf. Hij is opgewekt en vrolijk, maar hij is ook heel somber. Alles heeft twee kanten bij hem.

Hij heeft iets waar je net niet helemaal bij kan. Dat maakt iemand wel interessant."

Hoe ongrijpbaar is Remco Campert?
"Gelukkig blijft hij enigszins ongrijpbaar. Het was niet mijn ambitie iemand helemaal te moeten kennen. Dat kan ook niet, denk ik.

Zijn vrouw Deborah zegt bijvoorbeeld: 'Ik snap helemaal niets van die man.' En zij kent hem al een halve eeuw. Zijn werk zit dicht op zijn huid, maar gaat ook weer niet direct over hem, het is geen Jan Cremer. Iedereen noemt hem een heel persoonlijke schrijver, maar dat is ie niet alleen maar.

Er is bijvoorbeeld vanaf het begin een grote betrokkenheid bij de wereld."

Mirjam van Hengel Beeld Tammy van Nerum

Verder nog iets ontdekt, behalve dan dat hij op de avond voor hun huwelijk zijn tweede vrouw, Fritzi ten Harmsen van der Beek, een tand uit haar mond sloeg?
"De avond ervoor hadden ze een hevige ruzie, waarbij hij haar een tand uit haar mond sloeg, zoals zij later aan haar vrienden en erfgenamen zou vertellen.

Toen ik hem vroeg naar de tand, zei hij zich dat niet te kunnen herinneren. Maar in Liefdes Schijnbewegingen laat hij Trix tegen haar gewezen geliefde zeggen: 'Je sloeg me een tand uit mijn mond (...) en ik gooide je een asbak in je gezicht (boven zijn wenkbrauw liep het dunne streepje van een litteken), huilende verzoenden we ons.'

Verder is er geen ronkend nieuwtje dat zo op de voorpagina kan...Wat nu wel is aan te wijzen, is dat elke verhuizing of grote wijziging in zijn levensloop is ingegeven door een nieuwe liefdesrelatie.

Altijd geïnitieerd door een ander, niet door hemzelf. Hij praat altijd liefdevol over al zijn exen - hij is vier keer getrouwd - en alle vrouwen ertussendoor. Hij gaat glimlachen bij de herinnering. En is heel loyaal ten opzichte van alle vrouwen in zijn ­leven.

Hij werd snel verliefd en zag dan ook geen hobbels op de weg om daar achteraan te gaan."

Hoe kijkt hij zelf terug op zijn leven?
"Hij vindt het een heel geslaagd en rijk leven. Ik legde hem vaak iets voor wat hij geschreven had en dan ging hij helemaal op in zijn werk. 'Wat goed, hè?' zei hij dan opgetogen.

Ik heb daar regelmatig gezeten dat hij met tranen in zijn ogen zat. Dan ging het bijna altijd over de oorlog en zijn vader. Daar zit het gemis, en dan kan hij opeens enorm worden geraakt.

Er komen weinig vaders voor in zijn werk. Hij verzint heel weinig. Als het over vaders gaat, zijn het bijna altijd afwezige of dode vaders."

Is dat de rode draad in zijn leven, in zijn werk?
"Nee, wel een van de terugkerende thema's. De echte rode draad is: ik begin elke dag opnieuw. Daarom wordt hij oud, want hij begint elke dag opnieuw.

Hij heeft altijd zin in de dingen, al kan hij ook heel somber zijn. Hij is een van die schrijvers die puur schrijft voor het plezier. Ik ken veel schrijvers die worstelen en zeggen: dit is het enige dat ik kan, dus ik moet... Dat heeft hij niet.

En zolang hij kan schrijven is hij bezig, is hij wakker, is hij een mens."

Hij was dit jaar toch gestopt met schrijven?
"Hij was ziek geweest, hij schreef drie columns per week, hij vond het te veel. Maar hij is nu weer gedichten aan het schrijven."

Wie is hij nu voor u, na het schrijven van dit boek?
"Ik ben heel erg aan hem gehecht geraakt. Dat is de persoonlijke kant. Maar ik ben ook meer van zijn werk gaan houden. Dat heeft nog meer aan kracht gewonnen."

Mirjam van Hengel: Een knipperend ogenblik.
De Bezige Bij, 584 blz., €29,99.

Mirjam van Hengel Beeld Tammy van Nerum

Beste boeken volgens Van Hengel

Achter glas. "Zeldzaam (en inmiddels onverkrijgbaar) boek met foto's van Johan van der Keuken en wonderschone, impressionistische tekst van een jonge Campert."

Alle dagen feest. "Bundel met een aantal van de allermooiste Campertverhalen - maar juist niet dat ene dat iedereen altijd citeert ('Je stampte met je voet...')."

Dichter. Alle gedichten. "Omdat alles wat Campert Campert maakt erin staat. Van zachte regen tot het lange diepe water en het meisje op de tramhalte."

Wie doet de koningin. "Oorspronkelijk, betrokken, quasi-nonchalant en onweerstaanbaar geestig. De wereld en haar buitenissige bewoners gefileerd door een van onze scherpste observators."

Als in een droom. "Novelle uit zijn latere jaren, verstild en poëtisch. Over de liefde, over dromen en over de verraderlijkheid van herinneringen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.