PlusInterview

Minimalist Steve Reich: ‘Ik componeer nog steeds voor mezelf’

Steve Reich in 2011. De 85-jarige componist komt niet naar Amsterdam voor de première. Beeld Jay Blakesberg
Steve Reich in 2011. De 85-jarige componist komt niet naar Amsterdam voor de première.Beeld Jay Blakesberg

Steve Reich, de beroemdste componist van onze tijd, schreef een nieuw stuk, Traveler’s Prayer, dat volgende week in het Concertgebouw in wereldpremière gaat. Zijn leeftijd belemmert hem niet in zijn werk: ‘Het moeilijke, voor mij, is altijd het begin.’

Traveler’s Prayer heet het nieuwe stuk van de Amerikaanse componist Steve Reich. Op 16 oktober gaat het in première bij de NTR ZaterdagMatinee en dat is een grote gebeurtenis, want Reich, op 3 oktober 85 jaar geworden, behoort tot de oerminimalisten (met La Monte Young, Terry Riley en Philip Glass) die een zware stempel hebben gedrukt op de muzikale ontwikkelingen van de laatste vijftig jaar.

Voor het nieuwe stuk van Reich stonden de opdrachtgevers in de rij. De NTR ZaterdagMatinee krijgt de primeur, uit dank aan en respect voor Amsterdam, waar het Holland Festival Reich in 1978 om een stuk vroeg voor Reinbert de Leeuw en het Nederlands Blazers Ensemble (Music for a Large Ensemble). Dat was zijn eerste opdrachtwerk en het vormde het begin van een zeer succesvolle en invloedrijke carrière. Na de matinee volgen uitvoeringen in het Londense Southbank Centre, de Philharmonie in Parijs, de Elbphilharmonie in Hamburg, de Tokyo Opera City Cultural Foundation, Cal Performances in Berkeley, Californië en Carnegie Hall in New York.

Slagwerkensemble en zangers

Reich schreef Traveler’s Prayer voor de Colin Currie Group, het excellente Britse slagwerkensemble dat gespecialiseerd is in het werk van de Amerikaan, en voor de zangers van Synergy Vocals, een gezelschap afkomstig uit de boezem van The Swingle Singers.

“Het stuk begon met de tekst, net als alle vocale muziek met een tekst die ik ooit componeerde,” zegt Reich per mail. Hij komt niet naar de Amsterdamse première, omdat hij vanwege zijn hoge leeftijd geen gezondheidsrisico’s wil nemen en hij de in Amerika geldende quarantaineregels te veel gedoe vindt. Wel wil hij schriftelijk vragen beantwoorden.

Het componeerproces van Traveler’s Prayer begon met de selectie van teksten, mailt hij. “Ik ging van start met korte citaten uit de Bijbelboeken Genesis (hoofdstuk 49 vers 18: ‘To Your lifeline I cling, Eternal, I cling Eternal, to Your lifeline, Eternal, to Your lifeline I cling’), Exodus (23:20: ‘Behold, I send a messenger before you to protect you on the way and to bring you to the place that I have prepared’) en Psalm 121 (The Eternal will guard your departure and your arrival from now till the end of time’) in het oorspronkelijke Hebreeuws. Hoewel ik de teksten altijd zelf kies, zullen die me vervolgens dwingen nieuwe manieren van componeren te overwegen, waarbij je moet denken aan harmonieën en melodieën die zijn gebaseerd op het aantal lettergrepen in een woord, op de klanken in een woord en uiteraard op de betekenis van de woorden.”

Gewicht van de teksten

Wie naar de teksten kijkt, ontkomt niet aan de gedachte dat er meer in het geding is dan alleen gebeden om goddelijke bescherming bij het reizen. Gezien Reichs leeftijd denk je ook meteen aan de laatste reis. Ziet hij dat ook zo?

“Ik was 83 en in goede gezondheid toen ik aan Traveler’s Prayer begon. Desalniettemin kwam het zeker in me op dat ik het stuk misschien niet zou kunnen voltooien. Gelukkig is dat wel gelukt. Sterker nog, ik heb net een boek met gesprekken afgerond (te verschijnen bij HarperCollins in maart 2022, red.) en ik ben begonnen aan alweer een nieuw stuk, dat Jacob’s Ladder heet. Vergeet ook niet dat ik aan Traveler’s Prayer begon toen de pandemie nog moest komen en dat ik het stuk tijdens de pandemie afmaakte. Door het virus veranderde het gewicht van de teksten die ik op muziek aan het zetten was van het puur persoonlijke naar de realiteit van een wereldwijde ziekte.”

Traveler’s Prayer is geschreven voor twee tenoren, twee sopranen, twee vibrafoons, een piano, vier violen, twee altviolen en twee celli. “Ik begon met de tenoren, strijkers en piano. De strijkers moesten de vocale lijnen verdubbelen en individuele tonen aanhouden om een mengklank te krijgen. Zangeres Micaela Haslam zei het treffend toen ze opmerkte dat de muziek als het ware zweeft, en je jezelf verliest in de lange lijnen van de zangers en de strijkers, totdat de heel lage piano je heel zachtjes vertelt waar we zijn.”

Reich bestrijdt dat componeren moeilijker wordt bij het ouder worden. “Tot nog toe niet, in elk geval. Het moeilijke, voor mij, is altijd het begin. Als ik eenmaal een tekst heb gevonden en uitgevonden heb welke instrumenten ik ga gebruiken, weet ik hoe ik verder moet.”

Slotvraag. Voor wie componeert hij?

“Ik componeer voor mezelf. In mijn jongere jaren schreef ik Drumming, Music for 18 Musicians en veel andere stukken zonder een opdracht en zonder honorarium. Ik overleefde door zelf mijn muziek uit te voeren, met mijn eigen ensemble en door opnamen te maken. Pas laat in de jaren zeventig kreeg ik mijn eerste opdrachten, als eerste in Nederland, actually. Daar is alles uit voortgekomen, maar ik schrijf nog steeds voor mezelf, uitgaand van een simpel principe: if I love it, hopefully other musicians and audiences will love it too.”

NTR ZaterdagMatinee. Tehillim, Traveler’s Prayer en Music for 18 Musicians van Reich, door Colin Currie Group en Synergy Vocals, 16 oktober in het Concertgebouw (aanvang 13.30 uur).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden