Plus Interview

Michael Ondaatje: ‘Schrijven is graven in een verleden vol mysterie’

Michael Ondaatje brak in 1992 door met The English Patient. Vorig jaar verscheen het minstens zo bejubelde Blindganger. Wat is het geheim van de Canadese schrijver? ‘Ik zal nooit een chronologische roman schrijven.’ 

Michael Ondaatje: ‘Net als ik al schrijvende mijn weg zoek, onderzoeken veel van mijn personages ook van alles.’ Beeld Basso Cannarsa

‘Ik heb geen plan als ik aan een boek begin,” zegt Michael Ondaatje (75) wat bruusk. “Ook geen centraal idee of zoiets, daar ben ik niet mee bezig. Het gaat mij om een personage en hoe dat personages zich tot andere personages verhoudt, hoe hij zich ontwikkelt. Kortom: het gaat mij om het verhaal. Ik ben een onderzoekende schrijver. Het enige dat ik wist toen ik aan Blindganger begon, was dat ik wilde schrijven over Engeland in 1945, over Londen, de tijd vlak na de Tweede Wereldoorlog, maar dan niet over de bekende dingen die iedereen al uit den treure heeft beschreven, zoals de gehavende stad of de opbouw. Het was ook een verwarrende tijd, een tijd dat families werden herenigd, maar dat vond ik ook niet zo interessant.”

Dus schreef Ondaatje als openingszin: ‘In 1945 gingen onze ouders weg en werden we toevertrouwd aan de zorgen van twee mannen die mogelijk crimineel waren.’

Duistere zaken

De verteller is de 14-jarige Nathaniel. Samen met zijn oudere zus Rachel blijft hij in Londen achter als eerst de vader voor zijn werk is verhuisd en later ook de moeder vertrekt. Als Nathaniel en Rachel op een dag de koffer van hun moeder vinden, weten ze dat ze tegen hen heeft gelogen. Ze worden door twee mannen die ze niet kennen en die in duistere zaken verwikkeld zijn, de Mot en de Schicht, onder hun hoede genomen.

In het tweede deel van de roman kijkt Nathaniel jaren later terug op die tijd en probeert hij te reconstrueren wat er precies met hem en zijn moeder – die voor de geheime dienst werkte – is gebeurd en of die periode hem schade heeft berokkend.

“Ja, dat klopt, het reconstrueren speelt een rol in mijn boeken. Wat is er gebeurd met de piloot in The English patient? Wie is hij? Wie was de outlaw Billy the Kid in The collected works of Billy the Kid? Wie was de muzikant Buddy Bolden in Coming through slaughter? Net als ik al schrijvende mijn weg zoek, onderzoeken veel van mijn personages ook van alles. Er moet ook altijd iets van een mysterie in mijn boeken zitten – iemand die op zoek is naar iemand en die dus ook terugkijkt. Verledens vind ik heel interessant, die zitten vol mysteries. Schrijven is archeologie. Daarnaast: is er wel één waarheid? Kun je iemand helemaal kennen?”

Tegelijkertijd deconstrueert Ondaatje het verhaal, want aan een verhaal chronologisch opdienen heeft hij een broertje dood. “Daar beleef je als schrijver toch geen plezier aan? En de lezer ook niet. Ik zal nooit een chronologische roman schrijven.”

Dat deconstrueren deed Ondaatje eigenlijk in elk boek dat hij schreef; in Billy the kid, in Coming Through Slaughter en ook in The English Patient.

“Dat boek was eigenlijk te complex en te zwaar. Na dat boek heb ik toch iets meer de chronologie in de gaten gehouden. Of ik ouder en wijzer ben geworden? Haha, sommige mensen zeggen dat ze meer van mijn vroege werk houden. They ­were really great, then…”

Op pagina 81 van Blindganger staat een kernzin: ‘We ordenen ons leven aan de hand van verhalen die we nauwelijks kennen.’ Het is een zin die bij zijn werkwijze past; in Blindganger past die zin erg bij Nathaniel, omdat hij dat verhaal over zijn moeder zo graag rond wil krijgen. Zoals, daar zijn ze weer, hij ook de verhalen over Billy the Kid en Buddy Bolden rond wilde krijgen.

Muzikaal leven

Ondaatje, terugblikkend: “Voor Coming through slaughter moest ik eigenlijk naar New Orleans om research te doen, maar ik kon het me niet veroorloven in die tijd, ik had geen geld. Ik heb archieven aangeschreven voor informatie over Buddy Bolden. Ze stuurden me wat op, stukken over mensen die zeiden hem goed gekend te hebben, die met hem hadden gespeeld, maar dat waren allemaal fantasieën. Daar had ik niets aan. Alles wat er was, was een geluidsopname van trompettist Bunk Johnson die fluisterend iets zegt over hoe Bolden speelde. Dat was wat mijn research naar een muzikaal leven opleverde.”

Toch schreef Ondaatje dat prachtige boek over Bolden. “Ik moest mijn verbeelding aan het werk zetten, een leven improviseren. Zoals ik in In the skin of a lion ook veel moest improviseren, want over Toronto in de jaren twintig, in die tijd speelt de roman, was ook niet veel bekend. Ik doe dus wel research, maar soms levert het niet al te veel op. Ik doe het niet altijd vooraf, omdat ik me laat leiden door het verhaal. In The English patient duikt Kip opeens op, iemand van de explosievenopruimingsdienst. Haha, ik verwachtte die man helemaal niet in mijn verhaal, dus moest ik me plotseling verdiepen in het onschadelijk maken en het opruimen van bommen.”

Voor Blindganger deed Ondaatje research naar windhondenrennen en de kanalen in Londen. “Niet al te veel hoor, ik las een paar artikelen over hoe ze de honden, die in de roman over die kanalen worden gesmokkeld voor illegale races, verdoofden, zodat ze geen lawaai maakten. Die kanalen pasten mooi in mijn beeld van dat onbekende Londen. Op die manier herontdek ik, en de lezer natuurlijk, de stad. Het is een spannende periode voor Nathaniel in die rare tijd dat zijn ouders er niet voor hem en zijn zus zijn. Misschien is het wel de mooiste periode van zijn leven.”

Londense boekhandel

Nathaniel is een fictief personage, zegt Ondaatje. Ook voor hem moest hij zijn verbeelding open zetten. “Nou ja, zeg dat hij voor 90 procent is verzonnen. Je ontkomt er tijdens het denken over je roman niet aan ook eigen herinneringen te gebruiken. Ja, daar heb ik een voorbeeld van. Toen ik in Engeland op school zat, was er een schandaal: jongens hadden boeken gestolen in een bekende Londense boekhandel.”

“In dat boek is Nathaniel een van die jongens. Ik kon dat goed gebruiken, omdat Nathaniel zegt dat dat niets voorstelt in vergelijking met wat zijn moeder allemaal heeft gedaan. Maar goed, toen Blindganger uitkwam, zei iemand met wie ik op school had gezeten dat hij niet wist dat ik één van die jongens was. Dat was ik ook niet, zei ik, maar ik voelde me toch schuldig aan een misdaad die ik niet had begaan!”

“Als je schrijft, gebruik je alles, ook al wordt dat dan verkeerd geïnterpreteerd.”

Fictie

Michael ­Ondaatje
Blindganger
Warlight, vertaald door Inger Limburg en Lucie van Rooijen
Nieuw Amsterdam, €20,99
286 blz.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden