Review

Mia Couto - Slaapwandelend land ****

In Slaapwandelend land (1992) neemt de Portugees-Mozambikaanse schrijver Mia Couto ons mee door zijn vaderland ten tijde van de burgeroorlog die daar heerste sinds de onafhankelijkheid van Portugal in 1975. In zijn debuutroman laat Couto (1955), die dan al naam heeft gemaakt met gedichten en verhalen, zien dat hij tot de grote schrijvers van het Afrikaanse magisch realisme behoort.

Als kind van Portugese ouders groeide Couto op in twee werelden: de Europese cultuur, die hij thuis en op school leerde kennen, en de Afrikaanse wereld, die hij op straat ondervond. Uit die mix van culturen smeedde hij een geheel eigen universum, waarin de werkelijkheid op zeer Afrikaanse wijze magische proporties krijgt. Zo krijgt zelfs de burgeroorlog die het land doet slaapwandelen, ondanks het overal zichtbare geweld, een bijna sprookjesachtige betovering. Of misschien moet je zeggen de schoonheid van sommige nachtmerries.

In Slaapwandelend land zoeken een jongen en een oude man hun weg tussen de puinhopen van de oorlog. In een totaal uitgebrande bus in the middle of nowhere treffen ze tussen de verkoolde lijken een koffertje aan met schoolschriften. Die bevatten de opgetekende omzwervingen van een zekere Kindzu, een jongen die ervan droomt zich aan te sluiten bij 'de strijders voor gerechtigheid', maar verdwaalt in de chaos van een land dat zich probeert te hervinden.

Couto wisselt de belevenissen van de jongen en de oude man steeds af met het relaas van Kindzu, om die twee verhaalllijnen in het slot van de roman op een even verrassende als wonderbaarlijke manier te laten samenvloeien. Beide verhaallijnen bevatten de nodige ontmoetingen, die steeds weer wonderlijke levensverhalen opleveren.

Dit procedé maakt de roman tot een gonzende bijenkorf vol verhalen, verhalen waarin werkelijkheid en verbeelding, waarheid en verzinsel voortdurend in elkaar overlopen ('Het meisje herinnerde zich dingen die nooit gebeurd waren. Maar ze vertelde die herinneringen zo bezield dat iedereen het zich met haar herinnerde.') Couto is een blanke met een Afrikaanse ziel.

De roman laat ook in zijn details zien hoe de Afrikaanse werkelijkheid haar eigen surrealisme creëert. De maar al te reële armoede en oorlog maken dat een koelkast in een land zonder stroom wordt omgetoverd tot een bed van stro, en een vernielde legertank een nieuwe bestemming krijgt als kippenhok.
Het magische van Couto's manier van schrijven is zeker ook gelegen in de poëtische rijkdom van zijn taal. Hij tovert met beelden: 'De muren vol kogelgaten leken op de huid van een melaatse.' 'De maan, die als een medaille in het decolleté van de nacht lag.'

Keer op keer verrast hij je met overrompelende zinnetjes: 'Hij kneep zijn ogen halfdicht, alsof hij bang was dat zijn verstand door zijn ogen wegvluchtte.' 'Hij had zo veel gedronken dat zijn tranen naar alcohol roken.' Hij strooit met aforismen die vermoedelijk rechtstreeks zijn ontleend aan aloude Afrikaanse volkswijsheden: 'Goed leven, zei hij altijd, is een mango leegzuigen zonder 'm te schillen.' 'Mensen zijn net huizen: je moet ze vanbinnen zien!' 'Een feest is triestheid die op haar kop staat.' 'Wat is het lot anders dan een dronkaard geleid door een blinde.'

Ik merk dat ik me in dit stukje weinig heb bekommerd om het verhaaltje. Om de ontmoeting van Kindzu met Farida, op een verlaten boot voor de kust. Om haar zoektocht naar de vrucht van haar verkrachting door haar Portugese stiefvader. Om Kindzu's ontmoeting met de zwarte bediende van diezelfde Portugees die zijn baas tien jaar na zijn dood voor zijn ogen uit zijn kist zag opstaan om te vertellen hoe hij aan zijn einde is gekomen door te neuken met zijn ongestelde minnares. Wat Couto vertelt, is niet na te vertellen. Zijn geheim zit in zijn fabuleuze talent om je te laten geloven in zijn magische universum. (ALLE LANSU)

Mia Couto - Slaapwandelend land
Vertaald door Harrie Lemmens,
Van Gennep, €17,90.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden