PlusAchtergrond

#MeToo in films en series: hoe een simpele scène een hoofd personeelszaken buikpijn geeft

Julia Garner als assistent Jane in The Assistant. Beeld
Julia Garner als assistent Jane in The Assistant.

De maatschappelijke #MeToo-discussie komt ook in fictie steeds breder aan bod. Opvallend: films en series maken #MeToo invoelbaar en het grijze gebied van schuld en verantwoordelijkheid wordt niet gemeden.

Lorianne Van Gelder

Na twee weken onthullingen over The Voice, en vijf jaar berichten over #MeToo, valt iets op: zelden is het volledige verhaal te vertellen. Soms willen slachtoffers of getuigen hun verhaal doen, geregeld grijpen beschuldigden de kans aan schoon schip te maken. Maar wat er echt is gebeurd, hoe het voelde, waarom niets is gezegd, het grijze gebied van wel of niet willen, wat de opmaat was, de reacties, welke emoties meespeelden – dat krijg je als gewone lezer of kijker zelden in zijn volledigheid mee.

En daarvoor zijn er gelukkig uitstekende series en films gemaakt. Stekelig is het ook, want wie zich aan fictie over seksueel grensoverschrijdend gedrag waagt, zeker als het is gebaseerd op waargebeurde verhalen, begeeft zich op glad ijs. Welke invalshoek wordt gekozen, zijn de slachtoffers te veel ‘slachtoffers’? Zijn de daders monsters, of worden ze juist met te veel empathie gepresenteerd?

Invoelend en begrijpelijk maken

Net na de onthullingen in BOOS doemde het beeld op van een scène uit The Morning Show met Jennifer Aniston en Reese Witherspoon. De goed gemaakte serie over een Amerikaans ochtendnieuwsprogramma (een fenomeen dat we in Nederland nauwelijks kennen, maar een vaste waarde is in het ochtendritueel van miljoenen Amerikanen) werd volledig herschreven na de onthullingen over Matt Lauer, een echte anchor van ochtendprogramma Today.

Lauer werd ontslagen vanwege seksueel grensoverschrijdend gedrag (denk: seksspeeltjes aan een ondergeschikte collega geven met een briefje erbij hoe hij wilde dat zij die zou gebruiken). In de fictieversie speelt Steve Carell presentator Mitch Kessler, een soort Lauer – een supercharmante televisieman, met een voorliefde voor knappe, jonge vrouwen. Genre ‘Niets mis met een knuffel’, en met een knop onder de kaptafel in zijn kleedkamer waarmee hij de deur dicht kan doen. Handig als er net een jonge redacteur bij je langs komt, van wie je meer verwacht dan alleen een script voor de uitzending.

De scène gaat over een jonge producer die met Kessler meeloopt naar zijn hotelkamer na een intensieve dag verslaggeving over een aanslag. De jonge vrouw is aangedaan, kan wel wat napraten gebruiken, maar Kessler ziet haar welwillendheid als opening voor seks. Zonder expliciete dwang. En zij protesteert niet.

Als zij later bij de directeur haar ervaringen komt melden, wordt ze afgepoeierd. “Als je niets zegt, maak je promotie.” Ze stemt in, want wat moet ze anders? Nu is ze een vrouw die zich omhoog lijkt te hebben geneukt. Al is het niet waar.

tekst gaat verder onder video

Buikpijn

Dezelfde buikpijn krijg je bij het zien van The Assistant, over een filmbedrijf zoals dat van Harvey Weinstein, maar zonder dat je de grote baas ooit echt te zien krijgt. Het is een weergaloze film over een pas aangenomen jonge assistente (Julia Garner, bekend van haar rol als Ruth Langmore in de serie Ozark) die denkt haar droombaan te hebben gevonden, maar vooral bezig is met het opruimen van viagraverpakkingen, een gevonden oorbel, en het schoonmaken van de bank in het kantoor van de grote baas.

Woestmakend is de scène waarin ze naar personeelszaken stapt met haar vermoedens. Ook daar wordt haar vage aantijging – want wat heeft ze nou écht gezien? – zo gedraaid dat zíj bijna haar baan verliest. ‘Je hoorde iets, er werden grappen over gemaakt, maar wat is er nou echt gebeurd?’ zegt de vals-vriendelijke chef personeelszaken. En: ‘Ik heb vierhonderd sollicitanten die jouw baan willen, weet je zeker dat je de klacht wilt indienen?’

En dan gaat dit over een getuige, kun je nagaan hoe het is om als slachtoffer aangifte te doen van verkrachting bij de politie. De serie Unbelievable, ook op waarheid gebaseerd, volgt het wrange verhaal van zo’n aangifte en een daaropvolgend politieonderzoek. Een meisje wordt ’s nachts verkracht, de politie komt. Ze moet haar verhaal doen aan een agent. Dan arriveert een rechercheur. Ze wordt gevraagd nog eens haar verhaal te doen. Op het bureau opnieuw. In het ziekenhuis: hetzelfde. Dan wordt er twijfel gezaaid over haar verhaal. Murw gebeukt geeft ze op. En wordt ze weggezet als leugenaar. Jaren later is er een vergelijkbare zaak, maar die wordt compleet anders aangepakt. Een vrouwelijke rechercheur verhoort het slachtoffer: ze geeft haar een veilige plek om dat te doen, blijft contact houden, geeft haar de tijd. Ze gelooft haar.

Dat aanvankelijke ongeloof, of het toedekken van getuigenissen, is een gemene deler in #MeToo-zaken. Het is de angst om niet geloofd te worden, de angst als zeurpiet of zeikwijf te worden neergezet, of de angst om een baan te verliezen. Zo worden van getuigen of slachtoffers medeplichtigen gemaakt.

Medeplichtigheid

In The Loudest Voice, een dramaserie over de opkomst en ondergang van de rechtsconservatieve, manipulatieve en echt bestaande Roger Ailes, die óók nog seksueel flink over de schreef ging, laat die medeplichtigheid goed zien. Ailes redt Fox News uit het slop en maakt de nieuwszender tot een machtig wapen in de rechtsconservatieve Amerikaanse lobby. Een van de bazen in The Loudest Voice zegt: ‘Anybody outside Fox is the enemy, we don’t talk about what happens here.’ En Ailes, gespeeld door Russell Crowe, roept: ‘I need absolute loyalty.’

Wat het meeste toevoegt, al is het soms wrang, is het perspectief van de roofzuchtige man, die óók sympathiek kan zijn. Waarom deed Mitch Kessler in The Morning Show wat hij deed? Hij hield van vrouwen, zat in een bubbel van macht, kreeg nooit tegenspraak, dacht dat zij ook wilden. Geloven we hem? Er is ook een grijs gebied: er waren ook vrouwen die een vrijwillige affaire met hem hadden. Later komt Kessler tot inkeer en begrijpt hij wat hij heeft misdaan, maar hij is een gevallen man. Verdienen dit soort mannen eigenlijk een tweede kans? Als kijker mag je daar rustig, twintig afleveringen lang, over nadenken.

Nederland loopt achter

Het is een prachtig rijtje, de series en films over #MeToo die in Hollywood verschenen. Ze leren ons over beweegredenen, dat we niet weg mogen kijken, hoe een giftige cultuur op een redactie wordt opgebouwd en in stand wordt gehouden, en hoe verschillend je kunt reageren op slachtoffers van seksueel geweld. En er komen er nog meer: bijvoorbeeld de verfilming van van het indrukwekkende journalistieke werk She Said van New York Times-journalisten Megan Twohey en Jodi Kantor, over de Harvey Weinstein-onthullingen. De film wordt in het najaar verwacht.

Maar waar blijven de Nederlandse voorbeelden? Er zijn er slechts enkele. De in Nederland woonachtige Portugees-Angolese regisseur Cintia Taylor maakte de korte film Clinch (2020), over een slachtoffer van verkrachting, dat haar trauma overwint en weer grip krijgt op haar leven. Taylor wilde al langer iets met het onderwerp, maar pas na de eerste onthullingen van metoo viel alles op zijn plek. Saskia Diesing maakte met De Zitting een telefilm over een Ford vs Kavanaugh-achtig scenario van een politicus (Jacob Derwig), die 25 jaar na dato door een vrouw (Kim van Kooten) wordt beschuldigd van verkrachting in zijn studententijd. Volgens het Filmfonds zijn er wel degelijk regelmatig films over #MeToo of seksueel misbruik die worden gepitcht, maar worden aanvragen ‘beoordeeld op hun kwaliteit.’

The Morning Show, met Reese Witherspoon als Bradley Jackson die Mitch Kessler (Steve Carell) komt vervangen na het metoo-schandaal, en Jennifer Aniston als Alex Levy, goede vriendin van Kessler. Beeld
The Morning Show, met Reese Witherspoon als Bradley Jackson die Mitch Kessler (Steve Carell) komt vervangen na het metoo-schandaal, en Jennifer Aniston als Alex Levy, goede vriendin van Kessler.

Tips voor #MeToo-films en series

Series
Unbelievable (gebaseerd op het nieuwsverhaal ‘An Unbelievable Story of Rape’ van T. Christian Miller en Ken Armstrong uit 2015 en hun boek A False Report uit 2018. Netflix, 2019)
The Morning Show (geïnspireerd op het boek Top of the Morning: Inside the Cutthroat World of Morning TV van Brian Stelter. Apple+, 2019-nu)
The Loudest Voice (over Roger Ailes en Fox, regie Tom McCarthy, voorheen NPO Plus, nu Ziggo Series, 2019)
Sex Education (over seks en seksadvies op een middelbare school in Groot-Brittannië. Hier komt #MeToo zijdelings aan bod: meiden die elkaar steunen nadat het meisje Aimee is aangerand in de bus. Netflix, 2020-nu)

Films
The Assistant (regie: Kitty Green. Pathé Thuis, 2019)
Bombshell (regie: Jay Roach, ook over Fox News. Pathé Thuis, 2019)

Nederlandse films
Clinch (regie: Cintia Taylor, ‘de eerste post-#MeToofilm in Nederland’, 2020)
De Zitting (regie: Saskia Diesing, over een politicus die wordt beschuldigd van een vroegere verkrachting, 2021)

Documentaires
Jeffrey Epstein, Filthy Rich (minidocumentaire over Jeffrey Epstein en zijn ranzige seksuele praktijken voor de superrijken. Netflix, 2020)
The Reckoning, Hollywood’s Worst Kept Secret (documentaire over het Weinstein-schandaal, 2018)
De Hoofdpersoon, documentaire over theaterregisseur en voormalig theaterschoolleider Ruut Weissman die een voorstelling regisseert over de machtsrelatie tussen een docent en leerling (Judith de Leeuw, 2020).

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden