Plus

Metahaven in Stedelijk: Niet óver technologie, er dóórheen

Metahaven is een optelsom van grafische vormgeving zonder functie, een flinke dosis politiek activisme en heel veel internet. Een overzichtstentoonstelling in het Stedelijk laat zien waar dat toe leidt.

De overzichtstentoonstelling in het Stedelijk bestaat uit vijf zalen met films uit de afgelopen drie jaar Beeld Metahaven

Earth heet het eerste ­retrospectief van Metahaven in het Stedelijk Museum. "We wilden geen titel die technologische associaties oproept," verklaren Vinca Kruk en Daniël van der Velden, die samen ­Metahaven vormen, als eenheid opereren en ook als zodanig geciteerd worden.

"Technologie zit zo verweven in ons werk dat we het erover kunnen hebben zonder het te benoemen. Bovendien gaat ons werk niet over technologie, het gaat er doorheen. We ­leven immers al in een sciencefictionwereld. En het is interessant om dat zichtbaar te maken."

In het Stedelijk resulteert dat in vijf zalen met films uit de afgelopen drie jaar. Ze worden vertoond op grote schermen, soms opgesteld in een halve cirkel die het hele gezichtsveld omvat.

Eromheen: zijden sjaals met opdruk, posters, T-shirts, stukken tekst en zelfs een enorm vloerkleed. Earth is een radicale onderdompeling in de wereld van Metahaven.

Radiopiraat
Metahaven is geworteld in de grafische vormgeving. De eerste stap richting beeldende kunst was het Sealand Identity Project (2003-2004): een 'uncorporate identity' voor de microstaat Sealand, in 1967 door radiopiraat Paddy Roy ­Bates gesticht op een afgedankt militair platform in de Noordzee.

"Het was in de nadagen van de dotcomboom en Sealand wilde zich profileren als datacentrum. Het utopische verhaal van een exclave die zich onttrekt aan de reguliere regelgeving trok ons aan, meer als denk­model dan als businesscase. Wij maakten paspoorten, munten en postzegels voor dat nieuwe land. Alles bestond alleen op internet."

Vlak daarna kwam Metahaven in contact met WikiLeaks. "Wij geloofden in de noodzaak van die organisatie. Het was na de Irakoorlog en het begin van de financiële crisis. Niemand werd verantwoordelijk gehouden en macht was ­abstract geworden."

"WikiLeaks was zelf nog een platte organisatie zonder leider. Omdat ze in die tijd opereerden onder een financieel embargo produceerden wij merchandise voor ze, zoals T-shirts. Later veranderde de organisatie en na twee jaar stopte de samenwerking. Toen schreven we een boek, Black Transparency, over de vraagstukken die door WikiLeaks worden opgeroepen."

Het meest recente werk van Metahaven, Eurasia (Questions on Happiness), is nu voor het eerst te zien in Nederland. "Kort gezegd gaat die film over een verschuiving van het zwaartepunt van West naar Oost - in politiek, geografisch en economisch opzicht. Het begint met het opkomend nationalisme in Europa."

Beeld uit de tentoonstelling Beeld Metahaven
Beeld uit de tentoonstelling Beeld Metahaven

"Je ziet dat natiestaten zich een deels fictief verleden toe-eigenen en zich afkeren van de EU. Parallel daaraan ontstaan ook nieuwe economische fenomenen zoals de nieuwe Zijderoute. In de film komt een Chinese ondernemer voor die 's werelds grootste producent van plastic rietjes is."

Het beeldmateriaal over deze man is niet van eigen makelij, maar gevonden. "We maken ook fictie en dan is alles door onszelf geschoten. Maar in onze meer documentaire werken is ­ongeveer 20 procent found footage. Beelden van iPhones, van internet, stukjes uit een videogame. We hebben gefilmd in Amsterdam, in Macedonië, maar ook in Rusland op de grens met Kazachstan, van ecologische rampgebieden tot voormalige Sovjet­steden."

Meditatieve traagheid
Het bronmateriaal van Metahaven is divers: van animatie met heavy metal-soundtrack via nieuwsflitsen tot Tarkovski-achtige scènes vol meditatieve traagheid. Het oogt vaak opmerkelijk lowtech en soms zelfs ouderwets. "Dat is juist futuristisch," vindt Metahaven. "Dat gelikte en snelle, dat weten we al. Wij zoeken naar textuur in het digitale door zeer verschillende beeldtalen af te wisselen. We schuwen de oorspronkelijkheid van het beeld niet maar laten die expliciet zien."

Die enorme beeldenberg moet wel geordend worden om er een essentie uit te destilleren. "Redactionele aandacht," noemt Metahaven dat snij- en selectiewerk. "Het is geen monteren totdat het werkt maar meer een 'weten dat het er in moet'. Ook als het keihard botst met de rest. Zelfs als het karakter van de film er een kwartslag door draait."

Metahaven: Earth. T/m 24/02, Stedelijk Museum.

Beeld uit de tentoonstelling Beeld Metahaven
Beeld uit de tentoonstelling Beeld Metahaven
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden