PlusAchtergrond

Met zijn nieuwe opera Upload houdt Michel van der Aa het klein

Met zijn nieuwe opera Upload voltooit Michel van der Aa zijn drieluik over leven, dood en wat daarna komt. Het Opera Forward Festival brengt 20 maart een preview.

Michel van der Aa (tweede van links) tijdens de repetities van Upload bij DNO. Beeld Milagro Elstak.
Michel van der Aa (tweede van links) tijdens de repetities van Upload bij DNO.Beeld Milagro Elstak.

“Ik heb gewoon achter mijn bureau gezeten om Upload af te maken, dus voor de helft was deze coronatijd voor mij business as usual, maar de andere helft was net als bij iedereen dramatisch. Er ging een streep door alle uitvoeringen die ik dit seizoen had staan en daar zaten mooie, grote dingen bij. Het zal veel voeten in de aarde hebben dat weer op de rails te krijgen, als het al gebeurt. Het goede nieuws is dat we al sinds januari bij De Nationale Opera met Upload aan het repeteren zijn. Daar halen we allemaal veel energie uit.”

Aan het woord is Michel van der Aa (51), die in het afgelopen decennium opzien baarde met vernieuwende muziektheatrale producties waarin hij filmbeeld (soms 3D) en muziek op een unieke manier samenvoegde. Ook in zijn nieuwste stuk, de ‘filmopera’ Upload, heeft hij weer de grenzen opgezocht van de technologische theatrale mogelijkheden.

Op 20 maart is online bij De Nationale Opera (DNO) een voorproefje te zien van de filmversie van Upload die in mei zijn wereldpremière zal beleven. Eind dit jaar ergens volgt dan, als alles gaat zoals verwacht, de scènische première, op de planken van Nationale Opera & Ballet, waarvoor zeven filmschermen worden ingezet.

Een digitale euthanasievraag

Upload is Van der Aas achtste opera. Na Afterlife en Sunken Garden is het ook het derde deel van een drieluik over leven en dood. In Afterlife was de vraag welke herinnering je naar het hiernamaals zou meenemen; in Upload, dat zich in het heden afspeelt, is de vraag of je in digitale vorm het eeuwige leven zou willen hebben.

Van der Aa: “De kwestie die daar achter is ligt, is wat ons mens maakt en of we daar een fysiek lichaam bij nodig hebben, met alle humanistische en ethische vragen die je daarbij zou kunnen stellen. Het onderwerp kunstmatige intelligentie spookt al jaren door mijn hoofd.”

De opera gaat over een vader en een dochter, hun relatie en hoe die verandert als de vader besluit zich te laten uploaden. Via flashbacks kom je dan achter de redenen waarom de vader daartoe besloot. Het einde blijft open. “Het gaat ook eigenlijk niet over de techniek, maar over een dochter die zich afvraagt of ze haar vader als upload wil laten voortleven; een soort digitale euthanasievraag. Ik heb al gemerkt dat dit bij mensen resoneert en dat is fijn om te merken.”

Net als voor One en Blank Out schreef Van der Aa zelf de teksten. “Ik ben er langzaam achter gekomen dat ik beter gedij bij abstractere verhaalconstructies en de vrijheid die ze me geven. Een autonoom libretto, zoals bij Sunken Garden, vind ik toch ingewikkelder, heb ik gemerkt. Ik zie mezelf overigens absoluut niet als een schrijver. Alles ontstaat vanuit de muziek, ook de film en de regie. Ik ben en blijf in de eerste plaats een componist.”

Niet te benijden eenzaamheid

Blank Out was muzikaal wat abstracter dan Sunken Garden. “Upload zit ertussenin. Ik heb een paar langere aria’s geschreven, maar er zit ditmaal minder popinvloed in. Er is wel veel elektronische muziek, ook met pulsen soms. Het is ook zeker niet heel atonaal geworden. Uiteindelijk heb ik het met dezelfde vrijheid geschreven als alle andere stukken.”

Onontkoombare vraag: zou Van der Aa zelf kiezen voor een digitale upload als hij daardoor eeuwig kon voortbestaan? Hij vind het ‘superingewikkeld’. “Aanvankelijk zei ik meteen ja, maar inmiddels weet ik het niet meer zo zeker. Ik denk dat de enorme eenzaamheid van de ge­uploade persoon niet te benijden is. Ook het definitieve verlies van alle tactiele vermogens lijkt me ontzettend lastig. Je zweeft als een soort astronaut voorgoed in het luchtledige. Ik weet niet of er veel mensen zijn die daar tegen zouden kunnen. Maatschappelijk zal het bovendien voor polarisatie en polemiek zorgen, zoals met alles op het grensvlak van leven en dood. Dat is in de opera ook nog een subplotje.”

Hij schreef Upload voor het Keulse ensemble Musikfabrik. “Ik wilde het vrij klein houden, met veel elektronica. Vaak is de muziek heel beperkt gehouden, met alleen een hammondorgel.”

De preview op 20 maart bevat flarden uit repetities, één aria, gezongen door Julia Bullock, interviewtjes met de artiesten en duurt een kwartier. “Liever zou ik helemaal nog niks weggeven, want ik ben nogal perfectionistisch. Ik hoop maar dat het de mensen nieuwsgierig maakt.”

Upload, the making of is op 20 maart om 20.00 uur online te bekijken. Opera Forward Festival: van 18 t/m 21/3 alleen digitaal op operaforward.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden