PlusInterview

Met koptelefoon op wandelen langs plekken van rouw in Amsterdam-Oost: ‘Veel verlies wordt beantwoord met ‘tja, life goes on’’

In drie weken tijd overleed haar oma en was haar huwelijk voorbij, maar theatermaker Marte Boneschansker zag hierin een kiem voor een voorstelling. Dat werd Rouw: een theatrale audiowandeling door Amsterdam-Oost. ‘Deling is heling.’

Lorianne van Gelder
Marte Boneschansker maakte de audiowandeling Rouw: ‘Ik mocht zowel mijn eigen verlies verwerken, als rouw in een artistieke vorm gieten.’ Beeld Nina Schollaardt
Marte Boneschansker maakte de audiowandeling Rouw: ‘Ik mocht zowel mijn eigen verlies verwerken, als rouw in een artistieke vorm gieten.’Beeld Nina Schollaardt

Marte Boneschansker (33) is niet iemand die dingen wegstopt. Als ze blij is, laat ze dat zien. Heeft ze verdriet, dan wil ze dat ook niet verhullen. Je zou haar een open boek kunnen noemen, maar dat is zo’n cliché. Ze is meer iemand die graag deelt wat haar bezighoudt, en dan maakt ze daar ook nog eens theater over.

Dus toen ze midden in coronatijd binnen drie weken haar geliefde grootmoeder verloor en haar huwelijk zag stranden, was dat voer voor een project dat nu al meer dan een jaar haar volle aandacht heeft: 2022, het Jaar van Rouw, waarvoor ze een groep van zeventig mensen verzamelde die eens in de maand met haar samenkwamen om te praten over verlies en rouw en te luisteren naar kunstenaars die ermee bezig zijn. Met als slotstuk de voorstelling Rouw, een wandeling door Amsterdam-Oost, met een koptelefoon op waardoor je de rouwverhalen hoort die ze verzamelde uit de buurt.

Net voordat Boneschansker naar Berlijn vertrekt om een fotoshoot te doen voor een modemerk – Boneschansker is ook fotomodel – vertelt ze over hoe ze Rouw maakte.

De eerste twee weekenden van Rouw zitten erop, hoe reageren mensen op de voorstelling?

“Ik hoopte dat het zou resoneren met mensen hun eigen verlies, en ze de uitnodiging zouden voelen om er verder over te spreken. En dat deden ze.”

Na afloop van de anderhalf uur wandelen komen de bezoekers bij het Plein Theater aan in de ‘rouwtent’ van stof, gemaakt van kleding van verloren dierbaren. Later is er binnen nog een troosttafel: een tafel vol troostend eten, gemaakt door ’t kleinkookbedrijf van voormalig actrice Maureen de Jong. Het is de plek waar mensen na afloop verder praten, hun eigen verhalen delen.

Had je verwacht dat mensen zo open zouden zijn?

“Ik probeer altijd de ideale omstandigheden te creëren om verhalen binnen te laten komen. Ook met mijn voorstelling Bloos (2018), over sensualiteit, zocht ik daarnaar. We hebben voor Rouw ook heel lang gezocht naar de beste routes, niet te druk, niet te gevaarlijk, hoe je in een ideale luisterstand komt. Daarom hebben we ook een soort rugzakken die mensen dragen, met een afdakje, waardoor ze in een soort coconnetje zitten.”

De verhalen die de deelnemers horen gaan zeker niet alleen over de dood. Ze gaan over rouw om aftakelende gezondheid – zo hoor je terwijl je op het Kastanjeplein zit het relaas van een man met artrose die steeds minder kan – of over het gemis van een vader, over een geliefde die vertrok, over een abortus. Er zijn twee routes, die met vier mensen tegelijk worden gelopen.

Hoe kwam je aan de verhalen?

“Een jaar geleden ben ik begonnen met lijntjes uitzetten. Ik heb briefjes opgehangen: ‘Ik zoek iemand die zijn verhaal over rouw wil delen.’ Dat kost gewoon tijd. Het zijn intieme relaties die niet over een nacht ijs gaan. Sommige mensen heb ik zeven uur lang geïnterviewd. Los van de verhalen voor de voorstelling ontstond er ook nog een groep van zeventig mensen met wie we maandelijks bij elkaar kwamen.”

“Onze oudste deelnemer is 74, de jongste 21. Het gaat over dode ouders, maar ook over jonge mensen met pre-rouw, omdat ze weten dat ze een borstkankergen hebben, bijvoorbeeld. Er zijn zo veel soorten verlies: ook iemand die zijn boot is verloren, of iemand die gebroken is met zijn geloof. Het is uiteenlopend, maar wat je voelt is wel hetzelfde: het gat dat ontstaat als er iets wegvalt waarvan je dacht dat het vanzelfsprekend bij je hoorde.”

De stad is het decor van Rouw, je mag woningen in, loopt langs de abortuskliniek.

“Je begeeft je in de buurt waar de mensen die je hoort ook wonen. En met zo’n locatievoorstelling zijn er natuurlijk honderden spelers, want de stad zelf speelt ook mee. Hoor je een verhaal over een kind in je koptelefoon, dan kun je toevallig iemand tegenkomen die een kinderwagen voortduwt, alsof het erbij hoort. Als er een verhaal is over honden, loop je door het park en kom je best waarschijnlijk een hond tegen.”

2022 was dus jouw jaar van rouw.

“Niet alleen was mijn oma overleden, er kwam ook een einde aan tien jaar huwelijk. Als je relatie uitgaat, is er geen goed ritueel om dat in te bedden. Het is echt zwemmen. Ik kan niet, zoals mensen die rouwen om een overledene, een jaar na het uitgaan van mijn relatie op sociale media posten: het is nu een jaar geleden. Ik kan geen rouwadvertentie plaatsen. Terwijl ik echt veel verdriet had. Ik had ook geen voorstelling kunnen maken over een ander onderwerp.”

“Ik mocht zowel mijn eigen verlies verwerken, als rouw in een artistieke vorm gieten. Ik heb altijd gezegd dat ik geen therapeut ben, en dat het geen praatgroep is. Maar het delen was heel belangrijk. We leven in een succesmaatschappij. Heel veel verlies, zeker verlies dat niet de dood is, wordt beantwoord met een ‘tja, life goes on’. Niet dat je erin moet blijven hangen, maar dat je wordt gehoord en gezien, dat je je verhaal nog een keer mag vertellen, maakt de pijn draaglijk. Deling is heling.”

Wat komt er na het jaar van rouw?

“Volgend jaar is het Jaar van Verlangen, waarin we juist weer openen naar de wereld en onze verlangens, sensualiteit en het lichaam ontdekken. En over twee jaar ga iets maken over onze aantrekkingskracht tot de schaduw. Waarom liegen we, stelen we, doen we dingen die niet mogen? Ik wil de dingen opengooien waarover we het niet willen hebben.”

Rouw, audiowandeling vanaf het Plein Theater, t/m 27 november, elke vrijdag, zaterdag en zondag.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden