PlusInterview

Mensen is hij zat, dus gaf Victor Kossakovsky een varken de hoofdrol in Gunda

Van jongs af aan is hij vegetariër, en sinds het maken van Gunda, een wonderschoon gefilmd portret van een varken, is Victor Kossakovsky veganist. Maar zijn film is géén propaganda, benadrukt de Russische regisseur.

Gunda.


Regisseur
Viktor Kosakovskiy Beeld -
Gunda.RegisseurViktor KosakovskiyBeeld -

Moeiteloos lepelt filmmaker Victor Kossakovsky (59) ze op: al die cijfers die nadrukkelijk niet in zijn film Gunda zitten. “De gemiddelde mens eet 90 kilo vlees per jaar. Dat zijn anderhalf miljard varkens, 66 miljard kippen, bijna een half miljard koeien, meer dan een biljóen vissen. Per jaar! En dan nog paarden, schapen, konijnen, eenden…”

Hij wilde geen veganistische propagandafilm maken, zegt Kossakovsky nadrukkelijk. “Ik ben niet het soort filmmaker dat het publiek een les wil leren; ik heb het liefst dat mijn films mij veranderen. Ik geloof niet dat ik meer weet dan andere mensen. Wat ik wel kan, is kijken.”

Klare taal

Propagandistisch is het beeldschone Gunda inderdaad niet. Maar in gesprek met de Russische regisseur schuwt hij klare taal niet: “Waar de fuck zijn we nou mee bezig?”

Gunda draait heel bewust juist niet om de immense hoeveelheid dieren die we verorberen, maar om één dier: het varken Gunda. Kossakovsky vond haar op een Noorse boerderij, vertelt hij. “We waren voorbereid op een lange zoektocht naar de perfecte hoofdpersoon, we hadden er zes maanden voor uitgetrokken. Maar al op de eerste boerderij die we bezochten was het raak. Gunda kwam zelf op ons af stappen, we hadden direct contact. Er was zo veel te lezen in haar ogen.”

Twee maanden lang filmden Kossakovsky en zijn team Gunda in haar dagelijks reilen en zeilen, samen met ­enkele bijfiguren: Gunda’s worp biggen, een kip met maar één poot en een stel koeien op dezelfde boerderij.

“Elk van die dieren heeft een persoonlijkheid,” zegt Kossakovsky stellig. Precies daarom filmde hij in zwart-wit: “Als je naar kleurenbeelden kijkt, dan kijk je naar het beeld als geheel – de blauwe lucht, het groene gras. Maar in zwart-wit focus je op de ogen, waarmee je dus veel meer aandacht hebt voor die persoonlijkheden.”

Op die twee pijlers is Gunda als film gebouwd: zoeken naar empathie met deze dieren, en ze in hun waarde laten zonder ze te vermenselijken. Kossakovsky: “Ik wilde geen zooms gebruiken. Als er een close-up nodig was, dan moesten we wachten tot Gunda zelf naar ons toe kwam. En ik wilde geen muziek gebruiken, niet alleen omdat ik de kijker geen emotie wil opdringen, maar vooral omdat ik Gunda’s emoties niet in een menselijke mal wilde persen. Het ging me er niet om haar dichtbij te halen, of te zeggen: het zijn net mensen. Nee, het is andersom: ze zijn anders, en láát ze anders zijn – zij hebben even goed het recht om er te zijn als wij.”

Elon Musk

Kossakovsky brak in de jaren negentig als filmmaker door met poëtische portretten van gewone Russen. Maar in zijn laatste paar lange films lijkt de regisseur doelbewust steeds verder van de wereld van de mens weg te bewegen.

In ¡Vivan las antípodas! (2011), waarvoor hij plekken ­bezocht die lijnrecht tegenover elkaar op de wereldbol liggen, werd de mens al op gelijke voet geplaatst met het landschap om hem heen. We verdwenen nog verder naar de achtergrond in Aquarela (2018), een overdonderend ­gefilmd portret van water in al zijn verschijningsvormen. In Gunda komt nu helemaal geen mens meer in beeld.

Tekst loopt verder onder de foto.

Victor Kossakovsky: 'Ik ben ons zat.'


Regisseur
Viktor Kosakovskiy Beeld -
Victor Kossakovsky: 'Ik ben ons zat.'RegisseurViktor KosakovskiyBeeld -

“Ik ben ons zat,” verklaart Kossakovsky – met een glimlachje, dat wel. “Het enige wat de mens doet is rotzooi ­produceren. Als een dier sterft, laat het niets achter, maar als een mens sterft zit de wereld opgeschept met een berg plastic rotzooi zo groot als de Piramide van Cheops. En we blijven maar olie uit de grond trekken, zonder dat we ­eigenlijk weten wat het daar doet. Waarom produceert de planeet olie? Wat voor functie heeft het in het ecosysteem? We hebben geen idee, en toch trekken we al tweehonderd jaar de bodem leeg. We weten niks en slokken alles op, dát is de mens. Waarom zou ik daar films over moeten blijven maken?”

Desondanks is Kossakovsky heus optimistisch. “Het gaat veranderen, want het móet wel veranderen,” zegt hij. “Het is hoog tijd voor een empathie-revolutie. Ik heb het zelfs tegen Elon Musk gezegd: je moet maar één ding van de aarde meenemen naar de ruimte, en dat is empathie. Alleen empathie. Anders vernietigen we de boel op Mars net zo snel als hier op aarde.”

Over Victor Kossakovsky

Victor Kossakovsky (Sint-Petersburg, 1961) groeide, sinds hij in de vroege jaren negentig debuteerde, uit tot een van de belangrijkste documentairemakers ter wereld. Hij hoort bij het selecte gezelschap documentairemakers wiens werk mag meedraaien in de competities van grote internationale festivals van Venetië en Berlijn.

Al sinds zijn debuut Belovy (1992) is hij een graag geziene gast op documentairefestival Idfa. Die liefde is wederzijds, getuige het feit dat hij Gunda opdroeg aan Idfa-oprichter en voormalig directeur Ally Derks. “Haar impact op de documentaire kan niet worden overschat,” zegt Kossakovsky. “Ze heeft van de documentaire-industrie een familie gemaakt. Ze is een beetje onze Gunda, onze moeder.”

GUNDA

Regie Victor Kossakovsky

Te zien in De Balie, Eye, FC Hyena, Filmhallen, Het Ketelhuis, Kriterion, Lab111, Tuschinski, Rialto, Studio/K

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden