PlusInterview

Mensen als handelswaar – Olga Ravn schrijft herkenbare sciencefiction over een ruimteschip

Met Het personeel schreef Olga Ravn een sf-roman over de werkomstandigheden aan boord van een ruimteschip. ‘Mijn kantoorbaan, dát was pas sciencefiction.’

Marnix Verplancke
null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Op een paar lichtjaren van de aarde wentelt een ruimteschip rond een planeet. Aan boord zijn mensen en door wetenschappers gecreëerde mensachtigen. Ieder doet wat van hem gevraagd wordt, tot op de planeet een aantal vreemde objecten wordt gevonden.

Niemand weet wat het zijn. Feit is dat ze de utilitaire organisatie aan boord van het ruimteschip danig verstoren. Er groeit onenigheid tussen de mensen en de mensachtigen, er vallen slachtoffers en uiteindelijk beslist men op aarde de stekker eruit te trekken.

In Het personeel vertelt de Deense Olga Ravn (35) het verhaal van dit ruimteschip aan de hand van meer dan honderd getuigenverklaringen. Sommige zijn een zin of een paar zinnen lang, andere een paar pagina’s, en samen geven ze een beeld van een heel andere, maar tegelijk heel herkenbare wereld.

“Om de een of andere reden denken velen nog steeds dat een realistische weergave van de wereld het summum van kunst is,” zegt Ravn, die graag grenzen aftast en eerder ook een gothic novel schreef. “Fantasie en verbeelding zijn dan alleen voor kinderen. Maar een realistische weergave van het leven is onmogelijk. De schrijver moet altijd keuzes maken.”

“Veel sciencefiction is bezig geweest met de vraag hoe de mens in een veranderende en soms gevaarlijke wereld kan overleven, en welke maatschappijvorm daar het beste antwoord op is. Volgens sommigen vertrekt alle sf uit een wantrouwen in technologie. Frankenstein zou dan ontstaan zijn uit een bezorgdheid over de mogelijkheden van elektriciteit. De technologie die ik wantrouw, wordt gebruikt om onze werkplek te structureren en mensen in groepen te verdelen.”

Het is inderdaad opvallend dat werk aan boord van het ruimteschip heel belangrijk is.

“In een ruimteschip heb je geen privéruimte of -tijd. Je kunt je er moeilijk thuis voelen. Er is in feite alleen werk. Wat mij interesseerde, was wat dit werk met taal doet. Toen ik dit boek schreef, werkte ik nog op kantoor. Om me heen hoorde ik onophoudelijk dat mensen hun efficiëntie moesten verbeteren om extra waarde voor het bedrijf te creëren. Ik vond dat na verloop van tijd een beetje griezelig. Mensen werden tot handelswaar herleid. Wat doet het met ons bewustzijn als we de hele tijd zo over elkaar praten, vroeg ik me af. Die bezorgdheid werd de kern van mijn boek, en toen het af was, heb ik ontslag genomen.”

Soms lijkt onze baan het enige waarmee we ons nog identificeren?

“Het is jammer dat we ons leven aan ons werk ophangen. In het verleden hebben we hard gevochten voor de achturendag: acht uur werk, acht uur vrije tijd en acht uur slapen. Maar dat behoort tot het verleden. Die acht uur werk zijn ongemerkt uitgegroeid tot veel meer. Veel mensen sluiten het werk nooit echt meer af. Ze blijven ook ‘s avonds bereikbaar via e-mail. Aan boord van het ruimteschip heb ik dat idee radicaal doorgetrokken en heb ik mijn personages zelfs geen ruimte meer gegeven om te dromen. Het zal geen toeval zijn dat zoveel mensen de laatste tijd last hebben van een burn-out of beslissen te stoppen met werken. Misschien moeten we dat trouwens allemaal doen, met z’n allen op dezelfde dag. Dat zou nog eens een staking zijn.”

De objecten die op de planeet gevonden worden, sturen deze geoliede werkmachine helemaal in de war. Hoe moeten we ze interpreteren?

“Aan boord van het ruimteschip heeft alles een functie, zelfs de gedachten van het personeel. Wat ze op de planeet vinden, is niet alleen functieloos in de werkcontext, het is ook op plezier gericht. Het is non-binair, niet levend en niet dood, angstwekkend en bevrijdend tegelijkertijd, bekend en onbekend ook.”

“We lijken veel ervaringen en emoties vergeten te zijn. Ik merkte dat toen ik mijn eerste kind kreeg. Zo’n baby heeft geen besef van dag en nacht, of van werk en vrije tijd. Opeens kwam ik in een andere wereld terecht, waar de tijd anders leek te verlopen en ik opnieuw al mijn zintuigen gebruikte. Na mijn zwangerschapsverlof keerde ik terug naar mijn kantoorbaan en leek ik in een sf-wereld beland te zijn, een wereld die bovendien eiste dat ik eerst en vooral loyaal was aan hem en pas daarna aan die van mijn kind. Dat voelde heel fout aan.”

Waarom een ruimteschip? Kon het geen gewoon kantoor zijn?

“Nee, omdat ik mijn personages uit hun natuurlijke habitat wilde halen, weg van de aarde, om aan te tonen hoe dit verlies op hen inwerkt.”

‘Misschien zijn de mensen het chaotische bestanddeel dat de wereld in leven houdt’, zegt een van de mensachtigen op een bepaald moment. Er is dus nog ruimte voor hoop?

“In de discussie over de klimaatwijziging is er een strekking die stelt dat het beter zou zijn voor de aarde als de mens zou verdwijnen. Ik vind dat klinkklare onzin. Zo creëer je gewoon een nieuwe hiërarchie, waarin de mens niet meer bovenaan maar onderaan staat.”

“Ik denk eerder dat we onszelf als een deel van een groter ecologisch systeem moeten zien, waarin we net zo waardevol of waardeloos als al het andere zijn. Wat ik met mijn boeken wil doen, is een dieper bewustzijn creëren van de wijze waarop wij ons tot de rest van de wereld verhouden. We hebben mensen nodig om de planeet te redden. We zijn niet alleen destructief, we zijn ook inventief en constructief.”

Wat u dus zegt, is dat de mens niet zonder de aarde kan en de aarde niet zonder de mens?

“De aarde kan best zonder mensen. Die maalt daar niet om. Maar we zijn wel een mooie toevoeging aan de andere soorten. Dat de mens niet zonder de aarde kan, is dan weer zeker.”

Het personeel, Uitgeverij Das Mag, €18,99, 135 blz. Beeld -
Het personeel, Uitgeverij Das Mag, €18,99, 135 blz.Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden