PlusInterview

melanie bonajo - zonder hoofdletters - voor Nederland op de Biënnale van Venetië: ‘Mijn werk gaat over meer dan alleen seksualiteit’

When the body says Yes, melanie bonajo Beeld
When the body says Yes, melanie bonajo

Zaterda opent de Biënnale van Venetië, de grootste kunstmanifestatie ter wereld. Nederland wordt vertegenwoordigd door melanie bonajo, met een ode aan het aanraken.

Kees Keijer

De olijfolie vloeit rijkelijk in het nieuwste videowerk van melanie bonajo – sinds kort zonder hoofdletters, want dat suggereert volgens de kunstenaar hiërarchie. Een internationale groep genderqueer personen giet olie over elkaars naakte lichamen, om vervolgens in een innige groepsverstrengeling te geraken. Anderen vertellen openhartig over wat hun geslachtsdelen voor hen betekenen.

En dat in een kerkje, de Chiesetta della Misericordia, ver weg van het Rietveldpaviljoen op het hoofdterrein waar Nederland normaal exposeert. Nederland heeft het Rietveldpaviljoen eenmalig overgedragen aan Estland.

Als daar maar geen gedonder van komt, denk je onwillekeurig bij het zien van de expliciete beelden in bonajo’s video-installatie When the body says Yes. Voor de Biënnale van 2015 transformeerde de Zwitserse kunstenaar Christoph Büchel dezelfde kerk tot een installatie met de titel: De moskee, de eerste moskee in het historische centrum van Venetië. Na twee weken werd de installatie door de politie gesloten.

bonajo’s werk is geen pornografie, maar voor sommigen zit het er misschien dicht tegenaan. Dat voorspelt weinig goeds in het katholieke Italië. De kunstenaar denkt zelf dat het wel meevalt. “Het is geen kerk meer, maar een geseculariseerde ruimte. We hebben alles overlegd. Ze zijn ook wel wat gewend hier.”

Toen u uitgenodigd werd om Nederland te vertegenwoordigen wist u al dat het niet op het hoofdterrein zou zijn. Hoe vindt u deze locatie?

“Voor de Giardini (Della Biennale, het terrein waar de paviljoens liggen, red.) moet je een ticket kopen, maar ik vind het wel mooi dat onze plek gewoon voor iedereen in de buurt toegankelijk is. En dat het project breekt met de traditie van het nationalisme en het modernisme.”

De film is een pleidooi voor lichamelijkheid.

“En voor toestemming. En grenzen aangeven en hoe je door middel van communicatie verbindingen kan creëren tussen intimiteit en vertrouwen. Zo kun je met een groep mensen in een fijne, veilige ruimte terechtkomen.”

Reageert u ook op deze tijd waarin seksualiteit vaak in verband wordt gebracht met misbruik, machtsverhoudingen en ongewenste dickpicks?

“Het gaat over meer dan alleen seksualiteit. Het gaat ook over in consent zijn met jezelf. Daar gaat de titel ook over: When the body says Yes. Hoe voelt een authentieke ‘ja’ of ‘nee’ in ons lichaam? Dat zijn de basisprincipes die we oefenen in ‘embodiment practices’, dus somatische practices.

U bent sinds kort naast kunstenaar ook gediplomeerd seksuologisch bodyworker en somatisch sekscoach. Wat betekent dat?

“Dat betekent dat je mensen leert om terug te gaan naar hun eigen behoeftes rondom alles wat met het lichaam te maken heeft. Maar het seksuele wordt altijd erg benadrukt. Het gaat ook over hoe we met de natuur omgaan, hoe we überhaupt met andere mensen omgaan. Het gaat ook over het lichaam als bron van kennis en intelligentie.”

Tegenover het paviljoen staat een kerk die helemaal in het teken staat van Oekraïne, met schilderijen van mannen die salueren. Dat is toch een andere benadering van het lichaam. Body positivity klinkt mooi, maar op het nieuws zien we dagelijks dode lichamen op straat liggen.

“Afschuwelijk, maar dat is dus iets wat wij proberen te oefenen. Om de hiërarchie die we gewend zijn, waarin dominantie gelijkstaat aan veiligheid, om dat te ontmantelen. Hoe kan een gemeenschap bestaan waarin mensen zich wél gelijk voelen? Maar deze narratieven worden heel snel onderdrukt. We zouden naïef zijn.”

Waarom bent u niet naïef?

“Omdat keer op keer blijkt dat deze tools gewoon werken, dat je heel snel met mensen op een plek van gelijkwaardigheid en menselijkheid kunt komen.”

melanie bonajo; 'De installatie is een verlengde van de film, een uitnodiging om je op een andere manier te verbinden met de boodschap. Je mag gewoon een beetje ronddwalen.' Beeld peter tijhuis
melanie bonajo; 'De installatie is een verlengde van de film, een uitnodiging om je op een andere manier te verbinden met de boodschap. Je mag gewoon een beetje ronddwalen.'Beeld peter tijhuis

Het kan ook nogal hedonistisch overkomen. We gaan elkaar met olijfolie insmeren en dan heel erg genieten.

“Het gaat juist over het collectief. De mensen in de film zijn geblinddoekt, dus het cerebrale is weggehaald. Zo kun je je volledig overgeven aan iemands essentie, puur door middel van lichaamstaal en energie. Het gaat om het vieren van onze gedeelde menselijkheid.”

De film is heel sensueel en mooi gemaakt. Je wordt helemaal ondergedompeld in de installatie. Er liggen overal kussens, maar er zijn geen stoelen.

“De installatie is een verlengde van de film, een uitnodiging om je op een andere manier te verbinden met de boodschap. Je mag gewoon een beetje ronddwalen.”

Denkt u weleens: maak ik nog kunst of ben ik meer een therapeut geworden?

“Ik denk dat ik bepaalde principes van activisme en healing toepas in hoe het werk gemaakt wordt. Ik wil niet alleen maar een leuk kunstwerkje maken. Het is iets waar ik voor sta en wat we in mijn community gewoon oefenen.”

U schrijft uw naam niet meer met hoofdletters en wil ook niet meer aangeduid worden als zij en haar, maar als hen en hun.

“Ik ben nu getransformeerd naar non-binair. Voor mij voelt het als een enorme bevrijding. Voorheen dacht ik: ik ben een beetje anders, maar ik weet niet waarom. En opeens is er een label, non-binair. En dan merk je dat de mensen die zich daar ook mee identificeren heel veel overeenstemming hebben. Het spreekt veel mensen nu aan omdat ze zich niet fijn voelen in de gevestigde patronen. Die ideeën zijn ook heel toegankelijk. Je hoeft niet meer te promoveren in feminisme of genderstudies, het staat gewoon op Instagram of TikTok.”

melanie bonaja Beeld
melanie bonaja

melanie bonajo, When the body says Yes: t/m 27/11 in het Nederlands Paviljoen, Chiesetta Della Misericordia, Venetië

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden