Plus

'Mathias Rust is de nobody die iets to-taal ongekends doet'

De 18-jarige Mathias Rust vloog in 1987 vanuit West-Europa ongehinderd naar Moskou. Zijn verhaal inspireerde Johan Faber tot zijn nieuwe roman De Eenzame Piloot.

Mathias Rust in 1987, kort voor zijn vlucht naar Moskou Beeld Patrick Piel/Getty Images

Het was 2010 toen de Nederlandse journalist Johan Faber (47) Mathias Rust opspoorde, in opdracht van een tijdschrift waarvoor hij als freelancer werkte.

Makkelijk was dat niet. De jongen die in het voorjaar van 1987 de wereld op zijn kop had gezet door in zijn eentje als zelfbenoemd vredesapostel naar Moskou te vliegen en met zijn sportvliegtuigje te landen bij het Rode Plein in Moskou, had inmiddels een slechte pers in Duitsland.

"Toen ik hem ging zoeken, kon hij overal zitten, Moskou, de Caraïben. Uiteindelijk vond ik hem gewoon in Hamburg. Hij had nogal wat over zich heengekregen, en terecht. Vanwege een steekpartij had hij een jaar cel gekregen, hij was in het nieuws geweest wegens winkeldiefstal en huurachterstand. Daarna probeerde hij onder de radar te blijven. Hij was eerst een beetje terughoudend. Het hielp in elk geval dat ik geen Duitser was."

Zoals hij Rust in Hamburg ontmoette, dient in De Eenzame Piloot interviewer 'Faber' zich aan bij de Kremlinvlieger van weleer. 'Markus', geen Mathias, want zijn hoofdpersoon begon op papier onmiddellijk een eigen leven te leiden. Alleen die roemruchte stunt blijft een feit, verder zet Faber heden en verleden naar zijn hand.

De Cessna van Mathias Rust vliegt op 28 mei 1987 over het Rode Plein in Moskou. Rust zal even later landen op een nabijgelegen brug over de Moskva Beeld Onbekend

"Ik was gefascineerd door zijn daad, maar ook door het type: de nobody die iets to-taal ongekends doet. Hij liet zien dat iets mogelijk was wat tot dan toe voor onmogelijk werd gehouden. Het was de Koude Oorlog, de Muur stond er nog en je kon je niet voorstellen dat die er ooit níet meer zou zijn. De wereld stond op z'n kop. En dat door zo'n jongen."

"Achteraf bezien is dat wel de rode draad in mijn boeken, mijn debuut over Marco van Basten, mijn boek over Volkert van der G. maar ook in mijn vorige roman De Veteraan waarin een jongen van het platteland in Afghanistan een uitmuntend sluipschutter blijkt te zijn. Ze lijken zo normaal - het is de jongen die achter in de klas zat en van wie je de naam niet eens meer weet. De jongen die er niet bij hoorde. En verrek, die staat dan ineens handen te schudden op het Rode Plein."

Het hele boek is geschreven vanuit het gezichtspunt van Markus, zijn toon is miskend. Was dat ook hoe u Mathias Rust aantrof?
"Ik heb Markus neergezet als een door de jaren getekende cynicus die vooral met z'n centen bezig is. Niet een heel sympathiek personage. Zo is Mathias Rust niet. De idealistische ideeën van destijds, daar stond hij nog wel achter."

Uw hoofdpersoon concludeert dat hij het niet had moeten doen.
"Dat zegt de echte Mathias Rust ook wel. Vanwege de consequenties van zijn daad. Die hebben zijn leven getekend. Hij heeft voor zover ik weet nooit meer een normale baan gekregen. Zoiets blijft je je leven lang achtervolgen. Hij zag zichzelf als een soort vredesduif, de vredesbesprekingen tussen Ronald Reagan en Michail Gorbatsjov waren vastgelopen, en toen werd het idee geboren. Hij was een enorme Gorbatsjovfan, zoals velen in die tijd."

"Wat je vaak ziet bij dat soort types is dat hij alles voor zichzelf had gehouden - net als Volkert met zijn moordplan. Ze bereiden hun daden maanden- en maandenlang voor. Maar op het moment dat ze hun plan hebben uitgevoerd weten ze eigenlijk niet wat ze moeten doen."

Hij had niet verder gedacht dan zijn vlucht?
"Mathias Rust dacht dat hij met open armen zou worden ontvangen en dat hij het vredesplan dat hij had opgesteld zou kunnen delen. Die Sovjets hadden al snel door dat die jongen niks kwaads in de zin had, dat hij een eenling was en dat het geen actie was van de CIA, om maar iets te noemen. Ze moesten hem wel gevangen zetten want hun prestige was geschaad, ze hadden gezichtsverlies geleden als supermacht. Hij werd veroordeeld tot 4 jaar dwangarbeid, al werd dat uiteindelijk iets meer dan een jaar om de relatie met de Bondsrepubliek goed te houden."

De 'Faber' in uw boek dicht die eenling juist wel andere motieven toe.
"Ik geloof Mathias Rust, ik geloof dat zijn bedoelingen zuiver waren. Hij was jong en naïef. Er zijn ook een heleboel andere scenario's mogelijk. En als een soort genadeloze complotdenker heb ik die ruimte in mijn roman volop genomen. Van een CIA-complot om de Russen voor joker te zetten tot een link met 9/11. Dat is bij dit soort acties vaak ook de reactie, bij Volkert ook of bij de moord op Kennedy."

"Mensen vinden het moeilijk om zo'n gebeurtenis als iets op zichzelf staands te beschouwen. Zo'n jongen uit Nergenshuizen die ineens iets ongehoords doet, dat kan niet, daar moet een andere logica omheen zitten. Daardoor is die Faber in het boek ook verblind. Terwijl ik denk: nee, het is het karakter waar je naar moet kijken. Zo'n eenling die denkt: nu zien jullie mij niet staan maar op een dag, ooit, zal ik de wereld versteld doen staan."

Maar het heeft Mathias Rust noch Markus veel goeds gebracht.
"Daarom heb ik ook dit boek geschreven, over die daad. Ik wilde een monument oprichten voor die actie. Hoe meer ik erover nadenk, hoe ongelooflijker ik het vind. Zoiets bedenken wat niemand zich kan voorstellen, dat heeft iets geniaals. De Sovjets rekenden op bommenwerpers, op F-16's. Staat daar ineens die jongen uit een voorstadje van Hamburg. Een mafketel in een propellervliegtuigje. Mensen kunnen zich die tijd nu bijna niet meer voorstellen, die gefixeerde wereld van Oost en West in de Koude oorlog die ineens werd doorbroken. Het is nu een grappige voetnoot in de geschiedenis, maar toen was het een sensatie. Wereldnieuws."

Weet Mathias Rust dat u deze roman hebt geschreven, hebt u nog contact?
"Nee, ik laat het gaan. Zijn verhaal is in mijn roman een eigen leven gaan leiden, het is fictie. Dan moet je niet teruggaan. Misschien ligt het anders als de vertaalrechten aan Duitsland worden verkocht. Maar of dat gebeurt... Rust is in Duitsland niet populair. Er is in elk geval niemand dáár op het idee gekomen een boek over hem te schrijven. Ik heb me wel afgevraagd waarom. Materiaal genoeg voor een mooi verhaal."

Johan Faber, De Eenzame Piloot. Thomas Rap, €19,99, 286 blz.

Johan Faber, de schrijver heeft een volledig nieuw verhaal geconstrueerd rondom de daad van de destijds 18-jarige Mathias Rust Beeld Merlijn Doomernik
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden