Plus Recensie

Mata Hari heeft te weinig exotische dreiging en dierlijke erotiek

De voorstelling Mata Hari doet een beetje denken aan zo'n Disneyland-treintje, dat steeds even stilhoudt bij een belangrijk moment in een verhaal. Je kunt je echter afvragen of alle bezochte tussenstations noodzakelijk zijn.

De Russische ballerina Anna Tsygankova projecteert haar imposante technische en dramatische vaardigheden met een zichtbare gretigheid op de kameleontische Mata Hari. Beeld Marc Haegeman

Dood door een vuurpeloton hing als een dreigende wolk boven Mata Hari, in de film die Greta Garbo in 1931 maakte over de laatste dagen van de danseres, femme fatale en vermeende spionne. In Ted Brandsens balletversie is die executie door het Franse leger geen dramatisch ijkpunt, maar een van de vele episodes uit een veelbewogen leven dat begon in 1876 en tragisch eindigde in 1917.

De voorstelling doet een beetje denken aan zo'n Disneyland-treintje, dat steeds even stilhoudt bij een belangrijk moment in een verhaal. Toepasselijk genoeg is het decor van de voorstelling vormgegeven als een monumentale stationshal uit de IJzeren Eeuw. Natuurlijk heeft het ontwerpersduo Clement & Sanôu daarmee vooral haar reislust en rusteloosheid mooi verbeeld. Je kunt je echter afvragen of alle bezochte tussenstations noodzakelijk zijn om Mata Hari te kunnen duiden.

Meer gewicht
Voor de pauze zien we hoe de jonge Margaretha Zelle als Leeuwardense middenstandsdochter alleen wordt gelaten door haar vader, waarna ze onderdak krijgt bij strenge ooms en tantes, waarna ze droomt van een spannender leven, waarna ze trouwt met een officier, waarna het huwelijk strandt in Nederlands Indië, waarna...

Het is alsof je in de stoptrein bent gestapt, terwijl je de intercity had willen nemen. De stortvloed aan biografische momenten gaat bijvoorbeeld ten koste van een memorabel droomtafereel waarin Zelle kennismaakt met de Javaanse dans, waarbij een glansrol is weggelegd voor de godheid Shiva (Young Gyu Choi). Die exotische dans, zo cruciaal voor het latere succes van theaterfenomeen Mata Hari, had meer gewicht mogen krijgen.

Speelbal
In de tweede akte is Mata Hari in Parijs al een sensatie geworden met haar oriëntalistische bijna-striptease, en volgen we haar op tournee langs de wereldsteden. We zien hoe zij aanpapt met diverse officieren (ze had een zwak voor mannen in uniform), hoe ze concurrentie krijgt van betere 'exotische' danseressen als Isadora Duncan, en hoe haar poging om een respectabele danseres te worden bij Diaghilevs Ballets Russes uitloopt op een fiasco.

Maar waar Brandsen Mata Hari eigenlijk wil neerzetten als een zelfbewuste vrouw die zichzelf - gelijk een Madonna of een Lady Gaga - steeds opnieuw uitvindt, daar komt ze door de episodische structuur eerder uit de verf als een speelbal van de omstandigheden. Deze naar aandacht hunkerende vrouw wordt slechts datgene wat haar omgeving in haar wil zien.

Zichtbare gretigheid
Wat Mata Hari aan substantie mist wordt goed gemaakt door de rijke aankleding en de vanzelfsprekende ambachtelijkheid van de productie. De succesvolle Engelse componist Tarik O'Regan laat een even eclectische als toegankelijke mix klinken van Stravinskyritmes, Parijse revuemuziek en Indonesische gamelan.

Hoofdrolvertolkster Anna Tsygankova lijkt er geen probleem mee te hebben dat haar personage door de anekdotische opzet uit de verf komt als een onbeschreven blad: de Russische ballerina projecteert haar imposante technische en dramatische vaardigheden met een zichtbare gretigheid op de kameleontische Mata Hari.

Maar toch... Op het spraakmakende affiche voor de productie poseert Tsygankova met een slang. De exotische dreiging en de dierlijke erotiek van dit krachtige beeld vinden we in de voorstelling helaas te weinig terug.

Mata Hari

Ons oordeel: ★★★☆☆
Door: Het Nationale Ballet
Gehoord: 6/2
Waar: Nationale Opera & Ballet
Nog te zien: t/m 26/2
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden