Plus

Martin Koolhoven: 'Ik heb een ziekelijke behoefte mijn mening te geven'

Het kostte Martin Koolhoven (47) zeven jaar en een hoop geld, maar hij is er: zijn western Brimstone. De regisseur over religie, internationale sterren en liefde op de set.

Koolhoven: 'Ik ben bij al mijn films gepassioneerd ingestapt, alleen bij deze nóg meer' Beeld Jitske Schols

Sinds hij in 1999 debuteerde met Suzy Q. regisseerde Martin Koolhoven films in zeer uiteenlopende genres: van de thriller De grot en psychologische drama's als Het zuiden en Amnesia tot de jeugdfilm Knetter, vette komedies als Het schnitzelparadijs en 'n Beetje verliefd en de boekverfilming Oorlogswinter (2008).

Acht jaar (!) later is Koolhoven met Brim­stone - zijn eerste internationale film - eindelijk bij zijn favoriete genre aanbeland: de western. Hij schreef zelf het script, over een jonge vrouw (Dakota Fanning) die wordt opgejaagd door een wrede dominee. De dominee wordt gespeeld door Guy Pearce, die ­tijdens de opnamen een relatie kreeg met ­Carice van Houten.

U heeft zeven jaar van uw leven geïnvesteerd in Brimstone; u ging fysiek en ­financieel bijna ten onder aan het project. Waarom doet u zoiets?
"Dat is een goeie vraag. Het is iets wat ontstaat. Ik ben bij al mijn films gepassioneerd ingestapt, alleen bij deze nóg meer. Het heeft ermee te maken dat ik het voor het eerst sinds Amnesia weer van de grond af aan bedacht en geschreven heb. En het was best een flinke klus om te schrijven.

Er zijn mensen die beweren dat de pijn van de bevalling bijdraagt aan de liefde die je voor een kind voelt. Ik vond dat altijd onzin, maar als je ergens moeite voor moet doen, neemt de waarde die je eraan hecht toe, weet ik nu."

"Mijn ambitieniveau was hoog, heel hoog. Ik vind sowieso dat de Nederlandse film wel wat ambitieuzer mag; het is ­allemaal wel heel erg op de vierkante millimeter. Het ergste is toch wel als je gaat maken wat je kunt maken. Je moet maken wat je wílt maken. Ik wilde dat Brimstone in alle opzichten ambitieuzer zou worden dan wat ik eerder had gedaan. Ik heb daar veel andere dingen voor afgezegd - daardoor kwam er ook steeds meer op het spel te staan."

Hoe kon u zich dat permitteren?
"Ik had de mazzel dat Oorlogswinter heel succesvol was. Aan Oorlogswinter heb ik goed verdiend; daar heb ik een paar jaar van kunnen leven en er komt nog steeds geld binnen. Ik heb een paar commercials gedraaid en ik hoef de kar niet alleen te trekken; mijn vriendin heeft in de tussentijd ook films ­gemaakt."

"De bodem komt nu overigens wel in zicht, want werkelijk alles wat ik had, is in Brimstone gaan zitten. En ik kreeg geen salaris. Dat was op een gegeven moment de enige manier waarop we de film nog konden maken. Toen er een financier wegviel en er allerlei andere dingen misgingen, was de enige optie dat producent Els Vandevorst en ik ons salaris zouden inleveren."

Wat vonden ze daar thuis van?
"Mijn vriendin maakt ook films. Die snapt het wel."

Dan loop je toch juist dubbel risico? U heeft twee kinderen, een huis...
"Dat is ook zo. En er zijn momenten geweest waarop ik dacht: nu ben ik alles kwijt, ik ben failliet. Maar het is nooit een issue geweest; uiteindelijk is het maar geld. Dan zou ik mijn best moeten gaan doen om meer commercials te maken of ik zou Goede tijden, slechte tijden moeten regisseren, of weet ik veel wat, als ze me daar zouden willen. Nee, nu doe ik dat niet. Ik zeg nee tegen dingen die ik niet wil zolang ik geen honger lijd."

Koolhoven: 'Mijn moeder was een beetje NCRV-blij, mijn vader heeft zich door haar laten bekeren' Beeld Jitske Schols

Religie en Bijbelteksten spelen een ­belangrijke rol in Brimstone; bent u zo Bijbelvast of heeft u flink moeten bladeren?
"Ik ben Nederlands-hervormd opgevoed in De Lier in het Westland, daar had je best een grote protestantse gemeenschap. Maar niet heel streng hoor, het was geen zwarte kousengedoe. Mijn moeder was een beetje NCRV-blij, mijn vader heeft zich door mijn moeder laten bekeren. Ik kreeg op school ­Bijbelles en dat soort dingen. Maar als kind was ik wel echt gelovig. Waar dat is gestopt? Ik was zeven, ik kan me nog herinneren dat ik dacht: dan zal dat gedoe met Jezus ook wel niet waar zijn. Niet dat ik toen direct stopte met geloven, maar het zaadje voor ongeloof was geplant."

"Ik heb nu een kinderbijbel-app op mijn telefoon, met filmpjes die ik mijn zoontjes laat zien. Ik vind het wel prettig als zij die verhalen in elk geval kennen. Nee, ik zeg ze niet dat het echt zo is gebeurd, maar de jongste zegt dat ie het allemaal gelooft."

"Ik ben altijd geïnteresseerd gebleven in de rol van religie. Toen ik op de Filmacademie zat, heb ik films gemaakt over mensen die met hun geloof worstelen. Toen ik klaar was, werd ik door de VPRO gevraagd een ­Lolamoviola te maken; die ging ook over het geloof. Ik dacht: ik doe nog één ding en dan ben ik er klaar mee. Dat leek lange tijd ook zo te zijn; na Duister licht heb ik niks meer met het geloof gedaan. Maar toen ik met research bezig was en voorzichtig begon te schrijven, merkte ik dat de enige manier waarop het zou kunnen werken was dat ik het persoonlijk zou maken. Toen kwam ik toch weer op religie uit."

U bent begonnen met kleine kunstzinnige films, later bent u films voor een groter publiek gaan maken. Wat dat bewust? Denkt u eigenlijk aan een publiek als u een film maakt?
"Dat is een raar iets; aan de ene kant wel, aan de andere kant niet. Mijn eerste films werden behoorlijk goed ontvangen, maar daar ging geen hond naartoe. Als ik op die weg was doorgegaan, was het steeds moei­lijker geworden om films te maken."

"Het leeuwendeel van de films waarvan ik hield en houd, trekt publiek. Dus dacht ik dat het voor mij ook mogelijk moest zijn films voor een groot of groter publiek te maken. Met Het schnitzelparadijs heb ik dat bewust opgezocht, maar ik wil wel films maken die ik zelf ook goed vind."

­Brimstone gaat over de gevolgen van geweld, maar over het algemeen breng ik het niet grafisch in beeld Beeld Jitske Schols

"Die zoektocht heeft geleid tot Oorlogswinter, wat mijn grootste succes is en wat ik ook mijn beste film vind. Dat is een lekker gevoel. Brimstone is lastiger, denk ik, omdat ie zo donker is. Maar stiekem heb ik wel het idee dat er een publiek voor is."

Waarom moest het zo zwart en naar?
"Ik heb eerst een jaar lang gewerkt aan iets waar nog allerlei postmoderne lolligheid en knipogen in zaten, maar dat begon me tegen te staan. Dat doet Tarantino en dat doet hij prima. Ik wilde dat het gewoon eens echt ergens over gaat, dat het niet tongue in cheek is en weggelachen kan worden."

Tijdens het festival van Venetië, waar de film meedong naar de Gouden Beer, zou een van de juryleden onthutst zijn weggelopen.
"Dat heb ik ook gehoord, ja, via via. Luister, we hebben er veel over gediscussieerd en uiteindelijk draait het maar om één ding: ­integriteit. Brimstone gaat over de gevolgen van geweld, dat is een wezenlijk onderdeel van de vertelling. Maar over het algemeen breng ik het niet grafisch in beeld. Het is niet exploitatief, ik appelleer nergens aan de lustgevoelens van de kijker."

Mia Wasikowska en Robert Pattinson haakten kort voor de opnamen af. Had dat met het script te maken?
"Dat geloof ik niet. Maar ik weet nog steeds niet precies waarom Mia is afgehaakt. 'Martin, ik kan echt niet,' mailde ze, 'persoonlijke omstandigheden.' Dan is dat zo. Het had enorme gevolgen; iedereen zegt ­altijd dat het niet om namen gaat, maar hun namen stonden op de getekende contracten. En als die dan veranderen willen mensen ­opnieuw onderhandelen. Sommigen omdat ze echt willen weten wie dan wel, anderen gewoon omdat het kan."

U had snel andere acteurs, naar verluidt heeft Warren Beatty u gebeld om een ­actrice aan te prijzen.
"Op een gegeven moment heeft een ­scenario heat, zoals dat heet. Er waren mij eerder ook al allerlei acteurs en actrices aangeboden door verschillende agenten. Kit ­Harington had het script ook al gelezen. Hij wilde die rol al eerder. Dat wist ik wel, maar ik had de rol al aan Robert Pattinson vergeven. Toen die afzei, kwam Kit alsnog in beeld. Maar ik had Game of Thrones nog nooit gezien, dus stuurden ze me allerlei ­materiaal van hem op."

De belangrijkste rollen worden nu ­gespeeld door Guy Pearce, Dakota ­Fanning en Kit Harington. Hoe was het om met zulke grote internationale sterren te werken?
"Van tevoren dacht ik dat ik dat eng zou vinden, maar het was gewoon hetzelfde. Het is alleen anders als je met anderen te maken hebt. Als ik met Kit Harington in een kroeg stond, had ik snel in de gaten dat ik met een bekende persoon op stap was. Maar verder is het gewoon een heel aardige jongen."

"En op de set wil ik weleens aan beroemde filmmakers refereren - Hitchcock zegt dit, Spielberg doet dat zo - en dan zei Dakota Fanning: klopt, inderdaad. O ja, dacht ik dan, zij kan het weten, zij heeft met hem gewerkt. Dakota acteert al vanaf haar zesde. Ik heb nog nooit iemand meegemaakt die zo goed snapt wat je als regisseur aan het doen bent. Negen van de tien keer had ze al door wat ik wilde voordat ik het had gezegd. Dat is heel prettig werken."

Een van de belangrijkste rollen wordt gespeeld door Carice van Houten, uw ontdekking, die eerder te zien was in Suzy Q., Amnesia en Knetter.
"Dat ontdekken moet je niet overschatten, dat is net zoiets als de ontdekker van Johan Cruijff. Die kon gewoon geniaal voetballen en op een gegeven moment was er ­iemand die hem voor het eerst opstelde."
"In Brimstone doet ze iets heel anders dan ze tot nu toe heeft gedaan. Kit Harington kent haar van Game of Thrones. Hij zei: dit is 180 graden anders dan hoe de wereld haar kent. In Game of Thrones is ze een soort heks die mannen domineert, dit is compleet de andere kant. Allesbehalve sexy, eerder een tikje ouwelijk. Ik vind het knap dat ze daarin is meegegaan."

Tijdens de opnamen bloeide er iets moois op tussen Van Houten en hoofdrolspeler Guy Pearce. Heeft u dat zien gebeuren?
"Een filmset is een behoorlijk intense toestand, er wordt knalhard gewerkt. Tussen de opnamen kunnen acteurs twee dingen doen: ze trekken zich terug in hun trailer of ze blijven en gaan in een hoekje spelletjes zitten doen. Carice is er heel bedreven in om allemaal gekke spelletjes te bedenken en in één keer zie je dan: hé, die kunnen het goed met elkaar vinden. En een paar dagen later denk je: hé, die kunnen het wel héél goed met ­elkaar vinden. Daar wil ik het graag bij laten. Ik vind het niet heel netjes om daarover te praten, het is privé, maar such is life."

De door Van Houten gespeelde, naar Amerika geëmigreerde Nederlandse vrouw heeft op een gegeven moment een ijzeren bit in haar mond. Elders is ze in het zwart gehuld en heeft ze een sluier voor haar ­gezicht. Wilt u daarmee ook iets zeggen over de Nederlandse samenleving van nu?
"Over de wereld van nu. Ik denk dat elke historische film iets zegt over de wereld van nu. Ook al zou je willen, dan kun je je toch niet ontworstelen aan het tijdbeeld van nu. Het is ook alleen maar relevant als het een relatie heeft met wat er op dit moment aan de hand is in de wereld."

Wat is er dan aan de hand volgens u?
"Laat ik het zo zeggen: de rol van religie is vandaag de dag weer behoorlijk groot en vrouwen zijn daarin niet per se de meest ­gelukkige partij. Ik moet oppassen dat ik mijn film niet een bepaalde hoek in duw, maar het valt niet te ontkennen dat ik tijdens het schrijven gedacht heb dat het om dingen gaat die nu ook weer aan de hand zijn. Een boodschap? Dat vind ik zo'n lastige term. Boodschap impliceert dat ik weet wat goed is, wat de waarheid is, en dat is niet zo. Maar er zitten wel degelijk particuliere meningen en ideeën van mij in."

"Maar op het moment dat het te eenduidig wordt, ben ik geneigd te gaan tegenkleuren en een bepaalde ambivalentie op te zoeken. Mijn enige films waarin ik dat niet heb gedaan, zijn Het schnitzelparadijs en ­
'n Beetje verliefd. Dat zijn films met een duidelijke boodschap en die zijn dus ook wat eenduidiger."

Vindt u het vervelend om als moralist over te komen?
"Ja, dat zou ik niet fijn vinden. En ik ­vind het als kijker ook niet fijn als me een ­bepaalde moraal wordt opgelegd."

Maar bent u een moralist?
"Waarschijnlijk wel. Maar een slimme."

De afgelopen zeven jaar was er geen dag dat u niet uw mening twitterde: over Ajax, feminisme, politiek, de VVD en de PVV, kunstsubsidies, populisme, Geert Wilders, IS, Trump - wat niet eigenlijk? Waarom doet u dat?
"Dat getuigt van een ziekelijke behoefte om mijn mening te geven. Het mooie van Twitter vind ik dat ik van alles kan zeggen, maar niemand hóeft te luisteren. Ik ben ­opgehouden met televisie. Althans, ik zeg geen ja meer op dingen waarvan ik geen verstand heb. Waarom ik dat eerst wel deed? ­IJdelheid. Of nee, het leek me aanvankelijk wel goed om mezelf te profileren in de media. Daar heb ik ook wel profijt van gehad."
"Maar ik begon ik me toch af te vragen of het wel zo interessant is als ik iets zeg over Zwarte Piet of de positie van vrouwen in de film. Interviews zouden moeten gaan over wat iemand kan en wat ­iemand weet. De rest is ­eigenlijk onzin. Wat kan mij het schelen of een actrice moeite heeft met kinderen krijgen? Dat kun je willekeurig iedereen vragen... Wat doet mijn mening over het vreemdelingenvraagstuk of het milieu ertoe?

Maar u vindt er wel wat van.
"Ja, maar ik denk inmiddels toch dat het beter is als ze iemand uitnodigen die verstand van zaken heeft. Bij film is dat zo. Dan kan je beter mij vragen dan de meeste filmjournalisten. Ik weet heel veel van film."

Is uw imago belangrijk?
"Heb ik een imago?"

Koolhoven: 'Heb ik een imago?' Beeld Jitske Schols

Ja, u bent een man in pak met zware bril en baard, die overal iets van vindt.
"Dat hoor ik vaker inderdaad: jij vindt overal iets van en je kunt het zo gek niet ­bedenken of je lult erover - dat is denk ik wel mijn imago. Het is ook zo: als iemand iets roept, heb ik daar meestal wel een mening over. En vaak voordat ik er überhaupt over heb nagedacht, dus ik wissel ook nog wel­eens van mening. Maar ik werk eraan. Echt."

Wat zijn uw verwachtingen rond Brim­stone?
"Ik hoop dat iedereen die er geld in heeft gestoken dat ook terugziet. En daar ziet het wel naar uit. Wie er naar de bioscoop moeten? Dat moet je niet aan mij vragen... Wacht, er wordt door mijn distributeur van mij verwacht dat ik commerciële antwoorden geef, dus iedereen moet naar Brimstone. En ik zal er alles aan doen om dat te bewerkstelligen."

"Dat wil zeggen: ik heb afgesproken dat ik niet bij Koffietijd hoef te gaan zitten, omdat het me niet leuk lijkt en ik denk dat het niet zinvol is. Maar als de distributeur mij ervan kan overtuigen dat dat wel zo is, ga ik zelfs naar Koffietijd."

"Natuurlijk hoop ik dat ie het goed doet in de bioscoop. Maar wat is goed? Ik ben ervan overtuigd dat deze film over twintig jaar nog bekeken wordt. En het gaat ook om artistieke bevrediging. Dit is mijn eerste film die op zo'n belangrijk festival als dat van ­Venetië in competitie heeft gedraaid. Dat is voor mij een grote stap. Nee, ik zie Brimstone niet als visitekaartje, het is geen opstap naar iets anders. Als ik het had gewild, was ik ­allang naar Hollywood gegaan. Dan was ­Oorlogswinter een veel beter visitekaartje."

"Ik heb nu weer een serie van de BBC aangeboden gekregen en ik ben door een grote naam benaderd voor een film in Hollywood. Daar heb ik ook weer 'nee' tegen ­gezegd. Omdat ik het, als puntje bij paaltje komt, niet interessant genoeg vind. Nee, ik zie me niet zo snel met de hele familie verkassen, ook omdat ik Amerika niet zo'n heel leuk land vind om te wonen. Dat mijn kinderen dan Amerikaans worden, vind ik geen heel aanlokkelijke gedachte. Ik ben gewoon veel Nederlandser dan iets anders."

Brimstone gaat maandag 9 januari in aanwezigheid van Hollywoodster Dakota Fanning in première in Pathé Tuschinski en is vanaf donderdag in de ­reguliere bioscopen te zien.

Koolhoven: 'Het is ook zo: als iemand iets roept, heb ik daar meestal wel een mening over' Beeld Jitske Schols
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden