Recensie

Marlene Dumas is in haar oeuvre consequent inconsequent gebleven (****)

De overzichtstentoonstelling van Marlene Dumas in het Stedelijk Museum laat zien dat haar manier van schilderen in de loop der tijd nauwelijks is veranderd.

Marlene Dumas: 'Naomi' (1995), olieverf op doek, 130x110 cm.Beeld Peter Cox

De langverwachte tentoonstelling van Marlene Dumas in het Stedelijk Museum begint met 'Love vs death', een nogal onbekend werk waar een aantrekkelijk idee aan kleeft. Het vormt een soort voorafschaduwing.

'Love vs death' ontstond in 1980, vier jaar nadat Dumas vanuit haar geboorteland Zuid-Afrika naar Amsterdam was verhuisd. Het bestaat uit een aantal verticale stroken papier, met knipsels, teksten, foto's en tekeningen die met carbonpapier zijn gemaakt. Zowel de overgetrokken tekeningen als de knipsels vormen een commentaar op de manier waarop kranten en tijdschriften omgaan met leven en dood, verdriet en schoonheid.

Terrorist met open ogen
Vooral de dood is aanwezig. Het lijk van de vermoorde Italiaanse politicus Aldo Moro in de achterbak van een Renault 4, het levenloze gezicht van een terrorist met open ogen, Elvis Presley, Mao op zijn doodsbed. Het werk getuigt van allerlei fascinaties die in Dumas' latere werk terugkeren, al is het werk nog nauwelijks als een typische Dumas herkenbaar.

In samenspraak met de kunstenaar heeft het Stedelijk Museum gekozen voor een thematische aanpak. Er zijn zalen ingericht met portretten, met kinderen en met huilende vrouwen. In de zaal met de titel Magdalena zijn levensgrote naakten te zien die in 1995 op de biënnale van Venetië hingen. Hier wordt Maria Magdalena - die traditioneel zowel als heilige en als hoer werd voorgesteld - gecombineerd met een groot doek van een stripteasedanseres en een portret van Naomi Campbell, die van grote hoogte op de toeschouwer neerkijkt.

Zwarte tepels
In andere zalen worden verschillende thema's juist met elkaar geconfronteerd. Het schilderij Immaculate uit 2003 herinnert aan het schilderij 'L'origine du monde', waarop Gustave Courbet een naakte liggende vrouw met gespreide benen afbeeldde. Dumas zette de vulva nog prominenter in beeld en maakte de huid rondom ijzig bleek. In de bovenhoeken prijken zwarte tepels.

Daarnaast hangt een portret van de schrijver Céline op zijn doodsbed, een laken over zijn neus en mond. 'Als een rechthoek van Malevich dringt het laken van buiten binnen,' schreef Dumas over het schilderij.
Deze schilderijen zijn in hetzelfde jaar gemaakt, maar in veel gevallen hangen schilderijen of tekeningen bij elkaar die tientallen jaren na elkaar zijn ontstaan.

Arsenaal aan technieken
Deze overzichtstentoonstelling laat zien dat Dumas' manier van schilderen in de loop der tijd nauwelijks is veranderd. Al in de jaren tachtig beschikte ze over een arsenaal aan technieken die ze nog steeds hanteert. Soms is de verf bijna droog op het doek gezet, andere delen zijn juist heel vloeibaar opgebracht, als in een aquarel. De kleuren kunnen knallen, maar de kunstenaar beperkt zich ook vaak tot grijs en zwart. Dumas is in haar oeuvre consequent inconsequent gebleven.

Dat oeuvre begon omstreeks 1980, toen de figuratieve schilderkunst in heel Europa een revival doormaakte. Ogenschijnlijk heeft Dumas' werk veel gemeen met de expressionistische verfgebaren die vooral met deze nieuwe stroming worden geassocieerd. Maar 'The Image as Burden' maakt duidelijk dat haar belangstelling vanaf het begin ook een conceptuele kant had. Dumas reflecteert vanaf het begin op het hergebruik van beelden in de massamedia. En keer op keer gaat emotionele betrokkenheid gepaard aan overpeinzingen en distantie.

Allerlei vragen
Heftige onderwerpen, zoals een portret van Osama Bin Laden, worden schijnbaar objectief behandeld. Dumas laat de toeschouwer met allerlei vragen zitten. Waarom heeft ze Bin Ladens dromerige gezicht een vriendelijke glimlach meegegeven? Waarom hangt er een portret naast van zijn zoon, die part nog deel had aan zijn gruweldaden?

Veel uitgesprokener zijn de portretten van Phil Spector, die met een schichtige blik en roodomrande ogen slechts een schaduw is van de grote muziekproducer die hij ooit was. 'To know him is to love him' is de ironische titel, naar de eerste hit die hem bekend maakte.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden