Plus

Marisca Voskamp-Van Noord: 'Ik zou alles verliezen wat mij dierbaar is'

Beeldend kunstenaar Marisca Voskamp-Van Noord maakte de poëtische film Vandaag blijf ik thuis, in de tijd dat haar man Andre van Noord aan het doodgaan was én ze in de slag was met een projectontwikkelaar.

Beeld Mattie van der Worm

'Andre heeft de film nog gezien. Hij was niet helemaal af, maar hij heeft 'm gezien. Hij vroeg me wat ik er eigenlijk mee wilde. Hij vroeg zich ook af of mensen de enorme rust die erin zit wel aan zouden kunnen, want hij was zelf natuurlijk heel onrustig en had heel weinig geduld. Toch vond hij het mooi. Hij vond het steeds mooier worden."

Beeldend kunstenaar Marisca Voskamp-Van Noord (48) maakte de poëtische film Vandaag blijf ik thuis - vanaf morgen te zien in de tentoonstelling Far-off Nearby in Nieuw Dakota - in de tijd dat haar man Andre van Noord aan het doodgaan was én ze in de slag was met een projectontwikkelaar, die achter hun houten Zaanse dijkhuisje in Engewormer een Vinexwijk wilde bouwen.

Het 'project' begon nochtans als een onderzoek naar de Franse schilder Claude Monet, die in 1871 vier maanden doorbracht in de Zaanstreek. Hij maakte er 25 schilderijen, waarvan er een, De Voorzaan en de Westerhem, in 2015 werd aangekocht door het Zaans Museum.

Een mooiere Monet
"Ik maakte een print van het schilderij en vouwde het land weg. Dat land is eigenlijk helemaal niet zo mooi geschilderd: als je het wegvouwt, ontstaat een mooier schilderij, dat lijkt op de werken die Monet aan het einde van zijn oeuvre maakte. Je vouwt dus een stukje historie weg, maar het schilderij wint tegelijkertijd aan betekenis door wat wij nu allemaal van hem weten."

Toen Voskamp bezig was met haar onderzoek, kreeg ze een mail van een projectontwikkelaar die aankondigde dat hij een Vinexwijk ging bouwen, die hun tuin zou ruïneren. "Toen we ons huis kochten, wisten we dat er ooit nieuwbouw zou komen, maar toen het zover was, kwam het toch als een verrassing. We hadden daar een grenzeloze tuin van fantasie, waarin we heel goed gedijden. In alle opzichten."

Voskamp herkende de overeenkomst tussen de vouw in het schilderij van Monet en de vouw in het landschap voor haar huis. "Onze herinnering aan dat landschap was iets wat ik wilde beschermen en koesteren. Gaandeweg werd mijn film ook een documentaire over het veranderende landschap."

Ze huurde een cameraman in, Jonathan Weyland. "Ik wilde dat hij de horizon zou filmen, want Monet en de impressionisten werken veel met de horizon en met perspectief, maar hij filmde nooit wat ik zag. Hij begreep me gewoonweg niet. Om mezelf duidelijk te maken, ben ik toen zelf maar gaan filmen met mijn telefoon. Dat was achteraf een zegen; het was een vorm van therapie, die me hielp om de dingen te accepteren.

Doordat ik zelf ben gaan filmen, heb ik de rust en de tijd gehad om in het moment te blijven. De meeste mensen die vanuit de stad bij ons op bezoek komen, ervaren de stilte, ruimte en tijd hier na een minuut of vijf als eng en bedreigend. In de stad word je de hele dag weerspiegeld in etalageruiten, hier door de natuur. Als je heel zen bent, ontwikkel je een gevoel voor minimale veranderingen. Dan ervaar je wat ruimte met je doet."

Het stempel 'ziek'
Terwijl Voskamp filmde dat het bos achter hun huis werd gekapt, lag Andre van Noord met knallende hoofdpijn in bed. "Het was in de aanloop naar zijn tentoonstelling in Nieuw Dakota; zijn hoofd werd bestraald, maar Andre maakte zich druk of zijn haar voor of na de opening zou uitvallen. Er waren mensen die niet begrepen dat ik bleef doorwerken, maar niets is zo vervelend voor een ziek persoon als als ziek bestempeld te worden. Dan moet je vooral niet thuisblijven."

Vandaag blijf ik thuis is een 'egoachtig document', een intiem familieportret en een hommage aan haar grote liefde, terwijl Van Noord en de kinderen toch buiten beeld blijven. "Het gaat over het landschap waar wij in wonen en werken. En het gaat over de rol die ik daarin heb als kunstenaar, moeder en vrouw - en als zijn vrouw. Ik moest ook een nieuwe horizon voor mezelf creëren, omdat ik wist dat ik alles zou verliezen wat mij dierbaar is. Maar door die vouw te maken, kon ik alle verdriet koesteren en vervangen door positiviteit."

Er verschijnt een lachje op haar gezicht. "Andre heeft daar een mooi gedichtje over geschreven. Dat stond op de rouwkaart en zit nu aan het begin van de film: 'Als ik mijn ogen opendoe / dan weet ik niet wie ik ben / dan galoppeert het ochtendlicht als een paardje de weide binnen // Als ik mijn ogen opendoe / dan weet ik niet wie ik ben / want ik weet niets/ en alles kan opnieuw beginnen / Ik zeg A.'

Daar zit zoveel levensenergie in. Dat is belangrijk, hè. Ik ben 48, maar ik heb het gevoel dat alles weer openligt. Alle remmen kunnen los."

Marisca Voskamp Beeld André van Noord

Marisca Voskamp (Gorssel 1970) studeerde in 1995 af aan de Gerrit Rietveld Academie, Afdeling Voorheen Audiovisueel.

In haar werk draait het om interactie. Zo maakte ze de zeefdruk Het boterbriefje van Albert Heijnmargarine, die smelt als het licht achter het werk ‘aangaat’ en stolt als het licht dooft. Ook maakte ze zeven levensgrote, naakte evenbeelden, gegoten uit glycerinezeep, waarmee galeriebezoekers hun handen konden wassen.

In 2007, toen Voskamp bewoner was van het kunstenaarsverblijf Het Vijfde Seizoen in Den Dolder, verzamelde ze de adem van alle afdelingen – van medewerkers en cliënten – door hen te vragen plastic zakjes vol te blazen. Alle zakjes werden samengebonden tot één grote wolk, genaamd Ademtocht, waarmee ze de motor van het leven zichtbaar maakte.

Ver weg en dichtbij

Vandaag blijf ik thuis van Marisca Voskamp-Van Noord maakt deel uit van de tentoonstelling Far-off Nearby in Nieuw Dakota, waarvoor ook Sarah van Lamsweerde & Esther Mugambi, Aimée Zito Lema & Elisa van Joolen, Judith Westerveld en Marjet Zwaans de afgelopen twee jaar concepten ontwikkelden.

Ze brengen het translokale in de kunst en de betekenis ervan in kaart. De uitwerking ervan loopt uiteen van workshops in buurtkamers, met bewoners die pijnplekken in de openbare ruimte benoemen, tot onderzoek naar de betekenis van 'iemands moedertaal'.

Tijdens de expositie worden de verbindingen met Amsterdam-Noord voortdurend geherdefinieerd, met fietstochten langs de verschillende partners en performances, en taalscholen die hun klaslokaal tijdelijk naar de tentoonstellingsruimte verhuizen. Het proces is te volgen op www.nieuwdakota.com.

De tentoonstelling wordt morgen om 4 uur geopend door Maarten Doorman, die voor de gelegenheid het essay Ver weg en dichtbij. Over het translokale in de kunst schreef, en is t/m 19 mei te zien in Nieuw Dakota op de NDSM-werf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden