Plus

'Marilyn Monroe werkte keihard, maar raakte de weg kwijt'

Marilyn Monroe is het beroemdste sekssymbool in de filmgeschiedenis, maar kon ze ook acteren? Eye vindt van wel en vertoont ter gelegenheid van Monroes negentigste geboortedag zeven films met de iconische ster.

De boodschap van Marilyn Monroe: leven is prettiger als je ervan geniet, en vergeet de seks nietBeeld Johua Logan

'Haar roem was groter dan haar bijdragen als actrice,' schreef The New York Times 5 augustus 1962, de dag waarop de 36-jarige Marilyn Monroe dood was gevonden in haar huis in Brentwood, de rijke buitenwijk van Los Angeles.

De krant beschreef in de necrologie de twee kampen rond Monroe. Voor het ene was Monroe een aanstellerige seksbom, die het op zijn zachtst gezegd niet van haar acteren moest hebben. Het andere kamp zag in haar een talentvolle actrice, die van Hollywood niet de kans had gekregen om dat te laten zien.

Seksgodin
Hollywood had haar altijd in de rol van seksgodin en dom blondje gedwongen en haar verlangen om serieuze rollen te spelen genegeerd.

Monroe was in die visie het slachtoffer van een inhalige, geldbeluste en cynische filmindustrie, die verantwoordelijk was voor haar dood door een overdosis slaap- en kalmeringsmiddelen.

In de decennia na Monroes dood werd dit het dominante verhaal. Een naïeve kwetsbare jonge vrouw was in de klauwen van Hollywood beland, dat haar uitwrong tot er een menselijk wrak achterbleef.

Het is een tragisch en dramatisch verhaal, maar er klopt weinig van.

Ambitieuze vrouw
Monroe was geen zielig slachtoffer, maar een intelligente, ambitieuze vrouw, die zich vanuit haar kansloze afkomst opwerkte tot Hollywoods grootste ster.

Het verhaal is overbekend: Monroe, geboren als Norma Jean, had een meer dan moeilijke jeugd, met een onbekende vader en een zenuwzieke moeder, die vele jaren in psychiatrische inrichtingen doorbracht.

Monroe verbleef in twaalf adoptiegezinnen en een weeshuis. Op haar zestiende vluchtte ze in een huwelijk. Er zouden er nog twee volgen met honkballer Joe DiMaggio en schrijver Arthur Miller.

Onschuld en verleiding
Toen een fotograaf haar benaderde voor (naakt)foto's, besefte Monroe dat ze met haar lichaam geld kon verdienen. Ze werd fotomodel, maar Hollywood was het doel, waarvoor ze alles over had.

Ze creëerde een imago van blondine die in alles seks uitstraalt, maar zich er nauwelijks van bewust lijkt te zijn. De combinatie van naïeve onschuld en verleidelijkheid maakte haar voor mannen onweerstaanbaar.

Natuurlijk: ook voor Monroe grossierde Hollywood in sekssymbolen, maar zij was de eerste die in de preutse jaren vijftig uitstraalde dat ze plezier in seks had. Bij Monroe geen verhulde seksuele toespelingen, zij toonde zich als een vrouw die haar seksuele verlangens niet verbergt. Dat was nieuw in de jaren vijftig, waarin het seksleven van vrouwen voor het eerst serieuze aandacht kreeg met het Kinsey rapport in 1953.

Monroes weg naar de top verliep niet gladjes en menige actrice zou het hebben opgegeven. Haar eerste studiocontract bij 20th Century Fox in 1946 leidde tot een piepkleine bijrolletjes en werd na een jaar niet verlengd. Monroe bonkte op andere studiodeuren, die volgens hardnekkige geruchten opengingen doordat ze het bed deelde met studiobazen.

Femme fatale
De vier jaar schaven aan haar imago en vele bijrolletjes bleken niet tevergeefs, want in 1950 keerde ze met een zevenjarig contract terug bij 20th Century Fox.

Drie jaar later brak ze als sekssymbool definitief door met de film noir Niagara, waarin ze een femme fatale speelt die van haar man af wil. De Niagarawatervallen bleken daar zeer geschikt voor.

Monroes imago van onnozele blondine vestigde ze in hetzelfde jaar met de komedie Gentlemen prefer blondes. De successen regen zich aaneen, maar Monroe wilde serieuzere rollen.

Na een heftige strijd gaf 20th Century Fox toe en kreeg Monroe, die inmiddels haar eigen productiemaatschappij had opgericht, het unieke recht om zelf haar films en regisseurs te kiezen. Time Magazine noemde haar bij wijze van compliment 'een gewiekste zakenvrouw'.

Eind goed al goed? Het leek erop, want met Bus stop sloeg Monroe als actrice een nieuwe weg in. In haar personage van cafézangeres met meer ambities dan talent liet ze zien dat ze meer kon dan seks uitstralen. Niet dat er meteen aan Oscars moest worden gedacht, maar haar acteren oogde beloftevol.

Ontslagen
Dat het daarna toch misging, lag niet aan Hollywood, maar aan Monroes wankele psyche. Haar extreme gemoedstoestanden, die in onze tijd misschien borderline genoemd zouden zijn, maakten het werken op de set voor iedereen tot een kwelling.

Haar wens om serieuze rollen te spelen, verdween snel naar de achtergrond, want ze draafde nogmaals doodleuk op als onnozele blondine in Billy Wilders Some like it hot.

De opnamen waren een hel. Wilder mocht van zijn dokter en psychiater nooit meer een film met Monroe maken, grapte de regisseur na de opnamen. Monroes psychische gezondheid holde achteruit. Hoe slecht ze eraan toe was, is te zien in The Misfits, haar laatste voltooide film, waarin ze een gescheiden vrouw speelt tussen drie cowboys.

Bij de productie van haar volgende film, Something's Got To Give, werd ze na vijf weken ontslagen, omdat ze van de 35 draaidagen er maar 12 op de set was verschenen.

De weg kwijt
Wel vloog ze in die tijd naar New York om president John F. Kennedy, met wie ze waarschijnlijk een verhouding had, toe te zingen op zijn verjaardagsfeestje, gekleed in een op het lijf genaaide strakke jurk.

Wie haar met een kinderlijk stemmetje 'Happy birthday Mr. President' hoort zingen op de film van dat feestje, ziet een vrouw die de weg kwijt is.

Drie maanden later was ze dood. De sexy jurk waarin Monroe Kennedy toezong, wisselde vorige maand voor 4,8 miljoen dollar van eigenaar. Wat heeft de nieuwe bezitter gekocht? Een feestjurk of een schaamtevolle herinnering aan een ontspoorde vrouw, die tegen zichzelf beschermd had moeten worden?

90 jaar Marilyn Monroe. Van 22 december t/m 4 ­januari in Eye. Te zien zijn Niagara (1953), Gentlemen Prefer Blondes (1953), How To Marry A Millionaire (1953), The Seven Year Itch (1955), Bus Stop (1956), Some Like It Hot (1959) en The Misfits (1961).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden