Plus Boekrecensie

Marijke Schermer analyseert loepzuiver het verloop van de liefde

Beeld Getty Images/iStockphoto

Genadeloos en tegelijk vol genade fileert Marijke Schermer het gelukkige gezin in haar derde roman, Liefde, als dat het is. Haar personage David had zo’n gelukkig gezin en 25 jaar een gelukkig huwelijk. Als zijn vrouw Terri out of the blue uit dat gelukkige gezin stapt, ervaart hij dat als een natuurramp, tot hij, geleidelijk, zoekende in een nieuwe, vrijblijvender relatievorm, ontdekt hoezeer hij binnen dat gelukkige gezin zelf was geknecht.

Daarnaast is er Sev, die zich sinds de geboorte van haar zoon omringd weet door gezinnen, maar zichzelf nooit aan het gelukkige gezin heeft kunnen overgeven. ‘Ze observeert ze, in een ­poging Tolstojs beroemde zin te weerleggen,’ schrijft Schermer – ervan uitgaande dat haar lezers weten dat dat gaat om de openingszin van Anna Karenina: ‘Alle gelukkige gezinnen lijken op elkaar, elk ongelukkig gezin is ongelukkig op zijn eigen wijze.’(Of, in de nieuwe vertaling van Hans Boland: ‘ Gelukkige gezinnen lijken allemaal op elkaar, maar een ongelukkig gezin is altijd ongelukkig op zijn eigen manier.’)

Geheim ingrediënt

Als het waar is dat alle gelukkige gezinnen op elkaar lijken, denkt Sev, zou er een formule moeten zijn, een geheim ingrediënt. Met dat uitgangspunt zou ze maar twee gelukkige gezinnen van dichtbij hoeven leren kennen om aan de receptuur te komen. ‘Toen begreep ze dat de combinatie van gelukkig en gezin in zichzelf al tamelijk problematisch is. Kan een gezin gelukkig zijn als de individuele leden van dat gezin dat niet zijn?’

Liefde, als dat het is begint in de zomer. Sev en David ontmoeten elkaar alleen in bed. David begint het vertrek van Terri te verwerken. In flashbacks naar de herfst, de winter, de lente daarvoor laat Schermer vanuit steeds wisselend perspectief zien hoe hun huwelijk spaak liep. 

Terri voelt zich bekneld in het keurslijf van het gezin, met een man die na het eten op de bank ligt en series kijkt en ‘geslagenhondenachtig’ reageert als zij haar verlangens uitspreekt. David zou bereid zijn geweest haar affaire toe te laten ‘op voorwaarde dat ze niet weggaat, dat het weer overgaat, dat ze niets kapot maakt, dat ze een gezin blijven’ – maar zegt dat allemaal niet.

Samen zijn, hoe doe je dat? Hoe hou je stand als individu in het collectief van dat gezin? Schermer onderzoekt de liefde in vele facetten: de ­puberliefde van dochter Krista, die ondertussen ­alles van haar moeder verwerpt; dochter Ally, die sinds het begin van de crisis ‘als een ­zebramangoest’ aan haar familie hecht; de lust en ontluistering van Terri’s affaire met Lucas; de onmachtige liefde van David, die zich uit in uitgebreide kooksessies voor zijn dochters. De foto’s appt hij naar Sev, die hij zo deelgenoot maakt van ‘de trivialiteiten van het dagelijks leven dat hij haar onthoudt’ en die hij benijdt om haar vrijheid en ongebondenheid – een misverstand.

Schermer, die voor haar werk als toneelschrijver de Charlotte Köhlerprijs won en de veelgeprezen romans Mensen in de zon en Noodweer publiceerde, kruipt in hoofd en huid van haar personages, die allemaal in de herkenbaarheid van hun doen en laten een spiegel voorhouden. Ze zet aan tot denken over leven, liefde, het gezin dat nog altijd de norm is.

Lelijke gedachten

In het hoofdstuk Afgrond geeft ze een loepzuivere analyse van het verloop van liefde. In het begin is er het ontzag voor de ander, een heel mens, een mysterie dat zich voor je opent. Dan komt het omslagpunt van de ontspanning, waarin je je begint te bemoeien met elkaars gewoonten en elkaar leert kennen, de hele mens – ‘denk je, maar als je eerlijk bent weet je wel dat dat niet waar is, dat je dingen niet zegt, lelijke gedachten over die ander, mooie gedachten over derden, inzichten over jezelf, fantasieën over een ander leven. Dat je elkaar de halve mens geeft en de rest van die ander ook niet eens hebben wil, omdat dat zich slecht verdraagt met het sprookje waar je bent ingestapt.’

Zo waar, zo raak. Pijnlijk, ook.

Misschien, schrijft Schermer, had Tolstoj ook niet voorvoeld dat die zin zo iconisch zou worden, ‘je zou het evengoed een nogal slordig aforisme kunnen noemen’.

Fictie Marijke ­Schermer Liefde, als dat het is Van Oorschot, €22,50, 205 blz.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden