PlusAchtergrond

Maria Magdalena: heilige, prostituee en powervrouw

Er zijn vele Maria Magdalena’s. Weinig Bijbelfiguren zijn zo fluïde als zij. Museum Catharijneconvent in Utrecht laat met hink-stap-sprongen door de geschiedenis zien hoe kameleontisch ze is.

Een in rode lingerie gehulde Maria Magdalena droogt de voeten van Jezus met haar eigen haar. Beeld Courtesy Studio LaChapelle, Los Angeles
Een in rode lingerie gehulde Maria Magdalena droogt de voeten van Jezus met haar eigen haar.Beeld Courtesy Studio LaChapelle, Los Angeles

Er is bitter weinig over haar bekend. Maar misschien juist daarom werd ze zo beroemd. Iedere tijd kon zich aan haar spiegelen, elke generatie vond weer wat nieuws in haar mysterieuze identiteit. Maria Magdalena is niet alleen een figuur uit de Bijbel, wil de tentoonstelling Maria Magdalena in Museum Catharijneconvent maar zeggen.

Nog steeds zijn er kunstenaars en muzikanten die gefascineerd zijn door dit personage. Wat op zich niet vreemd is. Allerlei figuren uit de Bijbel worden in verschillende tijden anders geïnterpreteerd. Maar weinige zijn zo fluïde als Maria Magdalena. Zelf één enkele ­kunstenaar heeft verschillende interpretaties.

In Utrecht hangen bijvoorbeeld drie foto’s van de hedendaagse Amerikaanse fotograaf David LaChapelle. De eerste die je tegenkomt toont een in rode lingerie gehulde Maria Magdalena op hoge hakken die met haar eigen haar de voeten van Jezus droogt. Verderop komen we een foto tegen waarop Maria Magdalena naast Jezus poseert, in een eigentijds groepsportret met ­hiphoppende apostelen. De derde foto is een portret van Kim Kardashian als Maria Magdalena. Haar lange haar bedekt haar borsten en ze maakt een zegenend gebaar. Ondertussen is de heilige geest in de vorm van een witte duif neergedaald.

Het imago van Maria Magdalena past overigens goed bij dat van Kim Kardashian, die haar lichaam inzet om roem en fortuin te vergaren waardoor ze door velen niet erg serieus genomen wordt.

Kameleontisch

Er zijn vele Maria Magdalena’s, zo blijkt maar weer. Ze was de eerste apostel, een heilige, een prostituee, een superslimme geleerde, de vrouw van Jezus, de moeder van diens kind, powervrouw avant la lettre. Ze was een rijke edelvrouw die de eenzaamheid van de woestijn zocht om als kluizenaar te leven. De tentoonstelling laat zien hoe kameleontisch de figuur van Maria Magdalena eigenlijk is. Het is daarom vooral een tentoonstelling over de steeds veranderende beeldvorming over deze figuur.

Een expositie die bovendien hink-stap-­sprongen door de geschiedenis maakt. Beelden uit de middeleeuwen worden gecombineerd met hedendaagse kunstwerken en allerlei werken die in de periode daartussen ontstonden. Het meest bizarre kunstwerk is in elk geval van de Franse kunstenaar Jean Béraud, die in 1891 een schilderij maakte waarop Maria Magdalena zich dramatisch aan de voeten van Christus stort, terwijl ze omgeven worden door negentiende-eeuwse heren van middelbare leeftijd, die op het punt staan om te gaan dineren.

Voormalige zondares

Al in het Nieuwe Testament begon het gedonder. De verwijzingen naar Maria Magdalena zijn schaars en ze verschillen, of zijn zelfs met elkaar in tegenspraak. Dat Maria Magdalena zoveel identiteiten heeft, komt vooral door paus Gregorius de Grote, die in 591 bepaalde dat verschillende nieuwtestamentische karakters in feite een en dezelfde figuur moesten zijn.

Toen is het idee ontstaan dat de Maria die ­getuige was van Jezus’ kruisiging tevens een voormalige zondares was die tot inkeer was gekomen en uit wie zeven duivels gedreven zijn. En ze is dezelfde vrouw die de voeten van Jezus met haar eigen haar droogt en deze vervolgens zalft met olie.

De opvattingen van Gregorius de Grote zijn in de laatste twintig jaar herroepen door de rooms-katholieke kerk, maar ondertussen waren ze wel eeuwenlang ongelofelijk invloedrijk. Ook in de eerste stille film over Maria Magdalena, geregisseerd door Arthur Maude in 1914, verschijnt ze als een vrouw van lichte zeden die volgeling van Jezus werd. Ook in Jesus Christ Superstar en The Last Temptation of Christ van Scorsese wordt met subtiele hints duidelijk gemaakt dat Maria Magdalena een prostituee was voordat ze zich bij Christus aansloot.

Dat beeld staat weer in schril contrast met het beeld van Maria Magdalena in de middeleeuwen, toen ze vaak werd voorgesteld als een edelvrouw. In de zestiende eeuw wordt ze zelfs een extravagant rijke fashionista. De Belgische negentiende-eeuwse kunstenaar Alfred Stevens maakte in 1887 een schilderij van Maria Magdalena, waarvoor de beroemde Franse actrice Sarah Bernhardt model had gestaan.

Een mooi beeld van Jan van Steffeswert uit circa 1525 van een knielende Maria Magdalena wordt hier zij aan zij getoond met een beeld dat Kiki Lamers vorig jaar maakte. Lamers verbeeldde de heilige als kluizenaar die niet alleen op haar geloof is aangewezen, maar vooral ook op de plantenwereld. Haar lange haren lijken langzaam over te gaan in wortels in een bos. ­Elke tijd krijgt zijn eigen Maria Magdalena en die van onze tijd is één met de natuur.

Maria Magdalena is tot en met 9 januari te zien in Museum Catharijneconvent in Utrecht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden