PlusAchtergrond

Magnum-fotograaf Alec Soth wil één zijn met zijn onderwerp

Sonya and Dombrovsky, Odessa, 2018 Beeld © Alec Soth / Magnum Photos

Echt een connectie maken met de ander, dat is de levenslange ambitie van fotograaf Alec Soth. Maar de camera zat in de weg. Na jarenlange radiostilte komt hij terug met een nieuwe poging de afstand te overbruggen.

Vijf jaar geleden lachte de wereld Alec Soth toe. Recensenten bejubelden zijn internationale overzichtstentoonstelling. Gerenommeerde publicaties als de New York Times en Vogue wilden reportages van het relatief nieuwe lid van ’s werelds beroemdste fotoagentschap Magnum.

Maar het was niet genoeg. Tijdens een werktrip naar Helsinki streek hij neer aan de oever van een meer om te mediteren en kwam hij tot de conclusie dat de verbondenheid die hij dan en daar voelde met de wereld, nooit kon evenaren in zijn werk. Hij vloog terug naar zijn woonplaats Minneapolis en raakte maandenlang geen camera aan. Gevreesd werd voor het vroegtijdig opbranden van een uitzonderlijk talent. Totdat Soth vorig jaar I Know How Furious Your Heart Is Beating uitbracht. Een deel van de foto’s uit dat boek is nu te zien in Foam.

Dan maar zonder mensen

Voor iemand die op zijn website bijna naïef-blijmoedig overkomt – “I like to take pictures and make books” – ging Soth door een ongekend diep dal. Toch is zijn nieuwe werk niet radicaal anders dan voorheen, maar het wordt gedreven door het besef van een kunstenaar van middelbare leeftijd – Soth is 51 – dat hij ondanks alles fundamenteel tekortschiet. Dat de camera waarmee hij de afstand wil overbruggen tussen anderen en zichzelf een vervormend instrument is, en daarmee een obstakel.

Soth is een fotograaf van de empathische soort. Hij is geen vlotte beeldenplukker, betrapt of steelt geen ‘beslissende momenten’. Zijn werk is vergelijkbaar met dat van Walker Evans (1903-1975), die tijdens de Great Depression van de jaren dertig door het middenwesten en zuiden van Amerika reisde om hongerige boeren en werkloze fabrieksarbeiders te fotograferen. Bij Soth zijn de bewoners van dit afgedankte ‘flyover country’ er zeventig jaar later niet veel beter aan toe, maar in zijn beroemde boek Sleeping by the Mississippi (2004) zet hij ze niet neer als relifreaks of brallende trumpianen, eerder als dromers, loners en mensen in de marge. Iconisch is het beeld van een besnorde man in overall die op het dak van een schuurtje staat met twee modelvliegtuigen in zijn handen.

Leopold, Warsaw, 2018 Beeld © Alec Soth / Magnum Photos

Soth was als kind extreem verlegen en bekende in een recent interview zich nog altijd ongemakkelijk te voelen als hij mensen aanspreekt. Hij is geen lefgozer à la Ed van der Elsken, die een emotie of blik uitlokt met ‘Hé moppie, kijk eens’. Hij vraagt altijd toestemming en wacht totdat iemand zich op zijn gemak voelt.

De omgeving is ook belangrijk. Soth laat zien waar mensen wonen en werken, liefst ook iets van de natuurlijke omgeving. Zo vertelt hij over personen, gemeenschappen, een economie die faalt, politiek vertrouwen dat onder nulpunt is gezakt. Het etiket ‘visual storytelling’ lijkt uitgevonden voor wat Soth doet. Het heeft iets literairs, hoewel hij zich eerder identificeert met dichters dan met romanciers.

Maar het was dus niet meer genoeg. Pas toen hij in 2017 Anna Halprin portretteerde, vond hij een uitweg uit de impasse. Niet door te proberen zijn probleem op te lossen, maar het juist zichtbaar te maken. De 97-jarige choreograaf zit gekleed in een groene kaftan op een sculpturale stoel. De kamerplant achter haar loopt over in de boom die weerspiegeld is de ruit waar Soth doorheen kijkt – van buiten naar binnen. De mythe dat de camera direct in iemands ziel kan kijken, wordt hier effectief ontmaskerd. We kijken altijd door een lens die zelf iets toevoegt, een membraan dat deel wordt van het beeld.

In Soths boek zitten ook verhalende foto’s die meer in lijn zijn met eerder werk, maar de tentoonstellingsmaker heeft ze eruit gelaten om juist dit thema te benadrukken. Dus geen jongen met een bosje lavendel in zijn knuist of twee jonge vrouwen die verwachtingsvol achter een geopende deur staan. Wel Kevin uit Los Angeles liggend op bed, zijn dromerige blik gevangen tussen twee glazen schuifdeuren.

Bij Yuko en Olga lijkt het even te lukken, echt contact maken. Maar aan de zijkant dringt een deurpost zich op: toch weer afstand.

Dan maar zonder mensen, moet Soth gedacht hebben. Spullen vertellen veel over hun eigenaren, zoals de baseballparafernalia van Bill en Martha uit St. Louis. Boekenkasten zijn ideaal wat dat betreft: vertel me wat u leest en ik vertel u wie u bent. Maar ondanks het grote formaat van Soths foto’s zijn er geen titels te onderscheiden. De kasten zijn meer vorm en voorkomen dan inhoud: een lawine beduimelde paperbacks of een academische serie op lila planken die raar hoog tegen een even paars plafond zitten gemonteerd.

Smerige ramen, lege vogelkooi

De ultieme stap naar eenwording met de ander is door zijn of haar ogen kijken. Soth doet dat door het uitzicht van Cammy, Sabine, Veronique vast te leggen: smerige ramen met een lege vogelkooi ervoor of een stapeltje bijbels op de vensterbank. Soth moet zich bij het afdrukken hebben gerealiseerd dat hij nooit zeker weet of dit ook is wat zijn gastvrouwen zien. Het exact synchroniseren van bewustzijn is immers onmogelijk.

En dat is maar goed ook, want anders werd er geen kunst of literatuur meer gemaakt om de ander te vertellen hoe we de wereld ervaren. En zou Soth geen foto meer maken.

Alec Soth – I Know How Furiously Your Heart Is Beating: t/m 6 december in Foam.

Anna. Kentfield, California, 2017 Beeld © Alec Soth / Magnum Photos
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden