PlusAchtergrond

Madeleijn van den Nieuwenhuizen gaat op zoek naar argumenten vóór abortus

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Als Madeleijn van den Nieuwenhuizen (1991) als 22-jarige student in Parijs ongepland zwanger blijkt te zijn, twijfelt ze geen moment: ze wil een abortus. In Leven en laten leven vraagt ze zich af: hoe verdedig ik die keuze?

Dieuwertje Mertens

In haar essay of ‘een gedachtewisseling over abortus en zelfbeschikking’ gaat Madeleijn van den Nieuwenhuizen op zoek naar argumenten vóór abortus. Het valt haar op hoe praktisch veel van de argumenten in het debat over abortus zijn, zowel in het voor- als tegenkamp: ‘Een greep: abortus bevordert arbeidsemancipatie; abortus is belangrijk voor armen die zich niet nog meer kinderen kunnen veroorloven; abortus is niet langer noodzakelijk want anticonceptie is ruimschoots beschikbaar; abortus is niet langer noodzakelijk want we gaan adopteren gemakkelijker maken; illegale abortussen zijn onveilig.’

Bij Van den Nieuwenhuizen komt het uiteindelijk niet tot een abortus. Nog voor ze aan een bezoek aan de kliniek toekomt, belandt ze in het ziekenhuis met zware buikkrampen. Ze blijkt een gevaarlijk buitenbaarmoederlijke zwangerschap te hebben en wordt direct geopereerd. Eén van haar eileiders wordt verwijderd; een nare en pijnlijk ervaring, die de ambitieuze Van den Nieuwenhuizen zo snel mogelijk achter zich laat.

Maar als ze twee jaar later in New York studeert en meemaakt hoe Trump president wordt, komt het onderwerp weer ter tafel, onder meer door de politieke verdeeldheid in de Verenigde Staten die ook doorwerkt in de rechtspraak. Trump slaagde erin drie opperrechters het Hooggerechtshof te krijgen; aanstellingen voor het leven. In 1973 oordeelde dit hoogste rechtsprekende orgaan in de zaak Roe vs. Wade dat wetten die abortus verboden ongrondwettelijk waren. Naar alle waarschijnlijkheid wordt Roe vs. Wade deze zomer door het Hooggerechtshof omvergeworpen en dan zal naar verwachting de helft van de Amerikaanse staten abortus opnieuw verbieden.

Dit grijpt vrouwen overal ter wereld aan, ook op de Amsterdam werd afgelopen maand geprotesteerd, want als de zelfbeschikking van vrouwen in de VS wordt teruggedraaid, wat betekent dit dan voor de rechten van vrouwen in andere (westerse) landen? In Polen, ook een EU-lidstaat, werd abortus in 2020 al afgeschaft, met verschrikkelijk gevolgen als medische complicaties en doden ten gevolge van illegale abortussen, maar ook door nalatigheid van artsen die bij complicaties niet durfden in te grijpen uit angst voor vervolging.

Levenslang

In Nederland is abortus van een ongeboren foetus tot vierentwintig weken sinds 1991 toegestaan, maar er zijn, zoals Van de Nieuwenhuizen schrijft, ‘(...) wereldwijd nog zo’n 25 landen waar abortus in zijn geheel verboden is (zelfs zonder uitzonderingen rondom verkrachting, incest of gezondheid), zoals Egypte, de Filipijnen en Honduras. Dan zijn er nog zo’n 35 landen waar het alleen is toegestaan als het leven van de moeder in groot gevaar is, zoals in Brazilië, Ierland en Iran.’

Wat betekent dit voor de positie van vrouwen? Hoe kunnen mannen en vrouwen gelijkwaardige burgers zijn als ze niet gelijkwaardig over hun lichaam mogen beschikken? Hoe verhouden vrouwen zich tot hun lichaam en seks als verkrachting, onoplettendheid of een ongelukje ze kan veroordelen tot ‘levenslang’? Op deze, wellicht wat meer filosofische kanttekeningen over de relatie van een vrouw met haar lichaam en het recht op zelfbeschikking gaat Van den Nieuwenhuizen niet uitvoerig in. Ze richt zich op de argumentatie in het debat.

Zo schrijft ze: ‘De pro-­keuzezijde is in de praktijk vooral in de verdediging gedwongen, omdat de felste tegenstanders van abortus het debat hebben overgenomen: zij hebben de aandacht verschoven van de rechten van de zwangere naar het leven van de foetus (...) de boodschap die de anti-­abortus­ lobby aanhangt, is dat abortus uitgesloten zou moeten zijn zodra het een mens is. Voor de luidste tegenstanders volgt daaruit: abortus is moord.’

Dat is een effectieve strategie, ziet Van den Nieuwenhuizen. Maar ze roept ook vragen op. Vanaf wanneer spreken we van een ‘mens met rechten’? Vanaf de conceptie? Vanaf het moment dat de foetus buiten de baarmoeder kan leven (24 weken)? Het is een vraagstuk waar de meningen over zijn verdeeld. Bovendien heeft deze afgeleide discussie nog steeds niet echt betrekking op de zelfbeschikking van de zwangere.

Heftige gevoelens

Het onderwerp maakt heftige gevoelens los, waarmee de auteur het belang van haar essay onderstreept, maar deze zijn niet allemaal even zwart-wit, zoals de media ons doen geloven. Dat merkte Van den Nieuwenhuizen ook toen ze op haar mediakritische Instagramaccount Zeikschrift vroeg hoe haar volgers over abortus, vrije keuze en termijngrenzen denken,

Er kwamen veel reacties. ‘Wat me enorm raakte, was hoe eerlijk mensen waren over hun opvattingen, en ook over de twijfels of vraagtekens die binnen die opvattingen bestaan. Zelfbeschikking, jazeker! Maar na de vierentwintigste week? Lastig, lastig. Of persoonlijk tégen abortus zijn, maar wel vinden dat het een mogelijkheid moet zijn voor anderen.’

Honderdvijftig reacties zijn opgenomen achter in het boek, in een soort appendix. Een sympathiek gebaar dat laat zien op welke manier het onderwerp leeft onder vrouwen. De reacties variëren van strijdlustige leuzen van particulieren (‘Zelfbeschikking betekent dat niemand zich er ENE MOER MEE BEMOEIT’) tot argumenten en ervaringen van professionals als artsen. Ze had ook een paar interessante bijdragen in het essay kunnen opnemen, zodat er echt sprake is van een ‘gedachtewisseling’.

Zelf beslissen

Degenen die (beroepshalve) echt ingevoerd zijn in het debat leveren de meest inhoudelijke bijdragen, zoals arts en abortusrechtactivist Rebecca Gomperts, bekend van de abortusboot Women on Waves. Zij ziet in dat het debat onder aan de streep altijd zwart-wit is. De auteur citeert uit een interview met haar in NRC: ‘Je vindt óf dat de foetus beschermwaardig leven is, dus ook als gevolg van verkrachting of incest of levensgevaar, óf je vindt dat het aan de zwangere zelf is om te beslissen. (...) We moeten vrouwen vertrouwen, we vertrouwen hen ook als ze een kind krijgen en ervoor moeten zorgen.’

Een ijzersterk argument, zou ik zeggen, hoewel Van den Nieuwenhuizen zelf, ook na haar verkenning, het gevoel heeft in gebreke te blijven als het gaat om een stevige onderbouwing vóór legale abortus. Maar die verkenning biedt zeker een opening om het te hebben over zelfbeschikking en de (on)gelijkwaardigheid hierin voor mannen, vrouwen, mensen. Het gaat immers om de dialoog.

Leven en laten leven

Madeleijn van den Nieuwenhuizen,

Atlas Contact, €16,99, 120 blz.

null Beeld

Madeleijn van den Nieuwenhuizen (1991) is rechtshistoricus en mediacriticus. Op haar Instagramaccount @zeikschrift stelt ze misstanden in de media aan de kaak, zoals genderongelijkheid en misinformatie. Ze is PhD-kandidaat aan de City University of New York (CUNY), waar ze onderzoek doet naar rechtsgeschiedenis en politieke corruptie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden