Plus Uitmarkt

Machteld Siegmann: ‘Ik voel me heel wreed’

De kaalvreter is het romandebuut van Machteld Siegmann, over de trauma’s van een onderduikkind en het boerenbestaan medio jaren zeventig. ‘Ik ben gefascineerd door zware levens.’

Machteld Siegmann. Beeld Marie Wanders

Machteld Siegmann (46) groeide op in een gewoon rijtjeshuis in Krimpen aan den IJssel. Toch ontstond daar in de Krimpenerwaard haar liefde voor het boerenleven dat het decor vormt voor haar debuut De kaalvreter. De meerstemmige roman vertelt het verhaal van de Joodse Leie, die tijdens de Tweede Wereldoorlog als driejarige wordt ondergebracht bij een boerengezin in Zanegeest. Als in de zomer van 1974 haar pleegmoeder overlijdt, komt een groot weggedrukt trauma boven en weet Leie niet hoe verder te leven met haar gezin.

Het gesprek vindt plaats in een vergelijkbaar rijtjeshuis, een lichte doorzonwoning in Amstelveen, waar Siegmann woont met haar man en drie kinderen van 14, 17 en 19.

“Mijn vader was een buitenmens, hij trok er veel met ons op uit. In de zomer gingen we met een melkemmer melk halen bij de boer. En als we gingen kamperen, dan bij voorkeur bij een boerderij. Dan vroeg hij of we op het erf mochten staan, een gezin met vijf kinderen. Vaak mochten we dan helpen – stal in, stal uit. Dat is vormend geweest.”

U bent neerlandicus. Was het streven naar een roman er altijd al?

“Ik wilde eigenlijk dichter worden en heb veel voor mezelf geschreven. Ik ben er nooit mee naar uitgevers gegaan, ik had niet het idee dat ik mijn stem al had gevonden. Toen ben ik romans gaan schrijven.”

Romans, in meervoud? De kaalvreter is toch uw debuut?

“De eerste ligt nog in de la. Een historische roman over Middelburg en Vlissingen eind zestiende eeuw, waar een gekaapt Portugees slavenschip binnen wordt gebracht. Uitgeverij Ambo Anthos was geïnteresseerd, maar toen ik vertelde over het boek dat De kaalvreter is geworden, vonden ze dat als debuut interessanter.”

Het is een heftig verhaal. Ik heb de vergelijking al gehoord met Het smelt van Lise Spit en De avond is ongemak van Marieke Lucas Rijneveld. Herkent u zich daarin?

“Ik ben gefascineerd door zware levens. De kaalvreter is niet auto­biografisch, maar ik vind het leven soms gewoon heel moeilijk en lastig. Voor mij is het schrijven als een ­laboratorium: wat doen bepaalde gebeurtenissen met ­iemand? Er zit heel veel nieuwsgierigheid achter.”

Hoe kwam u op uw hoofdpersoon Leie en haar oorlogsgeschiedenis?

“Ik wist dat mijn boek moest gaan over een gezin op het platteland en hoe in families dingen uit het verleden doorwerken in het heden. Mijn moeder bijvoorbeeld was schippersdochter. Dat wordt overgedragen: ik heb heel sterk iets met rivieren. Ik had iets nodig wat dat gezin zou ontwrichten. Na veel omtrekkende bewegingen las ik het boek Een gegeven leven van Parool-verslaggever Hanneloes Pen, over een jong meisje dat ondergedoken zat bij een Zaanse familie. Ze herinnert zich haar ouders niet als ze na de oorlog terugkomen. Daar heb ik me door laten inspireren.”

U schrijft niet alleen vanuit Leies standpunt, maar ook vanuit dat van haar man Dirk en zoons Anton en Meeus. Waarom heeft u voor zo’n mozaïek­roman gekozen?

“De focus ligt op Leie en haar radeloosheid, haar angst of ze verder kan. Haar verlammende schuldgevoel. Maar over iemand die in de wachtstand zit, ben je snel uitgeschreven. Dus dan kom je bij het gezin uit. Ik wilde kijken of ik me kon verplaatsen in die man, in die jongens. De jongste gevoelig, een beetje autistisch, de andere in de ­puberteit, die heeft zijn ouders nodig om hem een zetje te geven. Maar er komt geen zetje, van zijn moeder heeft hij al helemaal niets meer te verwachten. Het interessante aan gezinnen, is mijn ervaring, is dat ze er moeite mee hebben als een van de gezinsleden verandert. Dit gezin wil dat Leie hetzelfde blijft, maar ze komt iets te weten over zichzelf, iets confronterends. Zo’n gebeurtenis, en die te boven komen, biedt ook kansen.”

Muziek speelt een belangrijke rol – Bob Dylan, Tom Waits. U hebt ook songteksten vertaald en opgenomen.

“Het is een inspiratie, maar het is geen muziek die ik zelf kende. Ik heb een reformatorische jeugd gehad – geen popmuziek, geen televisie. Wij leefden echt in een zuil. Ik wilde mijn personages zo dicht mogelijk op de huid zitten en ik vond het bijzonder om te onderzoeken wat er in die tijd in de hitparade stond. ”

De titel van uw boek verwijst ook naar de Bijbel, de ‘kaalvreter’ uit het boek Joël waaruit u citeert: een vooruitwijzing dat we als lezer het barre land gaan betreden.

“Je verwacht er niet iets positiefs van, nee. Het is gewoon de shit in, ik spaar ze niet. Ik voel me wel heel wreed in dat laboratorium van me. Ik ben nog steeds gelovig, maar zonder de cultuur eromheen die ik als beklemmend heb ervaren. Ik wil een kaal, puur geloof en dat houdt me erg bezig, het voegt ook een extra laag toe aan het karakter van mijn personage. God houdt van zijn volk, is het idee – maar hij stuurt er wel kaalvreters op af. Kun je nog geloven als je heel moeilijke dingen meemaakt? Dat is iets waarover ik mezelf bevraag en wat ik in mijn boek bevraag.”

Machteld Siegmann, De kaalvreter, Ambo Anthos, €21,99, 376 blz.

Literatuurtips

Als het over liefde gaat, Jannah Loontjens
Opvallend reisverhaal: Loontjens liep zomer 2018 met haar vriend ­Jamal Mahjoub in het voetspoor van haar literaire heldin Frida Vogels van Perugia naar Spoleto. Maar het Umbrië van nu is niet dat van 1968.
Verschijnt 6 september bij Podium.

Zwarte schuur, Oek de Jong
Langverwacht en veelbelovend: gevierd schilder dreigt ten val te worden gebracht doordat een roddelblad de bron van zijn obsessieve werk blootlegt: een misdaad uit het verleden. Met actueel Syriëlijntje.
Verschijnt 3 september bij Atlas Contact.

Kijk ons nu eens, Geir Gulliksen
Hij fileerde al de teloorgang van een liefde in Het verhaal van een ­huwelijk. En ook nu zijn de rafelranden van relaties het onderwerp van Geir Gulliksen, schrijver en redacteur van Karl Ove Knausgard. De ­ontmoeting van de ­vijftigjarige Hans met de veel jongere Harriet zet hun vaste relaties onder druk.
Verschijnt 4 oktober bij Ambo Anthos.

Begeerd en verguisd – Het leven van Sylvia ­Kristel, Suzanne ­Rethans
Aan de hand van het ­leven van actrice en kunstenares Sylvia Kristel schrijft Rethans over de internationale kunst- en filmwereld, de seksuele revolutie, de vrouwenbeweging en de entou­rage rond Hugo Claus.
Verschijnt 17 oktober bij Atlas Contact.

Een stralende ­toekomst, Rebecca ­Makkai
Finalist van de Pulitzer Prize en de National Book Award, boek van het jaar van The New York Times en The ­Washington Post. Een stralende toekomst (The Great Believers) is de grote roman van ­Rebecca Makkai over een vriendengroep in Chicago die door de aids­epidemie wordt ­gedecimeerd.
Verschijnt 1 oktober bij Nieuw Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden