PlusAchtergrond

Maanden niet repeteren, wat doet dat met een orkest of dirigent?

Wat gebeurt er met een koor, ensemble, orkest, solist of dirigent als ze maanden niet kunnen repeteren? Heeft dat gevolgen voor het samenspel, voor de klank? En hoelang duurt het voordat alles weer op het oude peil is? ‘Ik ben maar weer viool gaan spelen.’

In oktober leidde Jaap van Zweden nog het New York Philharmonic: ‘Ik ben vooral bang dat het heel lang kan duren voor we ons weer aan het publiek kunnen presenteren.’Beeld Getty Images

Jaap van Zweden, chef-dirigent van de New York Philharmonic

“Ik heb geen idee wat dit gaat doen met de klank van een orkest of met mijn eigen vaardigheden als dirigent, want ik heb dit nog nooit meegemaakt. Op basis van het enorme talent in de toporkesten en de gedachte dat een klank in het dna van de musici zit, denk ik dat het allemaal vrij snel terug zal zijn. Waar ik veel banger voor ben is dat het nog weleens heel lang kan duren voordat we ons weer aan een publiek kunnen presenteren. Het probleem met deze crisis is dat we als laatste weer met grote aantallen zullen samenkomen, in het voetbalstadion of in de concertzaal. Dat is een enorme stap en daarvoor moet er eerst een vaccin zijn, zodat je dit veilig kunt doen.”

“Als artiesten zijn we afhankelijk van het publiek, dus de impact is groot als je lang niet kunt optreden. Financieel is het voor veel musici een ramp, echt verschrikkelijk. In Amerika krijgen de orkesten het erg moeilijk. In New York betalen we de salarissen uit de kaartverkoop. Die is nu weggevallen en dat toont meteen de kwetsbaarheid van het systeem daar. Ik word soms ’s nachts wakker en dan denk ik: zal de wereld hier nog wel van herstellen? Maar we moeten niet te donker zijn. Ik ben maar weer viool gaan spelen. En omdat ik alles altijd heel serieus doe, en ik nooit géén violist ben geweest, denk ik dat ik straks echt nog wel een beetje kan spelen. Ik ben zelfs aan het componeren geslagen. Diatonisch? Nou ja, er zit wel een melodie in. Dat vind ik toch het mooist.”

Daniel Reuss, dirigent van Cappella Amsterdam

“Als de koorleden hun stem op peil houden, zal er ongetwijfeld iets bijzonders loskomen wanneer ze elkaar voor het eerst na langere tijd weer treffen. Voor Cappella is het overigens niet raar om een paar maanden niet te repeteren. Dat komt in normale tijden in de zomer ook al voor. Daarna pak je de draad snel weer op en dat zal nu ook zo zijn. Maar als het veel langer dan een paar maanden gaat duren, voorzie ik wel problemen. Dan ben je wel even bezig voordat alles weer op het oude niveau is. Waar ik voor vrees, is dat het publiek, dat bij klassieke muziek nu eenmaal wat ouder is, straks bang zal zijn zo dicht samengepakt in een zaal te gaan zitten. Los hiervan vrees ik dat er door de overheid straks zwaar bezuinigd moet worden om alle schade in te lopen. Daarbij maak ik me grote zorgen over de cultuur.”

“Ik kan niet dirigeren nu, maar ik kan wel studeren en dat doe ik elke dag, ijverig, ik lees boeken, ik doe school-aan-huis met de kinderen en ik kook. Als het echt lang gaat duren, ga ik eindelijk eens met Messiaens La transfiguration de notre Seigneur Jésus-Christ aan de slag. Dat is al jaren een hartenwens en daar heb ik dan eindelijk tijd voor.”

David Faber, cellist van het Dudok Kwartet

‘Wij gaan vanaf volgende week weer met ons vieren in één ruimte zitten, keurig anderhalve meter uit elkaar. Ja, als het vitaal is voor je organisatie is dat toegestaan. En het ís vitaal, want we teren als ongesubsidieerd kwartet momenteel op onze schaarse reserves. Ons voortbestaan staat op het spel. We zijn lang genoeg een kwartet om inmiddels als één individu te denken in muziek, maar als deze crisis nog maanden duurt, worden we weer steeds meer vier individuen. Dan zal het tijd kosten weer naar elkaar toe te groeien. Maar we praten veel, op afstand, met onze partijen voor de neus, over welke beelden het stuk, het Vijfde strijkkwartet van Bartók in dit geval, van maat tot maat bij ons oproept. We ontwerpen een klankregie, die we op afstand alleen niet aan de kwartetklank kunnen toetsen. Dat kan pas als we weer samen in een repetitieruimte zitten.”

Michael Gieler, altviolist in het Concertgebouworkest

“Ik kan ongeveer voorspellen wat er gebeurt als we elkaar maanden niet zien in het Concertgebouw, want datzelfde gebeurt nu ook al elke zomer. Dan spelen we zes weken niet samen. Binnen een paar repetities zijn we dan weer op peil. We gaan van zo’n intelligente lockdown ook niet slechter spelen, want iedereen is dagelijks aan het studeren. We kunnen niet anders, want muziek is voor ons een primaire levens­behoefte, zoals eten, drinken en de liefde bedrijven. Als het veel langer gaat duren, is er nog steeds geen probleem, want als je een goede Kapellmeister voor het orkest zet, die weet wat er nodig is, zijn we binnen twee weken weer in topvorm. Wat het met de wereld en het publiek doet, is een andere vraag: wordt het straks een nieuwe lente, met alle bijbehorende gretigheid, of zijn de oudere mensen bang en durven ze niet meer te komen? Dit gaat de wereld zoals we die kennen zeker veranderen.”

Hannes Minnaar, pianist, lid van het Van Baerle Trio

“Met het Van Baerle Trio zouden we sowieso een pauze hebben ingelast, omdat onze violiste Maria Milstein hoogzwanger is. Ik denk ook dat het bij een pianotrio, met twee strijkers iets minder nauw luistert dan bij een strijkkwartet. Voor mij als solist is het een drama, omdat ik puur van mijn concerten leef. Ik zou in april een paar concerten geven ter voorbereiding van een nieuwe cd, met Nachtstücke van Schumann, Nocturnes van Zuidam en Gaspard de la nuit van Ravel, en ik heb toch de illusie dat je interpretatie zich verdiept als je eerst concerten geeft en pas daarna de studio in gaat. Wekenlang in mijn eentje studeren is voor mij een ­normale toestand, maar dan heb ik altijd wel een perspectief, namelijk een aankomend ­concert.”

“Ik heb vorig jaar zelfs twee maanden bewust geen concerten gegeven, omdat het me nuttig leek me te bezinnen. Ik merkte ook dat de eerste concerten na die periode heel bijzonder waren. Maar zonder perspectief, zoals nu, is het een heel ander verhaal. Als het te lang duurt, zal er toch ondersteuning van de overheid moeten komen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden