Plus

Maaike Schoorel: 'In mijn kunst heb ik blind vertrouwen'

Het werk van Maaike Schoorel laat zich niet makkelijk lezen. Maar wie goed kijkt, ziet taferelen of mensen opdoemen. 'We zijn gewend binnen een seconde informatie tot ons te nemen. Wat zien we nu eigenlijk echt?'

Maaike Schoorel: 'Ik ga ervan uit dat mijn beste jaren nog moeten komen' Beeld Koos Breukel

Maaike Schoorel (41) slaat een spijker in de muur. De beeldend kunstenaar wil in haar atelier in de Amsterdamse Staatsliedenbuurt enkele schilderijen ophangen. Zo kan ze, als opmaat naar de expositie van haar werk in GEM Den Haag, alvast bekijken hoe deze nieuwe doeken zich - voor het eerst bij elkaar hangend - tot elkaar verhouden. "Blijft er genoeg ruimte om te kijken?" vraag Schoorel zich af. "Ik wil niet dat ze elkaar in de weg gaan zitten."

Het ingetogen, tastende werk van Schoorel is overal in de wereld te vinden. Belangrijke verzamelaars kopen haar werk al sinds haar afstuderen aan de Royal College of Art in Londen in 2003; in het GEM zijn de komenden maanden schilderijen te zien die vanuit New York, Los Angeles en Rome moesten worden ingevlogen.

Streng selecteren
"Ik wil dat de expositie de ontwikkeling van mijn werk laat zien, door de jaren heen. Want ik werk nu anders dan pakweg 15 jaar geleden. Met meer beweging. Dat wordt dus streng selecteren, want meer dan 25 schilderijen moeten in het museum niet komen te hangen. Dan wordt het te veel, vind ik. Hoeveel informatie kan een mens aan?"

Schoorels schilderijen ogen in eerste instantie als een monochroom vlak - vaak zwart of wit. Het vraagt tijd en geduld voordat de kijker ontdekt dat er meer is te zien: suggesties van figuren, scènes of soms zelfs voorstellingen, opgebouwd uit vegen en plukjes verf, epoxyhars en opgeruwde olieverf.

In haar atelier staat een tafel met op het blad tientallen strak gechoreografeerde hoopjes verf. Die verf verdunt Schoorel met terpentine om vervolgens op een doek transparante lagen aan te brengen. Hoewel suggestie een grote rol speelt, werkt Schoorel uiterst precies.

Balanceren
"Het voelt een beetje als balanceren." Ze is niet geïnteresseerd in de reproductie van een beeld. "Bij mij is het beeld een referentiepunt. Een begin van een dialoog. Daarmee nodig ik de kijker uit langer naar mijn schilderij te kijken. Zo wordt hij er onderdeel van."

Wie bijvoorbeeld naar Stone and flowers kijkt (2016) kijkt, ziet de schim van een vijver met lelies. Registreren wordt daarna al snel onderzoeken en associëren. "Er ontstaat ter plekke iets. Een ervaring. Zoals een muziekflard een herinnering kan oproepen aan een bijzonder ­moment lang geleden."

Lachend: "Er is weleens geschreven dat ik de toeschouwers tot samenzweerders maak. Dat is me, hoe goed het ook klinkt, toch echt te sturend. Ik wil niets opleggen. Ik ben al tevreden als de tijd wordt genomen en die altijd gehaaste blik van de toeschouwer even tot stilstand komt. We zijn gewend binnen een seconde informatie tot ons te nemen. Ik denk dan: wat zien we nu eigenlijk echt?"

Herinneringen en dromen
Schoorels onderwerpen zijn klassiek. Ze schildert landschappen, (groeps)portretten en stil­levens. Tijdens haar academietijd gebruikt ze foto's uit glossy's als uitgangspunt, maar ook snapshots en foto's uit haar eigen familie­albums dienen als inspiratie. Later in haar carrière is ze zelfgemaakte foto's gaan gebruiken ('net als iedereen verzamel ik van alles op de iPhone') en ze laat zich inspireren door herinneringen en dromen.

Old Master and Freddy, 2017. 160 x 120 cm (detail). Olieverf op doek (courtesy Stigter Van Doesburg) Beeld Maaike Schoorel

Even later, in een café, vertelt ze dat ze eigenlijk 'met best veel geluk' kunstenaar is geworden. Ze groeide op in een gezin met drukke ouders - vader ondernemer, moeder advocaat, twee broers - dat tussen de bedrijven door ook enige tijd in Londen en New York woonde. "Er was veel vrijheid thuis. Maar kunstenaar als beroepskeuze zat niet in ons systeem."

Andere wereld
"Na het vwo ging ik een tijdje naar Italië. Daar ontmoette ik twee kunstdocenten, bij wie ik schilderles ging volgen en die me vooral veel lieten lezen. Zij overtuigden mij dat ik talent had en naar de kunstacademie kon gaan - voor mij tot dan een andere wereld. Ik heb trouwens nog altijd contact met die twee Zuid-Afrikaanse vrouwen. Ze zijn heel belangrijk voor mij."

Schilderen is voor Schoorel een variant op psychologie. Een kwestie van vooroordelen opzij zetten en vrijheid vinden in de geest. Dat ging met vallen en opstaan. Op de Rietveld Academie ('een moeizame tijd, op alle vlakken') maakte ze eest nog beeldhouwwerken en pas in Londen vond ze haar eigen weg met verf.

"Ik was aangenomen als beeldhouwer, maar ben toch gaan schilderen. Er was iets dat me daartoe dreef. Best opmerkelijk, eigenlijk. Over veel dingen in het leven kan ik ongelooflijk twijfelen, maar in mijn kunst heb ik blind vertrouwen. Zelfs als het minder gaat, denk ik altijd: het komt wel. Hoe dan ook."

Ondergeschoven kindje
Ze woonde 12 jaar in Londen. De eerste tijd was een periode vol 'onverwarmde ateliers en bijbaantjes', maar daarna werd Schoorel op de golven van de Brit Art meegevoerd naar het deinende kunstenaarsleven in Oost-Londen, waar ze 'een gouden tijd' beleefde in een woonblok met andere kunstenaars.

"De saamhorigheid was groot. Dat mis ik hier wel. Kunstenaars zijn in Nederland veel meer op zichzelf. Ze zoeken elkaar niet op en leiden een tamelijk onzichtbaar bestaan. Zo zien we dat blijkbaar graag. We houden hier niet van mensen die afwijken van de norm. Daardoor wordt kunst automatisch het ondergeschoven kindje."

Zelf is ze eigenlijk nog altijd verbaasd dat haar werk de weg vindt naar verzamelaars en musea. "Ik heb in het begin wel gedacht: dat wordt een ramp. Veel kunst is van: bam... recht in het gezicht! En dan kom ik met schilderijen die nogal omzichtig communiceren. Ik had het idee dat het voor de markt te fragiel zou zijn, misschien wel te gevoelig."

Gevoeligheid
Aan de andere kant: de gevoeligheid in haar werk heeft niet echt te maken met lieflijkheid of tederheid. Haar schilderijen kunnen ook worden gezien als de neerslag van een diep verlangen naar contact. De mensen in haar schilderijen lijken zich in een andere wereld te bevinden, in een isolement. "Kunst heeft op allerlei niveaus invloed. Politiek, maatschappelijk en individueel. Bij mij is de betekenis impliciet. Maar ik hoop natuurlijk dat het van alles losmaakt. Het is wat de toeschouwer erin ziet."

In 2012 ging Schoorel naar New York, op zoek naar 'nieuwe energie'. Ze woonde in Brooklyn als kunstenaar in residentie en werd al snel onderdeel van de culturele gemeenschap. "Ik ging eigenlijk voor een half jaar, maar ben drie jaar gebleven. In Greenpoint, en dan met de fiets overal naartoe. Een fijne tijd, al heeft het minder met me gedaan dan Londen. Het ontbreken van geschiedenis ging me in New York tegenstaan. Al die gebouwen en straten waar vrijwel geen historie aan kleeft. Dat gaf me een op een bepaalde manier een ontheemd gevoel."

Daarentegen vond ze het bevrijdend hoe Amerikanen naar haar werk keken. "Discussies en gesprekken gaan daar hoofdzakelijk over de ambachtelijke kant van werk: hoe krijg ik de verf goed op het doek? In Europa benaderen we kunst niet graag op die manier. Dat vinden we al snel te banaal, te veel kunstnijverheid. Maar ik heb er veel aan gehad. Ik ben er pragmatischer van geworden, durf nu meer uit te proberen."

Onderbewustzijn
Terug in Amsterdam werkt ze 'in alle rust' in een atelier in Westerpark. Ze koestert het licht en de hoge ramen in het pand, en het feit dat ze er niet meer zomaar uit kan worden gezet. "Als je lang bent weggeweest, ben je echt verbaasd over de wijze waarop dit land is ingericht. Alles is zo goed geregeld. Ik hoor geklaag over de gezondheidszorg, en dat zal ook best nodig zijn, maar ik kan ronduit zeggen: vergeleken met Engeland en Amerika is het hier een paradijs."

De schilderijen die ze het afgelopen jaar maakte, wijken af van haar voorgaande werk. De ondergronden zijn dynamischer, de schimmen geven meer prijs, en Schoorel gebruikt opvallend meer kleur. Alsof het rustiger is in haar hoofd. "Dat begon al een beetje in Italië, met die kleuren. Ik weet eerlijk gezegd niet hoe dat komt. Dat raakt, denk ik, toch het onderbewustzijn. Niet bepaald iets wat we echt controle hebben, toch?"

Heeft het wellicht te maken met haar terugkeer naar Amsterdam, toch 'a sort of home­coming'? "Ik durf meer risico's te nemen. Dat is zo. Het zou kunnen zijn dat ik een beetje geland ben. Maar het heeft ook met ervaring te maken. Met leren, met beter willen worden. In die zin is de zoektocht nog lang niet klaar. Ik ga ervan uit dat mijn beste jaren nog moeten komen."

Maaike Schoorel. GEM Den Haag. Van 2 september tot en met 21 januari 2018. www.gem-online.nl

Thunderbolt's wife, 2016. 70 x 50 cm (detail). Olieverf op doek (courtesy Stigter Van Doesburg) Beeld Maaike Schoorel

Maaike Schoorel

Maaike Schoorel (Santpoort, 1973) studeerde aan de Gerrit Rietveld Academie (1994-1998) en aan de Royal College of Art in Londen (1999-2001).

Tentoonstellingen van haar werk waren te zien in onder meer het Frans Hals Museum (Haarlem), galerie Stigter Van Doesburg (Amsterdam), Marc Foxx (Los Angeles) en galerie Maureen Paley (Londen). Ook werd haar werk gekocht voor belangrijke collecties, waaronder die van het Stedelijk ­Museum en de Saatchi ­Gallery.

Vanaf 2 september toont GEM in Den Haag sleutelstukken - van 2004 tot 2016 - uit Schoorels oeuvre. Ze maakte deze werken in de steden waar zij in die jaren woonde: Londen, New York, Rome en Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden