Review

M. Vasalis/Geert van Oorschot: Briefwisseling*****

M. Vasalis. Foto ANP 1974

In 1982 vroeg Vasalis Geert van Oorschot haar brieven aan hem te vernietigen, inclusief de gedichten die ze hem tijdens ruim dertig jaar cor­responderen zo nu en dan had gestuurd. De dichteres Vasalis (pseudoniem van M. Drooglever Fortuyn-Leenmans) had al roem vergaard met haar bij Stols uitgegeven bundels Parken en woestijnen en De vogel Phoenix en Van Oorschot was net begonnen met zijn eigen uitgeverij toen zij elkaar ontmoetten. Hij gaf in 1954 haar bundel Vergezichten en gezichten uit en verwierf de rechten op haar eerdere poë­zie. Wat hij toen nog niet wist, was dat het daarbij zou blijven.

'Het is toch wel heel bijzonder dat elk jaar weer opnieuw zo veel exemplaren van je boeken worden verkocht.' Vasalis: 'Druk die bundels maar weer net zo. Hoewel ze me onbeschrijflijk de keel uithangen.' En ook al drong de uitgever nog zo aan op nieuw werk: 'Ik heb wel een nieuwe bundel, maar ook daar heb ik nu al zo'n weerzin tegen.' Eind jaren zeventig meldde Van Oorschot haar met een mengeling van bravoure, hoop en vooral wanhoop: 'Van een nieuwe bundel zou ik er wel een miljoen kunnen verkopen.'

Aanvankelijk was Van Oorschot in deze brieven de man van de wereld die de teruggetrokken dichteres uit Roden (Groningen) stimuleerde en adviseerde. Maar allengs werden de rollen omgedraaid. Vasalis werd een vertrouwde vriendin en de uitgever liet zich zelfs meermalen de les lezen, vooral over het contact dat hij met zijn inmiddels in de zaak gekomen zoon Wouter onderhield. Vasalis vond dat hij zijn zoon meer moest vertrouwen en gaf hem er flink van langs onder het motto: 'Dat is m.i. juist wat vrienden horen te doen.'

Ze wist toen nog niet dat Wouter ontslag had genomen en pas na bijna drie jaar terug zou komen in de uitgeverij. Dat was net op tijd, want de oude Van Oorschot begon zich uit de zaak terug te trekken.

Vasalis sprak hem ernstig toe nadat hij haar had geschreven dat hij als weduwnaar wel eens behoefte had aan 'een mooie, jonge vrouw'. De wijze vriendin: 'Maar waarom niet een wel wat oudere, zelfstandige en heel aardige, hartelijke vriendin.' In een latere brief voegde ze daaraan toe: 'Iemand als Annie Schmidt lijkt mij b.v. veel leuker!'

Deze briefwisseling verschilt sterk van de al eerder uitgegeven correspondenties tussen Van Oorschot en W.F. Hermans en Gerard Reve, waarin de uitgever de vaderlijke en ook barse rol met verve speelde. Pose was in het contact met Vasalis overbodig geworden. Na een ziekenhuis­opname schreef hij 'ineens heel oude ingevallen man­ne­tjes­been­tjes' te hebben en door het afvallen 'krijgt mijn neus een steeds eigen­aar­di­ger gelijkenis met een aardappelgewas uit de veenkoloniën'.

Van Oorschot had longkanker. Hij deed daar niet sentimenteel over. Hij bleef plannen maken en hij ontwikkelde een ontroerende liefde voor de rozenstruiken in zijn tuin in Baambrugge. Even schoot de uitgever in de rol van strijdbare anarchist die hij ooit was toen hij Vasalis schreef hoe hij in zijn dankwoord voor het eredoctoraat dat de Universiteit van Tilburg hem zou verlenen, een afkeer van het katholicisme wilde verwerken. Zijn wijze vriendin verbood hem dat te doen. Maar anarchisme laat zich niet beteugelen. Hij deed dat toch (uw bespreker was erbij).

Berustend in zijn lot ging Van Oorschot zijn laatste levensfase in. Maar wel met een rancune tegen zijn zoon: 'Wouter had ik liever niet op mijn begrafenis of crematie.' Hij schreef een afscheidsbrief die op zijn begrafenis moest worden voorgelezen. Vasalis: 'Zoals je ziet heb ik je afscheidsbriefje aanmerkelijk bekort. Ik vond je uitweiding over het onechte en vervelende van begrafenisspeeches te lang.'

De rechten op deze brieven werden nog bij leven door beiden vastgesteld. 'Het is toch de geschiedenis van een grote vriendschap.'

Twee uur voor zijn dood, op 18 december 1987, kreeg Vasalis de laatste brief: 'Dank, duizend en meer malen dank voor alle warmte en genegenheid en liefde die ik gedurende mijn hele leven van jullie heb mogen ontvangen.'

De uitgeverij heeft hem overleefd. Wouter van Oorschot brengt met dit prachtige brievenboek de duizendste uitgave van uitgeverij Van Oorschot op de markt. (HANS RENDERS)

M. Vasalis/Geert van Oorschot: Briefwisseling*****
Bezorgd door Nop Maas en Maaike Meijer
Van Oorschot, €35,00

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden