Plus

Luidt #MeToo het einde in van het tijdperk van de alfaman?

Het ontslag van Daniele Gatti bij het Concertgebouworkest bewijst opnieuw dat #MeToo geen hype is die overwaait. De beweging lijkt een nieuw tijdperk in te luiden.

Door hun ervaringen te noemen weten vrouwen de traditionele apenrots aan het wankelen te krijgen.Beeld Getty

Opeens viel het op. De verklaring die Daniele Gatti zondag door een duurbetaald pr-bureau de wereld in liet sturen las als een overblijfsel uit een vervlogen tijd.

Een tijd waarin men zich bovenop de apenrots nog onaantastbaar waande. Een tijd waarin mannen die over de schreef waren gegaan weg konden komen met 'oh sorry, zo had ik het niet bedoeld'.

'Als ik iemand heb gekwetst heb, bied ik mijn excuses aan', schreef hij in reactie op de beschuldigingen in de Washington Post. Gatti beloofde voortaan 'meer bewust' met vrouwen om te zullen gaan 'om me ervan te vergewissen dat geen enkele vrouw zich ooit meer ongemakkelijk voelt.'

Vier dagen later was hij zijn baan kwijt. De tijden zijn veranderd.

De beerput die door de #MeToo-beweging is geopend laat zich niet zomaar weer sluiten. Niets wijst erop dat de laatste vermelding op de lange lijst van gesneuvelde reputaties snel in zicht komt.

Wat bovendien opvalt is de duizelingwekkende snelheid waarmee de ontwikkelingen elkaar opvolgen. De opwinding over het ene schandaal is nog niet geluwd of het volgende dient zich alweer aan.

Maar wat is de bredere opbrengst van de beweging? Strekt de invloed van #MeToo zich uit voorbij publieke figuren? Luidt #MeToo het einde in van het tijdperk van de alfaman?

Persoon van het Jaar
Het is nauwelijks voor te stellen dat een jaar geleden Harvey Weinstein nog een gevierd filmproducer was. Ja, er waren al lange tijd geruchten en aantijgingen, maar niets wees erop dat de machtigste man van Hollywood een paar maanden later geboeid het gerechtsgebouw in New York zou verlaten, uitgejoeld door een woedende menigte.

In augustus 2017 leidde de hashtag #MeToo een sluimerend bestaan. Activiste Tarana Burke uit New York muntte de term in 2006 op sociaal netwerk MySpace om aandacht te vragen voor slachtoffers van seksueel misbruik, maar pas toen actrice Alyssa Milano in oktober haar volgers op Twitter opriep om hun ervaringen met seksueel geweld te delen onder de hashtag 'me too' (ik ook) ontstond er iets.

Dat 'iets' groeide binnen een paar uur uit tot een trending topic, binnen een paar dagen tot een internethype en binnen een paar weken tot een wereldwijde beweging. En twee maanden later riep tijdschrift Time dat 'iets' uit tot Persoon van het Jaar.

Het succes van #MeToo zegt veel over het vermogen van sociale media om mensen te mobiliseren. Maar de beweging afdoen als lui 'click­tivisme' of als de zoveelste internetrage zou een danige onderschatting zijn van de kracht van de hashtag.

#MeToo is geen vluchtige mediahype en waait niet zomaar over, zoveel is inmiddels duidelijk. Gatti zal niet de laatste man zijn wiens grensoverschrijdende gedrag leidt tot een onvermijdelijke val.

De #MeToo-beweging bestaat goed beschouwd nog geen tien maanden en wellicht is het nog wat vroeg om vooruit te blikken op een nakend postpatriarchaal tijdperk in de westerse wereld.

Maar wat is de invloed van #MeToo op het alledaagse sociale verkeer? Gedragen mannen zich anders tegenover vrouwen op de werkvloer, op straat, in de kroeg?

"Dat zijn interessante, maar ook erg grote vragen. Het is onmogelijk om vast te stellen of #MeToo tot gedragsveranderingen heeft geleid, simpelweg omdat daar geen onderzoeksgegevens over zijn," zegt Mischa Dekker, onderzoeker van seksuele intimidatie aan de UvA.

"Maar de discussie over seksueel geweld heeft het afgelopen jaar zoveel aandacht gekregen dat het voor mannen heel lastig is geworden om ongewenst gedrag nog langer af te doen als onhandigheid."

Dekker verwijst daarmee naar de kritiek die de #MeToo-beweging vooral in het begin kreeg. Door alles op een hoop te gooien - van verkrachting en aanranding tot een ongewenste aanraking of een misplaatste grap - leek alles even ernstig, terwijl dat het niet is.

En door grensoverschrijdend gedrag niet in de rechtszaal of bij een vertrouwenspersoon, maar breed in de media uit te meten werden mensen ook onterecht beschuldigd. Het woord 'inquisitie' viel.

Flirtangst
#MeToo leidde tot verwarring. "Kan je als man een vrouw nog wel een hand geven of valt dat onder het hoofdstuk ongewenste intimiteiten?" twitterde Pieter van Vollenhoven in november van vorig jaar.

Franse vrouwen, onder aanvoering van actrice Catherine Deneuve, spraken hun afkeur uit over de 'golf van puritanisme en mannenhaat' die de Westerse wereld overspoelde, en vorige maand nog liet de Britse acteur Henry Cavill weten dat hij door de #MeToo­-beweging niet durft te flirten uit angst om uitgemaakt te worden voor verkrachter.

Karikaturale uitvergrotingen, maar volgens Bram Buunk, hoogleraar evolutionaire psychologie aan de Radboud Universiteit Groningen is de interactie tussen mannen en vrouwen wel een stuk complexer dan in veel #MeToo-gevallen wordt verondersteld.

"De aanname dat mannen altijd fout zitten en vrouwen willoos slachtoffer zijn, is veel te simpel. Waar macht en seks samenkomen betreedt je een mijnenveld. Bovendien zijn veel #MeToo-beschuldigingen gebaseerd op incidenten die jaren geleden hebben plaatsgevonden, terwijl het geheugen na zo'n lange tijd totaal niet meer betrouwbaar is."

Wederzijdse instemming
Allemaal relevante kanttekeningen, maar in het grotere geheel der dingen ook niet meer dan dat: kanttekeningen. Belangrijker is de bredere ontwikkeling waar #MeToo de voorbode van is.

Een herdefinitie van de verhoudingen tussen mannen en vrouwen lijkt op handen. "We kijken nu al met een andere blik naar de dominante positie die voor mannen lange tijd vanzelfsprekend was," zegt Dekker.

Wat vroeger nog weleens werd weggezet als feministisch gezeur is voor veel mensen nu gemeengoed. Slechts weinigen zullen bij seksueel misbruik het argument 'met een kort rokje vraagt je erom' nog van stal durven te halen.

De notie van 'wederzijdse instemming' lijkt bij meer mannen te zijn ingedaald en waar hiërarchie een rol speelt zal de bovenliggende partij zich meer bewust zijn van de verantwoordelijkheid die dat met zich meebrengt.

Volgens Buunk was die ontwikkeling al geruime tijd aan de gang. "Als je met de bril van nu kijkt naar hoe mannen zich in de jaren zeventig en tachtig gedroegen dan schrik je je rot. Seks in ruil voor gunsten, of tussen arts en patiënt of tussen docent en leerling was toen heel normaal. Dat is nu ondenkbaar."

Het perspectief verandert, ziet ook Dekker. "We gaan op een andere manier kijken naar de interactie tussen mannen en vrouwen. Het perspectief van de man was altijd dominant, maar dat wordt nu anders."

Mannen zullen zich, of ze nu willen of niet, hiertoe moeten verhouden. Dat zal met horten en stoten gaan, en Buunk verwacht dat er ook een tegenbeweging op zal staan. Maar de #MeToo-storm zal niet gaan liggen.

Opeens een subcategorie
"Het is geen makkelijke tijd voor jullie witte, heteroseksuele mannen. En jullie worstelen ermee (...) zegt Hannah Gadsby halverwege haar veelgeprezen stand-upshow Nanette. "Jullie zijn opeens subcategorie geworden, terwijl jullie dachten dat jullie boven de categorieën stonden. Jullie hadden de categorieën uitgevonden!"

De opbrengst van de #MeToo-beweging moet niet afgemeten worden aan het aantal mannen met grijpgrage handjes die al aan de schandpaal zijn genageld en de vele foute mannen die hen nog zullen volgen.

De echte winst zit hem in de paradigmaverschuiving die de beweging teweeg heeft gebracht. Het is een verschuiving die dirigent Gatti te laat in de gaten had, een verandering die een stem geeft aan groepen die eerder oordeelden dat ze beter konden zwijgen dan protesteren.

#MeToo heeft laten zien dat de machtsverhoudingen tussen mannen en vrouwen definitief zijn veranderd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden