Plus Achtergrond

Lubaina Himid: ‘De Turner Prize is bitterzoet’

Turner Prizewinnaar Lubaina Himid maakte een nieuw kunstwerk voor haar solo-expositie in het Frans Hals Museum.

Detail uit Himids Naming the Money (2004), ook te zien in Haarlem. Beeld foto Stuart Whipps

‘Eigenlijk zijn deze werken een reactie op dingen die niet te zien zijn.” De Britse kunstenares Lubaina ­Himid (1954) maakte een nieuw kunstwerk voor het Frans Hals Museum, een lange strook textiel die langs de zuilen op de benedenverdieping door de ruimte kruipt. “Het werk is gemaakt in reactie op de collectie damast van het museum. “Het is een geweldige collectie, 400 jaar oud, maar helaas niet samen met mijn werk te zien.” Himid exposeert in ‘locatie Hal’ – voorheen bekend als ‘De Hallen’ – terwijl de damasten stoffen te zien zijn in het hoofdgebouw.

Bijzondere vaardigheden

We moeten het damast er dus maar bij denken. Himid: “Een groot deel van de rijkdommen van de stad zijn voortgekomen uit de textielindustrie. De damasten zijn ongelofelijk opwindend omdat ze wit zijn. De tekeningen zijn ook in wit geweven, dus bijna onzichtbaar.

“Wat ik interessant vond was dat de mensen die deze damasten geweven hebben, immigranten waren uit Frankrijk en België. Ze waren gevlucht van katholieke landen naar de protestantse Nederlanden en werden hier verwelkomd omdat ze zulke bijzondere vaardigheden hadden. Iedereen wilde deze stoffen kopen en ze werden verzameld door rijke burgers.”

Dutch wax

Voor The Grab Test maakte Himid een soort pendant van het damast, stroken textiel met een uitgesproken ontwerp. Ze beschilderde waxdoeken met felgekleurde patronen en figuratieve voorstellingen. “Ik wilde iets zichtbaar maken dat onzichtbaar is, over gesprekken die niet echt plaatsvinden. Gesprekken over hoe Nederland ooit een plek was waar mensen welkom waren. Nu ligt dat allemaal wat moeilijker.”

De waxdoeken zijn in Nederland gemaakt en naar West-Afrika geëxporteerd. Vlisco, de marktleider van deze stoffen, zetelt niet in Nigeria of Senegal, maar in Helmond. Himid: “Ik heb gemerkt dat veel Nederlanders helemaal niet weten dat deze stoffen oorspronkelijk Nederlands zijn. Ik veronderstel dat dat in Groot-Brittannië meer algemeen bekend is, omdat de stoffen bij ons Dutch wax worden genoemd.” De batik- en weeftechnieken komen oorspronkelijk uit Indonesië, waar men was gebruikte om kleurrijke patronen op stoffen aan te brengen.

Gewoon de mooiste

Himid kwam de stoffen tegen in Londen en New York en ging ze kopen. “Waarom specifiek deze? Ik deed wat vrouwen doen, ik kocht gewoon de mooiste.” De lappen zijn nu aan elkaar gevoegd en als één lange strook in de ruimte gespannen. Op de kleurrijke doeken heeft Himid voorstellingen geschilderd. Citroenen, vogels en Somalische vissen. “Het zijn motieven die te maken hebben met komen en gaan. Vissen en vogels kennen geen grenzen, die gaan gewoon ergens naartoe als de temperatuur daar beter is.”

Himid praat graag over haar werk en is ogenschijnlijk goedlachs, maar ze loopt een beetje gefrustreerd op de opening van haar tentoonstelling. “Geloof me, deze tentoonstelling was een nachtmerrie. Ik ben niet in een vrolijke bui.” Voornaamste reden is de tl-verlichting. “Ik kende de ruimte en die vind ik prachtig. Maar dat licht! Mijn galerie, mijn assistent, niemand van ons verwachtte dit. Absoluut verschrikkelijk!”

Eerste zwarte vrouw

Lubaina Himid, geboren in Zanzibar en opgegroeid in Engeland, won in 2017 de prestigieuze Turner Prize. Ze schreef daarmee geschiedenis want ze was niet alleen de oudste winnaar ooit, maar ook de eerste zwarte vrouw die de prijs kreeg. De Turner Prize heeft veel veranderd in haar carrière, vertelt Himid. Ze kreeg ineens veel meer uitnodigingen om te exposeren, in veel grotere instituten. En verzamelaars wilden allemaal werk van haar kopen. “Maar ja, die prijs was ook bitterzoet. De oudste zijn is niet bepaald glamoureus. En in voorgaande jaren waren heel veel goede zwarte vrouwen genomineerd die jonger waren en die hem ook verdiend hadden. Zij hadden er langer plezier van kunnen hebben.”

Himid denkt dat er wel iets is veranderd in de kunstwereld. “We zijn zichtbaarder, maar wel in een tijd dat het geld opraakt. Musea hebben geen geld meer. In ieder geval niet voor goede verlichting.”

Slaven in Europa

Naast het nieuwe werk in de benedenzaal wordt wat ouder werk van Himid op de tweede verdieping van ‘Locatie Hal’. Tien levensgrote figuren maken deel uit van haar monumentale werk Naming the Money uit 2004. De complete installatie bestaat uit honderd personages die theatraal in de ruimte staan opgesteld. Ze zijn geïnspireerd op zwarte figuren die op oude groepsportretten met rijke families een bijrol vervulden. “Het zijn slaven die in Europa woonden. Ik heb ze een naam gegeven en je hoort in de zaal hun verhaal. Deze mannen en vrouwen hadden vaak twee namen. Ze werden vaak niet bij hun echte naam genoemd. Alle vrouwelijke bedienden werden bijvoorbeeld Sally genoemd. Dan hoefde je niet na te denken als je iemand riep om te komen helpen.”

Lubaina Himid, The Grab Test, hal van het Frans Hals Museum, Grote Markt, Haarlem, t/m 23/2.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden