PlusBoekrecensie

Louise Erdrich schrijft monumentaal epos over de strijd van de stam van haar voorvaderen

Pulitzerprijswinnaar Louise Erdrich richt met haar roman De nachtwaker over de strijd van de stam van haar grootvader tegen de beruchte ‘terminatiewet’ van 1953 een monument op voor de Turtle Mountain Band of Chippewa.

Marjolijn De Cocq
Het werk in de Turtle Mountain Jewel Bearing Plant. Beeld HAER ND-10
Het werk in de Turtle Mountain Jewel Bearing Plant.Beeld HAER ND-10

Het is een wereld waarin je langzaam wordt binnengezogen, die van de Turtle Mountain Band of Chippewa. Een van de inheemse stammen die dreigden ‘afgeschaft’ of ‘getermineerd’ te worden toen het Amerikaanse Congres op 1 augustus 1953 eenzijdig verdragen opzegde die waren overeengekomen ‘voor zolang het gras groeit en de rivieren stromen’.

Tekenen of creperen was het geweest, voor deze Native Americans, om dat laatste stukje land te behouden. Dat nu alsnog dreigde te worden afgenomen.

Het was de grootvader van de Amerikaanse Pulitzerprijswinnaar Louise Erdrich, Patrick Gourneau, die als stamhoofd het verzet aanvoerde tegen de terminatiewet, naast zijn werk als nachtwaker in de Turtle Mountain Jewel Bearing Plant. Het is zijn ‘buitengewone leven’ waarvan ze heeft geprobeerd een getrouw beeld te schetsen, stelt Erdrich (1954) in een verklaring vooraf, gebaseerd ook op zijn nagelaten brieven.

Daaromheen weeft ze de verhalen van vele andere stamleden, levende of nog rondwarende geesten, maar wekt ze vooral nóg een ‘nachtwaker’ tot leven: Patrice ‘Pixie’ Paranteau, een jonge, eigenzinnige vrouw die haar familie onderhoudt door in diezelfde Turtle Mountain Jewel Bearing Plant met eindeloze precisie op snelheid kogellagers voor wapens en horloges te monteren. Ook zij houdt in het duister de wacht, als haar drankzuchtige vader in de buurt is gesignaleerd.

Het ‘indianenvraagstuk’

Thomas Wazhashk, gebaseerd op Erdrichs grootvader, is de zachte man vol zorgen, die door te weinig slaap geteisterd met de geesten praat, reflecteert en vooral ook schrijft in het hem ingestampte sierlijke Palmerhandschrift. Pixie is een onstuitbare persoonlijkheid die, soms overmand door de bovennatuurlijke krachten die ook haar moeder eigen zijn, al van jongs af aan in actie komt in situaties van kat in het nauw.

Maar nu is het Thomas die moet ageren. ‘Eens in de zoveel tijd herinnerde de overheid zich de indianen weer. En als ze dat deden, probeerden ze altijd een óplossing voor de indianen te vinden, dacht Thomas. Ze lossen het indianenvraagstuk op door zich van ons te ontdoen.’ Erdrich (dochter van een Duits-Amerikaanse vader en een inheemse moeder) en haar personages houden zelf vast aan de oude term.

Ze schrijft caleidoscopisch en breedvoerig, je voelt haar plicht de gebruiken en taal van haar voorouders te boekstaven in wat haast een antropologische exercitie lijkt. Maar met het protest tegen de terminatiewet krijgt de roman steeds meer vuur en blijken ogenschijnlijk terloopse gebeurtenissen uit voorgaande delen veel betekenisvoller.

Hecht vervlochten

En zo blijkt een roman, die stilistisch steeds fragmentarischer wordt, juist een hecht vervlochten geheel. Een eerbetoon aan de politieke strijd van de Turtle Mountain Band of Chippewa, die mocht voortbestaan door een koppig verzet. In totaal werden 113 stammen slachtoffer van het drama van de terminatie. Er ging ruim 5500 vierkante kilometer van hun land verloren.

De strijd kostte Erdrichs grootvader zijn gezondheid. Langzaam kwijnde hij weg. Hij overleed in 1958, op 54-jarige leeftijd, in het reservaat waarin hij was geboren en opgegroeid. En waarvan hij het recht moest bevechten om er te mogen sterven.

Louise Erdrich: De Nachtwaker.
Vertaald door Monique ten Berg en Jan de Nijs. Uitgeverij Spectrum, €24,99, 480 blz.

null Beeld

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden