Literair wonderkind overwint crisis met familie-epos

Richard Mason: De verlichte kamers
De Bezige Bij, euro 29,90
Vertaling: Dennis Keesmaat en Monique Eggermont

Tien jaar geleden werd Richard Mason onthaald als een literair wonderkind. Maar door het succes raakte hij in een geestelijke crisis, die hij overwon door 'De verlichte kamers' te schrijven. Het is een epos dat loopt van de Boerenoorlog in Zuid-Afrika rond 1900 naar het hedendaagse Londen.

Richard Mason (1978, Johannesburg) was negentien toen zijn Britse uitgever zijn debuutroman 'Verloren zielen' ('The drowning people') kocht. Het werd een kassucces. Het boek verscheen in 22 talen, zes miljoen exemplaren werden ervan verkocht. Het maakte van Mason een literaire ster, een miljonair en een veelbesproken persoonlijkheid.

,,Een droom kwam uit, min of meer'', zegt de schrijver, die met gemengde gevoelens terugkijkt op die 'opwindende tijd'. ,,Ga maar na, je bent jong, schrijft een boek en het wordt een geweldig succes. Je wordt overal voor gevraagd, staat in het brandpunt van de belangstelling. Elke dag ontmoette ik minstens vijftien mensen aan een diner. En ik liet het me allemaal stralend welgevallen. Je weet op die leeftijd je grenzen niet. Maar ik wérd geleefd.''

BERGAFWAARTS

Zijn kostje was gekocht. Maar mentaal ging het bergafwaarts met de grote belofte, zo vertelt de welbespraakte, goedgemutste Schot van Zuid-Afrikaanse afkomst openhartig tijdens het gesprek in Amsterdam. Had hij het schrijven van jongs af aan als iets vanzelfsprekends beschouwd, even natuurlijk als ademhalen, door alle aandacht en bijverschijnselen raakte hij dat gevoel langzaam kwijt. ,,Mijn kijk op schrijven werd anders, het werd een beroep. In hotellobby's en bibliotheken vond ik mezelf terug in tranen. Het was vreselijk. Het was meer dan een writer's block. Het was een combinatie van volkomen uitputting en het verlies van vreugde in iets wat ik sinds mijn achtste het liefst had gedaan: schrijven, spelen met woorden, verhalen vertellen. Ik dacht op zeker moment: het leven is tekort om op deze voet door te gaan.''

Hij overwoog serieus iets anders te gaan doen. Nadat hij met hangen en wurgen zijn tweede boek had afgerond, 'Us' ('Lotgenoten', 2004), dat opnieuw een groot succes was, besloot hij de zaken anders aan te pakken. ,,Er was iets in me kapotgegaan. Dat moest helen. Daarom wilde ik per se dit boek schrijven. Ik had van tevoren geen contract gesloten. Het moest een eenzaam avontuur worden, waarin ik me geheel vrij voelde. En of het gepubliceerd zou worden, was mij om het even.''

ONTDEKKING

Het resultaat is de grote roman 'De verlichte kamers' ('The lighted rooms'), die hem het vertrouwde gevoel teruggaf. ,,Ik had weer plezier in schrijven. Dit boek is mij dan ook zeer dierbaar.'' En dat is terug te vinden in deze even complexe als heldere en weelderige roman, die een enerverende familiegeschiedenis vertelt die de gehele twintigste eeuw bestrijkt.

Centraal in 'De verlichte kamers' staat de relatie tussen ouders en kinderen. Het draait daarbij vooral om Joan McAllister, een vrouw van in de tachtig, en haar dochter Eloise van tegen de vijftig. Vlak voordat de oude dame in een verpleeghuis in Londen wordt opgenomen, bezoeken ze samen Zuid-Afrika, het land van Joans jeugd. Ze komen tot de ontdekking dat Joans grootmoeder ten tijde van de Boerenoorlog in 1899-1902 met haar kinderen in een concentratiekamp zat.

Die oorlog is een vergeten, weggestopt deel van de Britse geschiedenis. De Britten - in die dagen heerste Groot-Brittannië over de wereldzeeën - vielen Zuid-Afrika binnen om de eigengereide Afrikaners een lesje in 'democratie' te geven. ,,Gaat het nu om olie, toen ging het om goud. Bij de oorlog in Irak wordt een link gelegd met Vietnam, niet met 1899 toen de Engelsen, zogenaamd om democratie te brengen, Zuid-Afrika binnenvielen. Wie wat toen gebeurde vergelijkt met 'Irak' en wat Bush en Blair daarover in 2003 beweerden, ziet de verbijsterende overeenkomsten.''

En schrijvers, vindt Mason, hebben de verantwoordelijkheid uit te vissen hoe dingen in het verleden zijn gebeurd en ,,de verhalen te vertellen die vergeten zijn maar die niet vergeten mogen worden. Want als we ze niet herinneren, maken we steeds dezelfde fouten.''

BESCHAAFD

Aan zijn roman ging jarenlange research vooraf. ,,In Zuid-Afrika is veel van die oude wereld verdwenen. Ik dacht dat de Boeren een bedenkelijk soort calvinistisch, in het zwart gekleed, lelijk volk was. Maar ze leidden een heel beschaafd bestaan. Het was geen voorbeeldige democratie, dat klopt, andere mensen werden geëxploiteerd om dat goede leven te leiden. Maar wat ze daar hadden opgebouwd, was een grote prestatie.''

Masons fascinatie is verklaarbaar. De in Glasgow woonachtige schrijver groeide tot zijn tiende op in Zuid-Afrika. Zijn vaders familie komt uit Schotland, die van zijn moeder kwam oorspronkelijk uit Nederland en was er een van Boeren, van de Hollands (Afrikaans) sprekende blanke kolonisten van Zuid-Afrika. Bovendien werd zijn eigen overgrootmoeder als kind in een concentratiekamp gevangen gehouden. ,,Die concentratiekampen waren niet zoals die van de nazi's, die massavernietiging tot doel hadden. Er stierven wel veel mensen aan uitputting en ziektes. Er waren moeders die binnen een jaar vijf, zes kinderen verloren. En hoewel deze oorlog vergeten werd, zette hij de toon voor de rest van de twintigste eeuw vanwege de nieuwe, georganiseerde en brutale manier waarop een wereldmacht anderen zijn wil oplegt.''

PARKINSON

Masons hoofdpersoon Joan lijdt aan Lewy Body-dementie, een combinatie van parkinson en alzheimer. Deze minder bekende vorm van dementie gaat gepaard met hallucinaties, waandenkbeelden en een persoonlijkheidsstoornis. Het biedt de begaafde romancier Mason alle gelegenheid om Joan haar eigen roerige verleden te laten herbeleven én dat van haar verwanten.

In haar dochter Eloise, die zich als hedgefondshandelaar in de nesten werkt, herkent Mason het meest van zichzelf. ,,Zij en ik delen de hang naar discipline en de drang en toewijding om zich ergens in vast te bijten. Zij is echt een kind van deze tijd.''

Dat de meeste van zijn personages veel ouder zijn dan hijzelf, is 'toevallig maar logisch': ,,Het is geen bewuste keuze, de karakters dienen zich als vanzelf aan. Maar oudere mensen hebben al een heel leven achter zich. Die zijn voor een romanschrijver veel interessanter dan iemand van zeventien die nog aan het begin van zijn leven staat.''

KAY MASON FOUNDATION VOOR KANSARME KINDEREN

Richard Mason richtte met de royalty's van zijn eerste boek de Kay Mason Foundation op. De stichting is genoemd naar zijn oudere zuster die zich op 24-jarige leeftijd het leven benam. De Kay Mason Foundation is een scholingsfonds voor kansarme Zuid-Afrikaanse jongeren, waarvan bisschop Desmond Tutu ambassadeur is.

Nog steeds krijgen veel (zwarte, arme) kinderen nauwelijks de kans goed onderwijs te volgen. En hoewel Mason de situatie in het huidige Zuid-Afrika met lede ogen aanziet vanwege de gebrekkige leiding van de overheid, de groeiende vreemdelingenhaat, het grote aantal aidsslachtoffers blijft hij optimistisch. ,,Het is verleidelijk om pessimistisch en treurig te zijn. Soms ben ik dat ook, maar gelet op het succes en het feit dat vrijwel alle kinderen die wij ondersteunen doorstromen naar de universiteit, ben ik optimistisch. Zij kunnen straks het verschil maken. Ik heb goede hoop dat uit een aantal van hen belangrijke politici voortkomen.'' (NICO DE BOER)

null Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden