PlusInterview

Lisa Wingate beschrijft in Verloren familie hoe het verleden keihard nadreunt

Beeld Print Collector/Getty Images

 ‘Geachte redactie, ik wil graag inlichtingen over mijn familie. Mijn stief­vader heette George en mijn moeder heette Chania. Ik ben de oudste van tien kinderen en heet Caroline (…) Onze eerste eigenaar heette Jephta Wooten, die ons allemaal van Mississippi naar Texas heeft overgebracht. In Texas zijn we gestolen door Green Wooten, die ons terugbracht naar Mississippi, waar hij ons heeft verkocht aan een advocaat genaamd ­Bakers Baken. Mijn stiefvader en oudste broer werden gestolen. Mijn moeder en drie kinderen werden verkocht aan Bill Files in File County. (…) Ik werd verkocht aan Bill Flowers toen ik nog heel jong was.’

Het was de 60-jarige Caroline Flowers, genaamd naar haar voormalige eigenaar, die na de Amerikaanse Burgeroorlog en de afschaffing van de slavernij in de Verenigde Staten deze oproep plaatste in de methodistische krant The Southwestern Christian Advocate. Het is een van de vele familieoproepen in de rubriek Lost Friends, waarmee door de slavenhandel door het land verspreid geraakte familieleden elkaar probeerden op te sporen. De krant had meer dan vierduizend abonnees en bereikte bijna vijfhonderd dominees – in de aanhef van de rubriek werd hun verzocht de oproepen vanaf de kansel voor te lezen en door te geven.

‘De Lost Friends-rubriek was in feite het 19de-eeuwse equivalent van een ingenieus socialemediaplatform, een manier om het binnenland te bereiken van een verdeeld, zwaarbeproefd en twistziek land dat worstelde met de nasleep van een burgeroorlog,’ schrijft Lisa Wingate in het nawoord van haar roman The Book of Lost Friends, hier verschenen als Verloren familie. Toen haar aandacht op het online archief van deze advertenties bij The Historic New Orleans Collection werd gevestigd, tuimelde ze een konijnenhol in en belandde in een wonderland vol lang vervlogen levens.

De oproep van Caroline Flowers inspireerde haar tot het verhaal van de jonge Hattie, die tegen wil en dank in 1875 een hachelijke zoektocht onderneemt met Lavinia, erfgename van de plantage van haar voormalige eigenaar in Augustine, Louisiana, en Lavinia’s creoolse halfzus Juneau Jane. Pendant van het historische verhaal is dat van de bevlogen, jonge docente Bennie, die in datzelfde Augustine in 1987 probeert een klas vol kansloze kinderen vlot te trekken met een project over hun eigen geschiedenis – waaruit blijkt dat het verleden keihard nadreunt in het heden.

Uw boek verscheen in april in de VS. Een maand later werd George Floyd gedood en klonken de Black Lives Matterprotesten over de hele wereld. Dat toont hoe actueel uw boek is – hoe heeft u dat ervaren?

“Met intens verdriet en met dezelfde emoties die Bennie in mijn boek heeft als ze beseft hoe weinig er veranderd is als het gaat om racisme en als ze zich afvraagt waarom we wel mensen de ruimte in kunnen sturen maar niet de ruimte kunnen vinden in ons hart. Een vriendin van me zei, toen we getuige waren geweest van een incident in een restaurant en bij de manager tevergeefs ons beklag hadden gedaan: “Als je te veel verwacht, word je altijd teleurgesteld.” Maar er is toch geen andere optie? Als je wegkijkt, geef je het kwaad de ruimte.”

U schrijft in uw nawoord hoe gevoelig het onderwerp slavernij lig. Heeft u overwogen deze roman níét te schrijven, gezien de vele mogelijke uitglijders op uw pad, de kans ­misschien ook beschuldigd te worden van ­culturele toe-eigening?

“Dat is inderdaad een kwestie in moderne fictie, maar het speelt denk ik minder bij historische fictie, want de enige manier om een periode uit het verleden op te roepen is door je te verlaten op de gedocumenteerde geschiedenis. De mensen uit die tijd kunnen hun verhalen niet meer zelf vertellen. Het enige wat we dan nog hebben, zijn de pogingen van verhalenvertellers om zich in te beelden en weer te geven wat in een ver verleden besloten ligt. Gelukkig kunnen we deze mensen in zekere zin leren kennen uit nagelaten dagboeken, brieven, boeken uit die tijd en krantenverslagen.”

U hebt het over de ‘ongemakkelijke lessen’ die u hebt geleerd door in deze geschiedenis te duiken. Zoals?

“De geschiedenis leert ons harde lessen, en als een gevolg daarvan worden de feiten vaak door de generaties heen verdraaid en verzacht – ook in de geschiedenisboeken wordt de geschiedenis herschreven. Het is belangrijk dat we met een frisse blik naar dat verleden kijken, met alle scherpe kanten en pijnlijke waarheden – en met het ongemak van alle taalnuances waar we nu ook met de neus op worden gedrukt. Dat is de enige manier waarop we ervan kunnen leren. Op plekken als het Whitney Plantation Museum en The Historic New Orleans Collection wordt hard gewerkt om een einde te maken aan het vergoelijken van slavernij door de echte verhalen te laten zien en vertellen, door een online databank op te zetten van historische bronnen als de Lost Friends-advertenties. Als je de waarheid toont vanuit de bron, mensen die slavernij hebben ondergaan, kan het leed niet worden ontkend of gebagatelliseerd.”

U laat zien hoe de geschiedenis doorwerkt in het heden in Augustine – zoals waarschijnlijk overal. Ook in Nederland is het debat verhit. Heeft het schrijven van deze roman uw blik op de wereld veranderd?

“Élk boek – de uren die je doorbrengt met de personages en de research naar hun historische achtergronden – verandert je blik op de wereld. Verhalen, of je ze nu leest of schrijft, worden deel van je levenservaring. Hopelijk kijken we, wanneer we iets hebben ervaren door het lezen van een roman, wanneer we door woorden op een bladzijde in hoofd en hart, lichaam en ziel van een ander hebben kunnen kruipen, anders naar mensen in de echte wereld en voelen we ons persoonlijker betrokken bij de strijd tegen onrecht.”

Denkt u dat uw boek bijdraagt aan Black Lives Matter of de beweging kan versterken doordat u nu een slavernijverhaal toegankelijk heeft gemaakt voor een brede groep lezers?

“Ik hoop het. Verhalen kunnen deuren openen, ons begrip vergroten, kwesties die we alleen vanuit de verte kennen of eendimensionaal, dichterbij brengen en meer dimensies tonen. Ik hoop dat mijn boek tot discussie leidt op plekken waar die er anders misschien helemaal niet zou zijn. Ik hoop dat het tot empathie leidt.”

Met uw personage Bennie Silva onderstreept u het belang van boeken en hoe bepalend ze zijn in de ontwikkeling van een eigen identiteit. Lijkt ze op u in dat opzicht?

“Bennie en ik zijn verwante zielen. Boeken en verhalen waren in mijn jeugd mijn toverkleed, mijn ontsnapping als de wereld moeilijk was of verontrustend of teleurstellend. Dat ik zelf verhalen ging schrijven vloeide daar logisch uit voort. Binnen een verhaal kan ik alles wat ik vind dat mis is in de wereld verbeteren. Dat is in het echt niet altijd makkelijk, maar verhalen hebben wel de kracht je te laten geloven dat het mogelijk is.”

Dat laat u ook zien met Hannie, die niet heeft leren lezen maar uiteindelijk een drijvende kracht wordt achter de Carnegie Colored Ladies New Century Club die een Colored Library opzette. Had u deze wending en de familiestamboom waar uw boek om draait vooraf helemaal uitgedacht?

“Ik begin met het raamwerk van het verhaal, daarna ontwikkelt het zich vanuit de personages, mijn verdere research, het leven zelf. ­Personages maken hun entree. Sommige stelen de show, andere raken op de achtergrond of verdwijnen na een paar scènes. Ik wist niet waar Hannies reis haar zou brengen en wie wel of niet in haar stamboom terecht zouden komen.De details komen voort uit de oorspronkelijke verhalen van voormalig tot slaaf gemaakten die hun weg in de wereld moesten zien te vinden, die hun best deden scholen en kerken te bouwen, gemeenschappen te vormen, hun familieleden terug te vinden en uiteindelijk het onderwijs te krijgen dat hun was ontzegd. De afschaffing van de slavernij betekende de bevrijding van hun lichaam, leren lezen was de bevrijding van hun geest.”

Lisa Wingate

Lisa Wingate (55) is journalist en auteur. Ze heeft meerdere romans geschreven, waaronder Before we were yours ­(Kinderen van de rivier), die werd bekroond met de Goodreads Choice Award voor historische fictie 2017. In de ­Verenigde Staten werden er meer dan 2,5 miljoen exemplaren van verkocht. The Book of Lost Friends (Verloren familie) kwam meteen na het verschijnen binnen op The New York Times Bestsellerlijst.

Verloren familie

Lisa Wingate

Vertaald door Ernst de Boer en Ankie Klootwijk, Ambo Anthos, €22,99, 448 blz

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden