Libris Literatuurprijs voor ‘Cliënt E. Busken’ van Jeroen Brouwers: ‘De ultieme beheersing van ongeremdheid’

Opvallend veel jonge schrijvers maakten kans op de Libris Literatuurprijs voor de beste Nederlandstalige roman van het afgelopen jaar. Maar maandagavond bleek Jeroen Brouwers (81) de winnaar met zijn roman Cliënt E. Busken over de woest kolkende denkstroom van een bejaarde man. ‘Brouwers zuigt je mee in een verslavend tekstcircus.’

Schrijver Jeroen Brouwers. Beeld Hollandse Hoogte / Maikel Samuels
Schrijver Jeroen Brouwers.Beeld Hollandse Hoogte / Maikel Samuels

Zijn tachtigste verjaardag werd op 30 april 2020 gevierd met een speciale editie en 51ste druk van Bezonken Rood, de autobiografische roman over zijn kampjaren in Batavia. Eerder dat jaar verscheen al de nieuwste roman van Brouwers, die voor zijn werk eerder al werd bekroond met onder meer de Multatuliprijs, de F. Bordewijkprijs, de Constantijn Huygensprijs, De Gouden Uil, de AKO Literatuurprijs, De prijs der Nederlandse Letteren en, voor zijn voorlaatste roman Het Hout, de ECI-Literatuurprijs.

Nu kan de ‘grootmeester der Nederlandse letteren’, auteur van romans, verhalen, essays, brieven en polemieken dus ook de Libris Literatuurprijs op zijn palmares bijschrijven. De bekendmaking vond plaats in het televisieprogramma Nieuwsuur, na een livestream vanuit Felix Meritis als hommage aan alle zes de genomineerden. De prijs bestaat uit een geldbedrag van 50.000 euro en een bronzen penning van kunstenaar Irma Boon.

De Librisjury, onder voorzitterschap van Lilianne Ploumen, kon en wilde niet om Cliënt E. Busken heen, zo staat vermeld in het juryrapport dat uit louter superlatieven bestaat. De heer Busken is tot stilstand gekomen, vastgegespt in een rolstoel in een verzorgingstehuis, der dagen zat en opgegeven. Hij zwijgt. Maar van binnen raast hij. ‘De roman is er de neerslag van: je zit als lezer opgesloten in zijn hoofd. Wat een perspectief. Wat een zinsbegoocheling.’

Opvlammen

‘Gewarrel en gedwarrel in mijn hersenpan. Daar wankelt van alles en kantelt om,’ zo omschrijft Brouwers’ titelheld het zelf. Hij, de ‘hooggeboren zeergeleerde heer E. Busken Esq.’ is overgeleverd aan directie, verplegend personeel en de medebewoners van het verzorgingscentrum waar hij zijn tijd verbeidt. Hij hoort zijn omgeving wel, kan ook nog enigszins zien, maar hij weigert (of is niet in staat om) te spreken. Wakker blijven is lastig: de hele roman door zakt Busken weg om kortstondig weer op te vlammen.

Wie deze Busken met zijn woedende zelfverheerlijking nou eigenlijk is en geweest is? ‘Deze stream of consciousness – nou ja, consciousness – zet alles aldoor op losse schroeven,’ aldus de jury. ‘De roman is een ware krachttoer, hilarisch, ontroerend, groezelig en ontluisterend tegelijk. Met deze unieke verkenning vertoont Jeroen Brouwers als geen ander wat literatuur vermag: een reis te maken door de binnenwereld van een ander. Het is fenomenaal, wild, ongeremd: het is de ultieme beheersing van ongeremdheid.’

Er werden in totaal 2010 boeken ingezonden voor de Libris Literatuur Prijs. De andere titels die de shortlist haalden waren Confrontaties van Simone Atangana Bekono, Wij zijn licht van Gerda Blees (bekroond met de Boekhandelsprijs 2021 voor het beste debuut), De Saamhorigheidsgroep van Merijn de Boer (bekroond met de BNG Bank Literatuurprijs voor jong talent), De onbevlekte van Edwin Mortier en Mijn lieve gunsteling van Marieke Lucas Rijneveld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden