Plus

'Leven zonder media? Dat is een illusie'

We worden omgeven door nieuwe media, ontspannen is geen optie. En dat is veel minder erg dan we zelf vaak vinden, zegt Mark Deuze. 'Laten we de magie van media zien.'

Mark Deuze Beeld Carly Wollaert

Hebben we het over de alomaanwezigheid van media in ons leven, dan is de toon snel alarmistisch. Dan gaat het over smartphoneverslaving, over infobesitas en digitaal detoxen. Of over de gevaren van sociale media, over kinderen die nooit meer buiten spelen, over hoe kunstmatige intelligentie mensen overbodig maakt.

"Chill een beetje," zegt Mark Deuze (48) hoogleraar mediastudies aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn boek Leven In Media zet hij uiteen waarom de hysterie over ons mediagebruik overtrokken en onnodig is.

"Media en nieuwe technologie zijn niet de redding van de mens en vormen ook geen bedreiging voor de mens," zegt hij. "Laten we het gesprek over media wat pragmatischer voeren. Dus niet over de vraag of media goed of slecht zijn, maar wat de rol van media is in ons leven en hoe wij ons daartoe verhouden."

Uw boek heet 'Leven in media', in plaats van 'Leven met media'.
"Dat was een bewuste keuze. Leven met media suggereert dat we ook zonder media kunnen ­leven. Dat is een illusie. Mensen bestaan bij de gratie van relaties, en al die relaties die wij hebben worden in stand gehouden door media. Dat is al duizenden jaren zo: taal is ook een ­medium."

Waarom zijn mensen bang voor media?
"De ambivalentie tegenover technologie gaat terug tot de 15de eeuw. Met de uitvinding van de boekdrukkunst, de eerste sterrenkijkers en Da Vinci's blauwdruk voor een robot kwam ook de vraag op wat de mens nog onderscheidde van machines."

"'Ik denk dus ik ben,' zei Descartes. Door de eeuwen heen zijn we ons zorgen blijven maken over technologische ontwikkeling, Facebook zorgt niet voor nieuwe problemen, het herinnert ons slechts aan de vraag welke plek er nog is voor menselijkheid in een samenleving waarin technologie, machines en media een steeds grotere rol spelen."

Maken sociale media mensen narcistisch?
"Media doen niets uit zichzelf. Mensen waren ook voor Instagram bestond al narcistisch. Sociale media maken onze kwetsbaarheden en beperkingen alleen zichtbaarder. Mensen zijn sociale wezens en hebben behoefte aan erkenning. Het verlangen naar zoveel mogelijk likes is niet iets nieuws en al helemaal niets slechts. Het is doodnormaal menselijk gedrag."

"Veel interessanter vind ik de vraag hoe we een omgangsvorm met media kunnen ontwikkelen en de magie van media kunnen zien zonder dat we ons er totaal in verliezen."

Doelt u op kinderen die nooit buiten spelen omdat ze de hele dag met een iPad bezig zijn?
"Uit onderzoek blijkt dat kinderen over het algemeen het gebruik van media heel goed kunnen combineren met buiten spelen. En vergeet niet dat er vroeger ook al kinderen waren die de hele dag op hun kamer zaten te tekenen."

"Dat neemt niet weg dat je als ouder je kind af en toe kan vragen wat hij doet op de computer, net als hij het leuk vindt om samen een tekening te maken."

Is de angst voor kunstmatige intelligentie ongegrond? Creëren we geen monster?
"Technologie is niet iets dat buiten ons staat. In veel opzichten zijn apparaten net als wijzelf: fragiel, wispelturig en inconsistent. Computers houden er op de meest onverwachte momenten mee op."

"Algoritmen zijn niet slim van zichzelf: wat ze slim maakt is de data die wij erin stoppen. En data zijn altijd vervuild, corrupt en verouderd. Kunstmatige intelligentie is niet evil, het is een reflectie van wat wij erin stoppen."

Maar we hebben geen idee wat er met onze eigen digitale gegevens gebeurt.
"Dat is een terechte zorg en gelukkig komen er Europese regels die ervoor zorgen dat mensen de baas worden over hun eigen data. Maar ook als het gaat over privacy of over big brotherachtige praktijken door de overheid is nuance op zijn plaats: we werken daar allemaal net zo hard aan mee door overal foto's van te maken en die op sociale media te voorzien van tags."

Oppassen met wat je op sociale media zet dus.
"Laten we daar niet in doorschieten. Als je voortdurend bezig bent met wat je wel en niet via media deelt en als we alle scherpe randjes van onszelf afhalen, worden we juist minder menselijk. Zulk hyperconformisme maakt ons robots."

U schrijft dat we 'onszelf moeten vergeven voor ons mediagebruik'. Wat bedoelt u?
"Omgaan met media is ingewikkeld. We krijgen en produceren permanent informatie die we moeten wegen en interpreteren. Daarin maken we fouten. Sommige mensen zijn de hele dag met media bezig, anderen denken dat ze daaraan kunnen ontsnappen door al hun apparaten weg te doen. Laten we erkennen dat er geen goed of slecht is en er een beetje ontspannen mee omgaan."

Mark Deuze, Leven In Media, University Press, €19,99, verschijnt 7/12.

Cv

Communicatiewetenschapper Mark Deuze is hoogleraar mediastudies aan de Universiteit van ­Amsterdam. Van 2005 tot 2013 was hij werkzaam bij de Indiana University in de Verenigde Staten.

Deuze scheef onder meer de boeken De Mediarevolutie, PopUp, De Botsing Tussen Oude en Nieuwe Media en Media Life.

Vrijdag 8 december vindt in Pakhuis De Zwijger vanaf 20.00 uur het debat Leven in media plaats met medewerking van Mark Deuze, multidisciplinair kunstenaar Gabey Tjon A Tham, manager Creative Industries & Media Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid John Leek en Bregtje van der Haak, regisseur VPRO Tegenlicht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden