Plus

Leven na scheepsramp: 'Hoe ver zou ik zijn gegaan om te overleven?'

Met zijn vriendin en achttien medepassagiers overleefde Amsterdammer Wilbert van Haneghem twee jaar geleden een scheepsramp in Indonesië. Nu is er zijn boek Schipbreuk in het paradijs, onder meer over de verbijsterende rol van de bemanning.

Marjan van Minnen en Wilbert van Haneghem, blijven reislustig. Ze maken ook alweer bootreizen Beeld Eva Plevier

Veertig uur hangen de drenkelingen aan een sloepje en zwemmen in een ruige zee, zonder eten en drinken en geen reddingsboot in zicht. Ze vechten om te overleven, maar na twee dagen rijst de vraag: zullen we de sloep loslaten en wegdrijven naar de horizon?

"Het was heel intens en heftig. Nog elke dag moet ik eraan denken," zegt Marjan van Minnen (45), de vriendin van Wilbert van Haneghem (45). "Soms zie ik, in een flits, de zee, dan heb ik weer een paniekgevoel en slapen is nog steeds moeilijk."

Van Haneghem, steward bij de KLM, en Van Minnen, afdelingsleider op een middelbare school, maakten in augustus 2014 een boottocht vanaf het Indonesische Lombok naar de Komodo-eilanden.

Een bezoek aan het natuurreservaat waar drie meter lange komodovaranen rondlopen, stond al jaren op hun verlanglijstje. Een boot zou hen, samen met achttien andere passagiers, erheen brengen, via idyllische strandjes en koraalriffen. Een 'basic cruise' stond in de folder.

De 'cruise' voor vertrek Beeld Keenan Lacey

Op de eerste dag liep hun boot, die zonder gps-systeem voer, vast op een rif. Met veel moeite wist de vijfkoppige bemanning de boot los te krijgen. 's Nachts ging het echt mis: door het slechte weer en de hoge golven liepen de stuurhut, het ruim en de machinekamer in rap tempo onder water; de motor viel uit.

Een radio was niet aan boord en professionele noodmiddelen, als vuurpijlen of een noodbaken, evenmin. De zwemvesten bleken oud en ondeugdelijk. "Er was geen plan. Ze hadden geen idee," zegt Van Minnen. De passagiers waren op zichzelf aangewezen.

Vechtpartijen
Van Haneghem nam als steward de leiding en gaf instructies toen het schip begon te zinken. Er was slechts een aluminium sloepje voor de 25 drenkelingen. Om beurten rustten vijf tot zeven mensen in de sloep uit terwijl de anderen in het water lagen en zich ondertussen vasthielden aan het bootje.

Na twee dagen en twee nachten werden de drenkelingen door twee vissersboten gered. Al die tijd blootgesteld aan de elementen werden ze met opgezwollen gezichten, uitpuilende ogen, etterende blaren, diepe snijwonden en eerste- en tweedegraads verbrandingen in een ziekenhuis opgenomen. Hun verhaal kwam in kranten en op televisie.

Het zinkende schip, vanuit de sloep gefotografeerd door een medepassagier. Rechts: Marjan van Minnen Beeld Bertrand Homassel

Terug in Nederland schreef Van Haneghem een boek met daarin de verbijsterende rol die de bemanning tijdens de schipbreuk heeft gespeeld. Als het aan de kapitein en zijn mannen had gelegen, hadden ze de passagiers drijvend in zee achterlaten om zelf in de sloep naar het eiland te roeien.

Ook het wisselen van plek in de sloep leidde tot vechtpartijen omdat de bemanningsleden er langer dan de anderen in bleven liggen. Tijdens een van hun rustpauzes dronken zij ook stiekem de geredde flessen drinkwater leeg en verorberden ze de zes ananassen.

Twee Spaanse passagiers waren zo boos dat ze besloten naar een eiland in de verte te zwemmen. "'We are going to sue you,' riepen ze nog."
Een van hen droeg een zwemvest uit 1971. Ze zijn nooit meer gevonden.
Twee jaar na dato kampen Van Haneghem en Van Minnen nog dagelijks met de gevolgen van de ramp.

Beiden hebben, na therapie, met de scheepsramp leren leven. Maar de aanblik van vluchtelingen die in overvolle boten in ondermaatse zwemvesten de Middellandse Zee proberen over te steken, maakt hen misselijk. Praten over de schipbreuk en de levensvragen die erna opdoemen, gaat de een wat makkelijker af dan de ander.

"Ik kan het verhaal feitelijk vertellen, maar angsten delen is niet zo gemakkelijk," zegt Van Minnen. "Handelde ik wel goed? Heb ik mezelf wel veilig gesteld? Zou ik zelf uit vermoeidheid langer in een sloep blijven liggen waardoor anderen misschien verdrinken? Hoe ver zou ik zijn gegaan om te overleven?"

Ze hebben besloten de Indonesische reisorganisatie niet te vervolgen. "We willen geen vijf jaar kwijt zijn aan een rechtszaak, geen slacht­offers of verzuurde types worden."

Drijvende lijkkisten
Van Haneghem schreef zijn boek ook als een waarschuwing. "Ik heb Lonely Planet, TripAdvisor en alle touroperators aangeschreven die reizen verzorgen naar Indonesië, zodat ze hun klanten kunnen waarschuwen voor dergelijke bootreizen."

Eind 2015 vlogen ze terug naar Bali en Soembawa om plaatsen en mensen te bezoeken die met de schipbreuk te maken hadden. Ze zagen aanplakbiljetten van reisorganisaties die vierdaagse boottrips aanbieden vanuit Lombok. "Het is levensgevaarlijk. Die boten zijn drijvende lijkkisten, zei een Indonesische ambtenaar tegen ons," zegt Van Haneghem.

Wilbert van Haneghem hangend aan de sloep Beeld Bertrand Homassel

De schipbreuk heeft er niet toe geleid dat het reislustige stel - een ouderwetse wereldbol staat midden in hun huiskamer, voor een overvolle kast met reisgidsen - voortaan thuisblijft. Ze zijn inmiddels op reis geweest naar Zuid-­Korea, Sri Lanka en Panama en maakten weer bootreizen naar verschillende eilanden.

De intense ervaring van de scheepsramp doet ze juist terugverlangen naar avontuur en verre reizen. "Die drang naar intensiteit blijft. Je zoekt de spanning toch weer op," aldus Van Minnen. "Je wordt aangetrokken door angst. Je wilt terug naar de zee. Vergelijk het met mensen die naar een enge horrorfilm kijken."

'Fucking boat'
Van Haneghem: "Maar we willen ons wel veilig voelen op een boot. Ik let nauwlettend op of alles veilig is. We willen nu graag naar de Galapagoseilanden. Ik googelde en zag hoeveel ongelukken er gebeuren tijdens die bootreizen. Dan wachten we liever tot er een goede boot vaart."

Met de andere opvarenden heeft het stel nog regelmatig contact. Ooit komt er een reünie, zeggen ze. "We spreken elkaar vaak op onze Facebookpagina. Eerst heette die 'Fucking boat'. Deze is inmiddels omgedoopt tot 'Second life'. Toch wat positiever."

Wilbert van Haneghem: Schipbreuk in het paradijs. Uitgeverij Hollandia, €17,95.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden