PlusMuziekrecensie

‘Lelijke’ Zemlinsky schreef een prachtige opera uit woede en liefdesverdriet

Een dwerg wordt het slachtoffer van hokjesgeest in de opera van Zemlinsky. Beeld Marco Borggreve
Een dwerg wordt het slachtoffer van hokjesgeest in de opera van Zemlinsky.Beeld Marco Borggreve

Geen krachtiger impuls voor mooie kunst dan liefdesverdriet, met woede wellicht als goede tweede. In het oeuvre van de Oostenrijkse componist Alexander von Zemlinsky leidde een combinatie van beide katalysatoren tot veel prachtigs, waaronder Der Traumgörge, Die Seejungfrau en de Lyrische Symphonie. Een ander hoogtepunt is de opera Der Zwerg, die deze maand is te zien bij De Nationale Opera in een debuterende regie van Nanouk Leopold.

Der Zwerg is ondenkbaar zonder de persoon van Alma Schindler, met wie Zemlinsky een korte relatie had voordat ze hem zonder pardon aan de kant zette voor Gustav Mahler. Alma placht Zemlinsky te plagen met zijn lelijkheid. Na lezing van Oscar Wilde’s sprookje The Birthday of the Infanta, waarin een dwerg wordt versmaad door een prinses en alleen de vogels hem aardig vinden, kreeg Zemlinsky het idee voor Der Zwerg. Georg Klaren schreef het libretto, dat de rillingen over de rug jaagt omdat het met visionaire kracht het thema van uitsluiting op grond van uiterlijk erin hamert.

Harteloos en sadistisch

Om begrijpelijke redenen haatte Alma de opera, want Klaren schildert de prinses af als een harteloos en sadistisch monster. Dat Zemlinsky er zulke verleidelijke muziek bij wist te bedenken, laverend tussen de polen Wagner en Schönberg, is goedbeschouwd een wonder.

Die muziek wordt in haar volle glorie gepresenteerd door dirigent Lorenzo Viotti, die zijn debuut maakt als chef van DNO, en het Nederlands Philharmonisch Orkest, dat niet in de bak zit, maar op het toneel, voor een bijna podiumbreed, halfrond projectiescherm en achter vierkante decorkaders waarin de prinses en haar hofhouding zich de hele opera lang bevinden. De dwerg bevindt zich als enige in een liggend rechthoekig kader dat zich boven op de andere bevindt.

Met die hokken onderstreept regisseur Leopold iets te simplistisch het idee van verstikkende hokjesgeest, maar ze staat er ook een werkelijke interactie tussen de zangers mee in de weg. Dat de zangers Viotti alleen indirect, via monitoren, kunnen volgen, is ook minder wenselijk en zou kunnen verklaren waarom de dirigent zijn zangers al te vaak door het orkest laat overstemmen.

Prachtig gezongen

Op het projectiescherm toont Leopold beelden van de hofhouding in roze rokjes en blonde pruiken, net als op de bühne, maar nu met varkenspoten en -hoofden. De dwerg is een vogel, met een prachtige verentooi, maar de varkens in de modder zien er alleen maar lelijkheid in, omdat de vogel niet op hen lijkt.

Er wordt prachtig gezongen door tenor Clay Hilley als der Zwerg, sopraan Lenneke Ruiten als de kille prinses, sopraan Annette Dasch als Ghita, de enige van de hofhouding met een hart, en bas-bariton Derek Welton als Don Estoban, maar er zou nog meer te genieten zijn als Viotti het orkest op belangrijke momenten wat zou dimmen.

De dwerg sterft aan een gebroken hart en een gebroken zelfbeeld, maar bij Leopold blijft werkelijke ontroering uit. Onthutsend is wel het slotakkoord, een vermenging van C groot en c klein, dat het hele drama samenvat.

De Nationale Opera

Zemlinsky: Der Zwerg
Door Nederlands Philharmonisch Orkest en Koor van DNO o.l.v. Lorenzo Viotti
Regie Nanouk Leopold
Gezien 4/9, Nationale Opera & Ballet
Nog te zien 8, 12, 18/9, aldaar

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden