Plus

Lee Alexander McQueen: de man die de modewereld shockeerde

McQueen is een aangrijpend portret van de gekwelde modeontwerper Lee Alexander McQueen (1969-2010). De documentaire toont het vernietigende effect van de veeleisende mode-industrie op een gevoelige jongen uit de Londense arbeidersklasse, gevangen in zijn eigen succes.

Model Shalom Harlow wordt tijdens de 'No.13'-show met verf besproeid door twee robotarmen, 1998Beeld GettyImages

De eerste minuut van McQueen geeft direct een ongemakkelijk gevoel: in beeld een menselijke schedel waarop druppels bloed vallen. Dit belooft geen cliché aaneenschakeling te worden van glamour en mooie mensen backstage.

De kijker zit meteen in het brein van ontwerper Lee Alexander McQueen, die ­opluchting vond door de 'horrors out of my soul' te laten ontsnappen en ze los te laten op de catwalk. Hij zag de modepers graag ongemakkelijk of zelfs geschokt zijn shows verlaten. "Niet met een gevoel alsof ze een zondagse lunch achter de rug hebben. Ik wil emotie, ik wil hartaanvallen, ambulances."

Dat begon al met zijn examencollectie op de prestigieuze Londense modeacademie Central Saint Martins, genaamd Jack the Ripper Stalks his Victims, met onder meer lange zwarte jassen gevoerd met mensenhaar.

En later met zijn Highland Rape-show - als afstammeling van de ­Jacobites en trots op zijn Schotse genen, liet hij zich voor die collectie­ ­inspireren door de Schotse onafhankelijkheidsoorlogen in de dertiende en veertiende eeuw waarin de Engelsen flink huis hadden gehouden.

Lee Alexander McQueen, eind jaren negentigBeeld web-upload

McQueen in een pijnlijk, denigrerend gesprek met zijn ontdekster Isabella Blow; McQueen die ontsnapt naar zijn cottage in East Sussex; en rommelige zwart-wit camcorder-opnamen van McQueen die met zijn team in de auto opgelucht voorgoed ­vertrekt bij het hoofdkantoor van modehuis ­Givenchy in Parijs. Hij had zich er nooit thuis gevoeld.

De show, met modellen die in gescheurde kleren, 'verkracht' het bos uit renden, wekte de woede van de pers. "A man takes from a woman, she doesn't give," verklaarde McQueen.

"Ik zag als achtjarige mijn zwager mijn zus proberen te wurgen. Hij is nu dood, thank God," zien we hem in de documentaire backstage tegen een cameraploeg zeggen. McQueen wilde strijders van zijn modellen maken, vrouwen voor wie mannen bang waren, zodat ze nooit meer iets van ze hoefden te vrezen.

Spectaculaire shows
Verder in zijn carrière werd zijn rebelse aanpak er onder druk van commercie niet minder op. Bij de Golden Shower-show liet hij modellen ­onder een douche met geelgekleurd water doorlopen. Sponsoren waren woedend vanwege de knipoog naar de perverse seksuele handeling.

Met zijn beroemde bumster-broek, zeer laag op de heup met zicht op de bouwvakkersspleet, veranderde hij de proporties van het lichaam. En hij had er vooral ook veel lol in. "Laten we wat schaamhaar in Anna Wintours gezicht smijten," zou hij vlak voor de show gezegd hebben.

McQueens shows waren de meest spectaculaire in de business. Van de techniek die hij ­gebruikte om Kate Moss als levensecht hologram te laten zweven in de Widows of Culloden-show, tot Shalom Harlow in een strapless witte couturejurk die met verf werd besproeid door twee robotarmen uit de autoindustrie. "De eerste keer dat ik huilde tijdens een show."

En Voss, geïnspireerd op de spooky foto Sanitarium van de Amerikaanse fotograaf Joel-­Peter Witkin, waarbij de modellen, het hoofd ­gewikkeld in verband, vanachter glas, het ­publiek niet konden zien.

Terwijl het publiek in de spiegeling gedwongen was naar zichzelf te kijken. In het midden stond een glazen doos, aan het einde vielen de zijkanten stuk op de grond, waarna schrijfster Michelle Olley zichtbaar werd, liggend op een chaise longue met een gasmasker op en onder de motten.

Olley: "Typische McQueenhumor. Het laatste beeld wat mensen bijblijft is dat van een dikke naakte vrouw omgeven door motten: fashion's worst nightmare."

Van de geniale en rebelse aspecten die Alexander McQueen tot een van de grootste mode­talenten van de afgelopen vijftig jaar maakten, is genoeg te zien in de documentaire. Regisseurs Ian Bonhôte (muziekvideo's en modeadvertenties) en Peter Ettedgui (die eerder meewerkte aan films over George Best en Jean Vigo) kozen daarnaast voor niet eerder vertoonde privébeelden van een jonge McQueen, in een club ­omringd door vrienden terwijl hij een vuist in zijn verjaardagstaart plant.

Maar wat maakt dat de kijker de documentaire tot diep in de poriën voelt en het moeilijk droog houdt, is de focus op familieleden en een kleine groep intimi die tot nu toe voornamelijk zwegen. Zijn zus Janet, neef Gary James McQueen, Detmar Blow (echtgenoot van wijlen Isabella Blow), Sebastian Pons (jarenlang zijn rechterhand) en zijn ex-echtgenoot George Forsyth. Aangevuld met beelden van zijn moeder Joyce. De liefde voor hun Lee en de pijn van het verlies stralen er vanaf. ­­­

Grote toewijding
Langzaam wordt geschetst hoe McQueen het van een onbegrepen puber - via baantjes bij kleermakers op Savile Row, de Japanse ontwerper Koji Tatsuno en de Italiaanse Romeo Gigli - maakte tot de man die de modewereld aan zijn voeten kreeg.

Bobby Hillson, grondlegster van de MA Fashion course aan Central Saint Martins, zag zelden zo'n toewijding als van 'de dikke, onaantrekkelijke jongen met een berg kleding over zijn arm', die ooit onaangekondigd voor haar deur stond. Of zij wist hoe hij daar iets mee kon. "Lee was niet grootgebracht met kunst en interpreteerde alles op een heel pure, eigen manier."

Lee was de zoon van een Londense taxichauffeur die soms bij thuiskomst grapte dat hij bijna een flikker had plat gereden. Zijn zus Janet zag als eerste de Highland Rape-show: "Ik dacht: mijn God, al die mensen die zijn gekomen, ik hoop dat ze niet ­teleurgesteld zijn, het is maar Lee uit Stratford."

McQueen bleef altijd die eenvoudige jongen uit Oost-Londen, maar raakte steeds meer ­getroubleerd. In de bijna twee uur durende ­documentaire is te zien hoe onder druk van het moeten presteren en de verantwoording voor zijn personeel langzaam het leven uit hem wordt gezogen. "In 25 dagen een couturecollectie van 52 stuks maken is niet makkelijk," zegt Sebastian Pons.

Jaren zeventig

Juwelier Lyppens Langebrugsteeg heeft de hand weten te leggen op bijzondere erfstukken van de flamboyante Canadese musicus Alexander Brott. Naast violist, dirigent en concertmeester was hij ­juwelenverzamelaar met een voorliefde voor exemplaren uit de jaren zeventig. De ringen, colliers, oorbellen en manchetknopen kenmerken zich door geometrische vormen, het grote formaat, en felgekleurde edelstenen gezet
in 14 karaat goud.

Bijzondere aanwinst Lyppens: Unieke verzameling jaren '70 juwelen Erfstukken van de flamboyante Alexander BrottBeeld Tom Feenstra

In 2001 werd het merk voor 51 procent ingelijfd door de Gucci Group. Tom Ford - God in die tijd - zei dat McQueens show een van de weinige was waarnaar hij elk seizoen uitkeek. Er kwamen parfums, accessoires, mannencollecties, de mcQ-diffusionline. Zo'n veertien lijnen in ­totaal. Dat leverde veel druk op, en veel geld.

Met het geld kwamen ook de drugs, boosheid en agressie, stellen zijn vrienden. Pons: "Zijn persoonlijkheid veranderde. Hij kon een duivel zijn, hij hoorde stemmen, zei dat hij achterna werd gezeten, en liet tussen neus en lippen door weten dat hij in zijn jeugd was misbruikt door de man van zijn zus." Neef Gary: "Ik denk dat hij graag was opgestapt, maar zijn naam stond ­boven de deur."

De dood van zijn moeder werd hem te veel. Op 11 februari 2010, aan de vooravond van haar ­begrafenis, pleegde hij zelfmoord.

Janet: "Lee verafgoodde mama. Ik denk dat hij het gevoel had dat niets hem meer gelukkig kon maken. En ik denk dat hij op dat moment een enorme leegte voelde."

McQueen draait vanaf 27 september in de bioscoop.

Chloé Radio

Als kind zat Natacha Ramsay-Levi, creative ­director van modehuis Chloé, aan de radio gekluisterd. Nog steeds. 27 September vindt de Chloé-show, met de voorjaar-­zomercollectie, derhalve plaats op het hoofdkantoor van Radio France te Parijs. Tevens lanceert Ramsay-Levi Chloé Radio, een podcast die luisteraars bij haar wereld betrekt. Te ­beginnen met een serie waarin journalist Augustin Trapenard in gesprek gaat met zes Fran­çai­ses (onder meer actrices Clémence Poésy en Isabelle Huppert) over de huidige betekenis van vrouwelijkheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden