PlusAchtergrond

Label van vermaard schoenontwerper opnieuw gelanceerd: ‘Niemand wil een brave Jan Jansen’

Schoenontwerper Jan Jansen wordt 80 en weet van geen ophouden. Zijn memoires komen eraan en een expositie in Museum Jan in Amstelveen toont hoe relevant zijn ontwerpen – ook die uit de jaren zestig – nog zijn.

De Bamboeschoen van Jan Jansen uit 1973 Beeld
De Bamboeschoen van Jan Jansen uit 1973

Zijn eerste paar schoenen maakte hij in 1961, maar op 6-­jarige leeftijd wist Jan Jansen het al ­beter dan zijn vader, verkoopleider van de kinderschoenenfabriek Nimco in Nijmegen. Voor zijn heilige communie kreeg hij een wit paar voor in de kerk en een paar zwarte lakschoenen voor ­tijdens het diner. “Verschrikkelijke, keiharde dingen,” herinnert hij zich, waarop hij zijn vader vroeg voortaan wat lichtere en zachtere schoenen te maken. Dat het ook anders kon, had hij tijdens de zomervakantie in Italië gezien.

Een roeping was geboren, om en nabij de vierduizend eigenzinnige, flamboyante schoen­ontwerpen zouden volgen, een aantal werd door het Rijksmuseum (de Bamboeschoen), het Museum for Art and Design in New York en het Bunka Gakuen Costume ­Museum in Tokio aangekocht.

Jan Jansen. Beeld Lok Jansen
Jan Jansen.Beeld Lok Jansen

Een selectie van tachtig stuks is sinds vrijdag te zien in Museum Jan te Amstelveen, voorheen museum Jan van der Togt, naar de overleden kunstverzamelaar en oprichter van de Tomado-fabriek die met kunstenaar Jan Verschoor een museum aan huis bouwde voor ­moderne beeldende kunst, met name glaswerk. Zo is momenteel werk te zien van designduo Rive Roshan.

Jonge generatie

De expositie van de Jan Jansen beslaat vier zalen. “Echt een grote expositie,” zegt gastcurator Lisa Goudsmit, die eerder een boek over de schoenontwerper schreef. Berry Slok, bekend van ­onder meer de David Hockneytentoonstelling in het Van Gogh Museum, heeft Op de leest van Jan Jansen. 60 jaar schoenen en Dutch design vormgegeven. “Ik wil laten zien hoe bijzonder die man is,” zegt Goudsmit, “dat zijn ontwerpen – zelfs uit de jaren zestig en zeventig – nog steeds relevant aanvoelen.”

Dat doet ze door de schoenen naast werk van een jongere generatie ontwerpers te plaatsen in wier esthetiek of ethiek een duidelijke overlap zit met Jansens werk. “Bas Kosters en Lieselot Elzinga werken eveneens op een verrassende manier met kleur. De geoxideerde spiegels van Lex Pott en David Derksen hebben een interessant kleurverloop.”

Jan Jansen for United Nude, style Xray Beeld
Jan Jansen for United Nude, style Xray

De tentoonstelling is onderverdeeld in zeven thema’s die kenmerkend zijn voor Jansens werk. Zijn opvallende kleurkeuze, het gebruik van vernieuwende materialen als rotan, plastic, hout en ijzer, zijn vaak architectonische vormen, zijn Japanse inslag, typisch Dutch Design en upcycling. Jansen is altijd bewust omgegaan met materialen, van restjes leer maakte hij patchwork. Die modellen worden gecombineerd met een ‘ethical couturejurk’ van Ronald van der Kemp en een tafel van Dirk van der Kooij, die patchwork meubels, lampen en objecten maakt van plastic overschotten.

Ingewikkeld

Jansens beroemdste ontwerp, de Bamboeschoen uit 1973, staat er naast een jurk uit de Berbercollectie van Karim Adduchi en de ­Kubusbank van Jan des Bouvrie, die direct geïnspireerd raakte door de schoen. Des Bouvrie ­tipte zijn vriend een mandenmaker in te schakelen om de schoen te maken. “De bank werd een groot commercieel succes,” zegt Goudsmit, “Jansens schoen niet. Hij is nooit in grote oplage in productie genomen, omdat hij te ingewikkeld was om te maken.”

Kissing the Pope's toe (1989) Beeld -
Kissing the Pope's toe (1989)Beeld -

In 2005 werd de schoen nogmaals uitgebracht dankzij verbeterde productiemethoden. Jansen maakte ook een custom made exemplaar voor destijds nog prinses Máxima. Jansen: “Ik ontmoette haar bij toeval in 2009 bij de opening van de Arnhem Mode Biënnale. Later heb ik haar een brief gestuurd of ik langs kon komen. Dat mocht. Ik heb meerdere modellen voor haar gemaakt. Iedereen noemt het de Bamboeschoen, dus heb ik het maar zo gelaten, maar hij is eigenlijk van rotan, want bamboe is niet buigzaam.”

Er is in Amstelveen ook aandacht voor het ­ambacht. Het maakproces wordt stap voor stap uitgelegd en Jansens leesten en gereedschap zijn er te besnuffelen. In de zogenaamde schatkamer staan zestig stuks, mooi uitgelicht, op­gesteld als in een schoenenwinkel. Daarbij zijn highlights als de Woody, een houten klomp uit 1969, de Zweefhak en een exemplaar uit zijn ­Linea Erotica, geproduceerd in een inmiddels ter ziele gegane Guccifabriek. Het idee achter deze ruimte is dat het zo verdrietig is dat Jansen geen winkel meer heeft.

Atelier aan huis

Door het veelbeschreven drama met het faillissement van Ardenberg, dat zijn naam bezat, raakte Jansen in 2015 zijn winkel aan het Rokin kwijt en moest hij van de ene op de andere dag ook zijn erboven gelegen huis uit. “Ardenberg, bij wie ik onder contract stond, heeft er slechts drie jaar huur betaald, ik deed dat daarvoor 33 jaar, maar zij hebben zeven ton gevangen voor de overname van de winkelruimte. Ik kreeg niets.” Op het Rokin komen ze dan ook nooit meer, zegt zijn vrouw Tonny Jansen (80). “Dat hebben we wel gehad.”

Woody (1969) Beeld
Woody (1969)

De ontwerper zit enkele dagen voor de opening van de expositie met zijn vrouw – ze kregen verkering op hun zeventiende – tussen de verhuisdozen in hun appartement in de Pont­steiger. Na 2,5 jaar gaan ze het verlaten voor een woning in het Ramses Shaffy Huis, waar jonge en oudere kunstenaars samen wonen en werken. “We stonden jarenlang op de wachtlijst. Fijn dat we daar weer meer reuring om ons heen hebben. We hebben een prachtig uitzicht hier hoor, maar wij hebben eigenlijk níéts met boten,” zegt Tonny Jansen.

Ze hadden er een atelier aan huis, waar Jansen nog steeds ontwerpt voor zo’n dertig privé­klanten, onder wie de Duits-Nederlandse ras-entertainer Sven Ratzke. De schoenen worden daarna gemaakt bij Chris Verschuren in Loon op Zand, die al dertig jaar Jansens custom made schoenen maakt. In coronatijd viel 70 procent van de opdrachten weg. Tijd moet gevuld, dus begon Jansen aan zijn memoires. “Ik ga erin met de billen bloot, schrijf over mijn successen maar ook over tegenslagen, brieven met afwijzingen van banken staan er ook in.” Hij hoopt zo beginnende ontwerpers te kunnen behoeden voor de fouten die hij zelf maakte. Zoon Lok – illustrator die in Japan woont en onder meer werkt voor Prada – gaat het boekje vormgeven, eind mei komt het uit bij Waanders Uitgevers.

Jansen is on a roll en nog steeds opvallend kwiek. “Het leven begint opnieuw bij 80,” zegt hij. Zo heeft hij net samen met de Canadese schoenontwerper John Fluevog, die een winkel heeft aan de Heiligeweg, een schoen ontworpen. Jansen: “Met een zool en hak van hem en het bovenstuk van mij. Volgende keer doen we het andersom.” Samen met United Nude van Rem D. Koolhaas maakte hij eerder de Xray in een gelimiteerde oplage. Hun tweede schoen, die een dezer dagen uitkomt, is eveneens gebaseerd op een oud model van Jansen.

Zippy (1979) Beeld
Zippy (1979)

Maar de grote klapper is dat de Hooijer Groep, importeur van onder andere Birkenstock, vorige week de merkrechten van het label Jan Jansen heeft gekocht. Zomer 2022 wordt het ­merk opnieuw gelanceerd, Jansen kan niet wachten om te beginnen. Onder het Ardenbergcontract mocht hij alleen nog maar platte schoenen ­maken, hij snakt ernaar weer een collectie met hoge hakken te ontwerpen. Dat die spectaculair zal worden, staat buiten kijf. “Niemand wil een braaf modelletje van Jan Jansen.”

Rutte, De Jonge en Hoekstra

Over het huidige schoenaanbod in winkels is Jansen niet te spreken. “Een eenheidsworst. De inkoop is commercieel en wordt geregeerd door angst.”

Nederlandse mannen vindt hij erg braaf in hun keuze. Minister Hugo de Jonge is een uitzondering. “Maar hij draagt goedkope schoenen uit Spanje. Ik ken het merk, rundleer in plaats van kalfsleer, met gelaserd printje. Ik heb ze in mijn handen gehad in een winkel in Antwerpen: goedkope binnenzolen, slecht onderwerk, opvallende kleurtjes. Met dat soort schoenen wil

je de aandacht op jezelf vestigen, niets mis mee, maar zoals modefotograaf Paul Huf altijd zei: ‘You have to dress for the occasion.’ Daar doet De Jonge niet aan. Hij droeg ze ook op het bordes naast de koningin, dat vond ik niet zo’n succes.”

Premier Mark Rutte vindt hij saai met zijn klassieke brogues. “Onopvallende veterschoenen, waaraan je je geen buil kunt vallen.” De keuze van Wopke Hoekstra krijgt daarentegen goedkeuring. “Hij draagt vaak enkellaarsjes, een ­hoge schoen. Heel leuk en moderner.”

Jansen mag graag naar tv-programma WNL op Zondag kijken. “De gasten zitten op lage stoelen, de schoenen zijn goed in beeld. Alleen slaan ze de benen vaak over elkaar, waardoor ze de zolen ­laten zien. Kneuterig. Doe dat in Japan en je beledigt een hele bevolking.”

Op de leest van Jan Jansen – 60 jaar schoenen en Dutch Design, t/m 29/8 in (het nu vanwege coronamaatregelen gesloten) Museum Jan, Amstelveen.

Kort modenieuws

Nooit meer weg

AirPods steeds kwijt? No more met de ‘Pearl Sonic’ Ear Podoorbellen van ­Delfina Delettrez, vierde generatie telg uit het Fendigeslacht, die een succesvol sieradenmerk runt. Minder extreem: de Pebble Pod earrings van het merk Misho.

Grow

Tentoonstelling Grow van het Fashion for Good Museum aan het Rokin, vanaf 6 april via een virtuele tour te bezoeken, toont de toekomst van modematerialen. Duik in de wereld van stoffen gemaakt van fruit­schillen, ‘paddenstoelenleer’, en verf gemaakt door bacteriën en algen. Tevens is het Grow talent project gestart, een programma van drie maanden waarin jonge designers en creatief talent zullen samenwerken met niet eerder gebruikte innovatieve materialen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden