Plus

Kunstraad: Stedelijk moet doorgaan in de geest van Ruf

Het Stedelijk Museum kan weer een icoon van de kunst worden, denken voorzitter Felix Rottenberg en bestuurslid Katja Weitering van de Kunstraad.

Met speelruimte, geld en begeleiding kan de volgende directeur het Stedelijk weer toonaangevend maken Beeld ANP

Het college heeft de Kunstraad gevraagd naar een groot aantal zaken te kijken die spelen bij het Stedelijk Museum. Dat lijkt te impliceren dat er weinig deugde; vindt de Kunstraad dat ook?
Felix Rottenberg: "Het is het museum erg lastig gemaakt. Het is een optelsom van factoren: de verzelfstandiging, de bezuinigingen, de lange periode dat het museum gesloten was. Dat heeft er allemaal toe bijgedragen dat het museum niet meer de icoon is die het jarenlang is geweest, in de stad, nationaal en internationaal. Ons rapport heet 'Het museum als dynamisch geheugen'; dat is de kernzin van ons advies, maar die functie kon ook niet worden vervuld. Door de bezuinigingen is het onderhoud van en het onderzoek naar de collectie veronachtzaamd."

Het onderzoek is aangezwengeld door het opstappen van directeur Beatrix Ruf; als ik jullie advies lees was een grondige evaluatie van het reilen en zeilen sowieso op zijn plek.
Katja Weitering: "Wij vragen aandacht voor een aantal punten die structureel belemmeren dat het Stedelijk een vitaal en open museum kan zijn. Dat zie je terug in de manier waarop er met de collectie wordt omgegaan, maar ook hoe de organisatie is ingericht en wordt geleid, op welke manier er toezicht wordt uitgeoefend en in hoeverre het museum invulling geeft aan zijn ketenverantwoordelijkheid. Dat ligt nu allemaal op tafel, aangezwengeld door het vertrek van Ruf, maar het zijn structurele punten die al veel langer spelen en waar de raad van toezicht, de directie en de gemeente zich beter toe moeten verhouden. Anders zitten we over een paar jaar weer met de gebakken peren."

FR: "We kijken terug en we geven de aanknopingspunten voor het formuleren van een tien- of vijftienjarenplan."

Ruf is bezig geweest met een alternatief voor SMBA, maar vond er geen geld voor. Jullie stellen dat er twee dependances moeten komen.
KW: "De dependance gericht op design en vormgeving hoeft niet door het Stedelijk getrokken te worden, daar kunnen ze een partner in zijn. Het Stedelijk moet zich richten op een dependance ter vervanging van Bureau Amsterdam. Dat zou in principe uit de lopende middelen moeten kunnen en zo nodig moeten ze daar zelf aanvullende inkomsten voor generen, zoals altijd al was afgesproken en gepland. Dat heeft veel te lang op zich laten wachten."

De Kunstraad oordeelde bij de vorige subsidieronden positief over het Stedelijk; hadden jullie toen niet aan de bel moeten trekken?
FR: "In de impasse die is ontstaan na het vertrek van Ruf kwam de urgentie naar boven om ons dieper in te graven in de geschiedenis van de problemen van het Stedelijk Museum."

KW: "We zijn ons bewust van onze eigen rol als adviseur van de gemeente, en dat we positief hebben geadviseerd over de aanvraag. In dit advies gaan we niet specifiek in op de programmering, maar kijken we naar de knelpunten."

Jullie vinden wel wat van de programmering.
KW: "Uiteraard, het zijn communicerende vaten. Het heeft allemaal met elkaar te maken, maar we hebben geen analyse of evaluatie gemaakt van de artistieke koers. Dat is op dit moment niet aan ons; daar heeft het museum nu geen baat bij."

Het museum moet de collectie meer en beter inzetten om aan te haken bij de actualiteit, stelt de Kunstraad. Dat is toch fundamenteel?
FR: "Zeker. Wij zeggen: wees je bewust wat je allemaal met die collectie kunt doen. Maar zorg er dan ook voor dat die collectie optimaal wordt verzorgd. Daarbij moeten we de hand ook in eigen boezem steken; bij het vorige A-Bis-advies hadden wij opmerkingen moeten maken over de verantwoordelijkheid van de stad voor de collectie. Het gaat erom dat we hier lessen van leren. Ik heb er ook van geleerd."

Er is met Ruf gesproken. Hoe ging dat?
KW: "Ons advies is toekomstgericht. Het was niet onze opdracht om een analyse te maken van haar vertrek. Wat wij wel belangrijk vonden, was om onze hoofdbevindingen met haar te delen. En om te zien wat haar reactie daarop was. Het interessante is dat zij zich grotendeels in onze bevindingen kon vinden; er was sprake van veel herkenning. Bij een aantal punten zei ze ook dat ze ermee bezig was om het in werking te stellen; onder Ruf is de collectie bijvoorbeeld al centraler komen te staan. Maar het moet nóg structureler."

Veel van de problemen hebben te maken met de bedrijfsvoering, maar jullie hebben niet gesproken met zakelijk directeur Karen van Gilst, die vertrok kort voordat Ruf ontslag nam.
FR: "We hebben haar gevraagd of ze me ons van gedachten wilde wisselen maar daar heeft ze van afgezien."

KW: "Het is een gedeelde verantwoordelijkheid. Ook hier komt de driehoek raad van toezicht, gemeente en directie weer kijken; je kunt niet zomaar stellen dat het allemaal aan de zakelijk directeur is. De artistiek directeur moet ook bestuurlijk inzicht hebben; samen moet de directie dienend zijn aan de organisatie."

FR: "Wij geven het primaat aan de algemeen artistiek directeur; die werkt samen met een zakelijk directeur. Nu ligt er ook de mogelijkheid dat er eerst een artistiek directeur wordt benoemd, die vervolgens op zoek gaat naar een geschikte zakelijk directeur.

Er was dus sprake van een weeffout; er was al een zakelijk directeur toen Ruf werd aangesteld, en die twee hadden verschillende inzichten over hun manier van samenwerken?
FR: "Exact. En deze impasse biedt de mogelijkheid om dat te herstellen."

Felix Rottenberg, voorzitter Amsterdamse Kunstraad, eerder bestuurder bij De Balie, Filmfestival Rotterdam, Nederlands Filmfonds en Rietveld Academie Beeld Charlotte Odijk

KW: "En om meer bewustzijn te creëren bij alle partijen. De raad van toezicht moet de directie beter ook beter begeleiden."

De Kunstraad vindt dat het Stedelijk minder moet leunen op jetsetkunst en werk zou moeten aankopen van vergeten, onbekende, nieuwe en ondergewaardeerde kunstenaars. Maar het gaat toch om kwaliteit?
KW: "Wat definieer jij als kunst van niveau? Het museum stond vroeger met zijn rug naar belangrijke verzamelaars, wij stellen in ons advies dat er op dat gebied heel veel positiefs is gebeurd. We hebben er lof voor dat onder Ruf allerlei belangrijke begunstigers zich aan het museum hebben verbonden, en dat willen we graag verder stimuleren. Maar de kunstmarkt zou niet leidend moeten zijn."

Het Stedelijk moet inclusiever en diverser worden, stellen jullie.
FR: "Het is een veel te witte instelling. Dat geldt voor meer kunstinstellingen in Amsterdam."

KW: "Dat geldt ook voor de raad van toezicht. Er moet beter naar de functieprofielen worden gekeken; de publieke belangen moeten ook beter worden vertegenwoordigd in de raad van toezicht."

Het functieprofiel voor de nieuwe directeur is niet erg revolutionair.
FR: "Wij zijn ook geen revolutionairen; wij doen substantieel onderzoek. Maar er is wel veel verwarring geweest over de functie-eisen en de verantwoordelijkheden."

Hebben jullie een mening of het een Nederlander of een buitenlander moet zijn?
FR: "Nee. Maar een internationale stad als Amsterdam kan het goed verdragen als het een kosmopoliet is."

Waarom presenteren jullie je advies op dit moment, en wachten jullie niet tot de resultaten van de twee onderzoeken bekend worden?
FR: "Wij zijn klaar. En wij vinden het belangrijk dat het inhoudelijk debat over de ontwikkeling en positionering van het museum met het vrijkomen van dit advies van start kan gaan. In die volgorde en dus niet andersom: dat je eerst kijkt wat er precies is gebeurd bij het terugtreden van Ruf en vandaar uit over de inhoud gaat praten. De inhoud moet het primaat hebben."

Katja Weitering, bestuurslid Amsterdamse Kunstraad en hoofd presentaties Catharijne Convent Utrecht Beeld .
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden