PlusInterview

Kunstenares Yael Bartana: ‘We moeten onze wapens begraven’

Annet Gelink Gallery toont een nieuw werk van de Israëlische kunstenares Yael Bartana. Haar eigen ervaring met wapens ligt daaraan ten grondslag. ‘Je ontwikkelt echt een relatie met zo’n moordmachine.’

Yael Bartana, The Undertakers, t/m 11/1 bij Annet Gelink Gallery, Laurierstraat 187-189.Beeld Yael Bartana

Er verschijnen een paar soldaten op een begraafplaats. Ze dragen uniformen uit de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog en hangen wat rond langs de graven. The Under­takers, het nieuwste ­videowerk van Yael Bartana, volgt daarna een ceremoniële mars van een vrouw met lang, spierwit haar in een zwart kostuum. Ze leidt een zwerm gewapende volgelingen die vuurwapens dragen. Uiteindelijk komen ze bij de begraafplaats, waar de soldaten inmiddels een graf hebben gegraven. Na een ceremonie gooien de leden van de groep één voor één hun wapen in het open graf.

The Undertakers is gesitueerd in Philadelphia, waar op 4 juli 1776 de Onafhankelijkheidsverklaring werd opgesteld. Yael Bartana (48), geboren in Israël en woonachtig in Amsterdam en Berlijn, toont het werk nu bij Annet Gelink Gallery. “In plaats van een gedenkteken voor de doden, creëert de groep een monument voor de levenden, verbonden met geesten uit het verleden.”

Black Lives Matter

Het eerste deel van de video is een registratie van een openbare performance in Philadelphia. Bartana liet een groep deelnemers door de stad lopen. “Het was heel symbolisch en heel beladen. Ik heb zes sprekers uitgenodigd om een toespraak te geven, plaatselijke politici, activisten, een student, iemand die betrokken is bij Black Lives Matter. Zij hebben hun angsten en wensen verwoord in het centrum van de stad en toen gingen we naar het Philadelphia Museum of Art, waar we op de trappen een dans hebben uitgevoerd.”

Menig toerist sprint tegenwoordig op deze trappen naar boven, in navolging van Sylvester Stallone in de film Rocky (1976). Die scène is een metafoor geworden voor de gewone man die door middel van doorzettingsvermogen in staat is tot grootse prestaties. Bartana nam opzettelijk de trappen aan de achterkant van het museum, om een scène op te nemen waarin het testosteron minder rijkelijk door de aderen van de acteurs vloeit. Daarna volgt een scène op Laurel Hill Cemetery, waar de wapens worden begraven.

“Sommige omstanders zeiden dat dit soort bijeenkomsten in de hele Verenigde Staten zouden moeten plaatsvinden. Dat het een beweging zou kunnen worden, van pacifisten die hun wapens weggooien.”

Fossielen

Makkelijk zal dat niet worden. Het kostte ­Bartana veel moeite om op klaarlichte dag een mars te organiseren voor tientallen mensen met vuurwapens. “Er kan op straat zomaar een toeschouwer rondlopen die zich bedreigd voelt en ook zijn wapen trekt. Je kunt je voorstellen hoeveel ik heb moeten discussiëren om toestemming voor deze mars te krijgen.”

“In Amerika is het dragen van een wapen een goedbedoeld recht om jezelf te verdedigen, maar ik voel me niet beschermd. Ik denk dat we allemaal onze wapens moeten begraven en ­natuurlijk is dat erg verbonden met mijn ­eigen geschiedenis.”

Bartana groeide op in een kleine nederzetting in het noordoosten van Israël. Tijdens haar militaire dienst kreeg ze ineens een geweer. Op de vraag hoe dat voelde, volgt een lange stilte. “Ik herinner het me als een bijzonder moment. Het was eng. Bijna iedereen heeft dezelfde ervaring, maar de geur van een geweer is speciaal. Van de olie vooral. En het schoonmaken. In de eerste maanden van de training moet je het wapen steeds uit elkaar halen en schoonmaken. Je moet er ook zeker van zijn dat de officier ­tevreden is met hoe schoon het is. Je ontwikkelt echt een relatie met zo’n moordmachine.”

Bartana geeft de werkelijkheid graag een draai om de toeschouwer een betere wereld voor te spiegelen. Haar filmtrilogie ... And Europe Will Be Stunned (2007-2011) is een voorstel om meer dan drie miljoen Joden terug te laten keren naar Polen, het land van hun voorouders. Met het project vertegenwoordigde ze in 2011 Polen op de Biënnale van Venetië. Bartana hoopt met haar idealisme te kunnen bijdragen aan een andere wereld.

“Ik weet dat mijn werk mensen op een individueel niveau heeft beïnvloed. Tijdens een opening kwam ooit een beeldhouwer naar me toe. Hij vertelde dat hij vanwege mijn werk uit Israël was vertrokken. Toen voelde ik me ineens heel verantwoordelijk. Het is interessant dat mijn werk een effect heeft op mensen, dat ze politieke vragen stellen over de omstandigheden waarin we leven.”

Bartana toont bij Annet Gelink ook een aantal ‘versteende’ vuurwapens als ware het fossielen. “Stel je voor dat mensen over vijfduizend jaar deze wapens in de grond vinden. Het is natuurlijk een beetje onzin, want het zijn geen dieren, maar het is een fijne gedachte dat wapens ­fossielen worden. Het is een beeld van hoop.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden