Plus Interview

Kunstenaar Gavin Turk: ‘Ik ben geobsedeerd door afval’

Gavin Turk werd gearresteerd als klimaatactivist bij protestmarsen van Extinction Rebellion. Als kunstenaar viert hij de schoonheid van wegwerpplastic en ontregelt hij onze manier van kijken. ‘We zijn wat we weggooien.’

Gavin Turk: ‘De meeste mensen kopen een flesje water en denken: lekker, ik heb voor 1,50 euro aan water. Ik denk: wow, ik heb water gekocht en krijg er voor die prijs ook nog een fles bij.’ Beeld Lin Woldendorp

In de halve dag dat hij in Amsterdam is, heeft hij er al drie uit de goot geraapt. “Voor mijn collectie,” zegt Gavin Turk (52). “Mijn huis staat inmiddels vol plastic wegwerpflesjes, vooral die kleintjes. Ik heb al meer dan 300 modellen. Het is fascinerend om te zien hoe de vormgeving van petflessen echt glas imiteert. Maar ze zien er ook interessant uit als ze geplet worden, bijna kubistisch.”

De plastic wegwerpfles speelt de hoofdrol in Letting Go, Turks eerste solotentoonstelling bij Reflex Gallery. “Ik ben geobsedeerd door afval,” bekent de Britse kunstenaar, “vooral als het om gebruiksartikelen gaat die een rol spelen in ons dagelijks leven. Ze zijn belangrijk totdat ze hun functie verliezen – doorgaans snel – en dan zijn ze plots waardeloos. Maar zo’n flesje bevat nog steeds zijn geschiedenis, de menselijke geschiedenis zelfs. We zijn immers wat we weggooien. Ik wil het moment oprekken waarin het ding zijn waarde verliest. En liever nog: er weer waarde aan toevoegen zonder dat het z’n functie terugkrijgt.”

Turk heeft oog voor het onooglijke en treedt daarmee in de voetsporen van de arte povera en popart, die waspoederdozen en verpakkingsmateriaal tot kunst verhieven. In Letting Go zijn ook schilderijen te zien van vuilniszakken. Op sokkels staan een appelkroosje, een versleten voetbal en een gedeukt blik plamuur – allemaal extreem realistisch uitgevoerd in brons.

Damien Hirst en Tracey Emin

Die vuilnisvoorkeur gaat terug tot de begindagen van Turks carrière, in de late jaren tachtig, toen hij werd gerekend tot de Young British Artists. Terwijl Tracey Emin haar depressies en mislukte relaties etaleerde met een onopgemaakt bed en Damien Hirst het ene na het andere beest op sterk water zette, hield Turk zich al bezig met minder sensationele, meer ethische zaken.

“In 1990 heb ik Title gemaakt,” vertelt hij. “Dat was mijn eerste ecologisch verantwoorde schilderij. Het canvas was gerecycled, ik heb geen lijm gebruikt en alleen henneptouw, en voor het hout van het spieraam heb ik een boom geplant. Met pigment gemaakt van verbrand boomschors en plantensap heb ik over de breedte van drie panelen mijn handtekening geschilderd. Ik heb waarschijnlijk veel te veel tijd en moeite in dat werk gestopt maar het was een soort manifest.”

Turk is overigens geen salonidealist die mooie concepten verzint en het daarbij laat. Sinds vier jaar is hij veganist, hij vliegt niet meer en is actief in Extinction Rebellion, de beweging die inmiddels ook in Amsterdam voet aan de grond heeft. Vorig jaar november behoorde hij tot de eerste klimaatactivisten die in Londen werden gearresteerd toen ze vijf bruggen bezetten.

Koolstofvoetafdruk

“Die protestmarsen doe ik als ‘Gavin Turk wereldburger’, maar de ideeën die ik er opdoe sijpelen natuurlijk door in het werk van ‘Gavin Turk kunstenaar’. De beeldende kunst is ­minder geëquipeerd om met milieuproblematiek om te gaan dan bijvoorbeeld literatuur, maar er komt nu snel verandering in. Galeries berekenen hun koolstofvoetafdruk, de kunstbeurs Frieze nodigde Extinction Rebellion uit om een stand in te richten. Maar er heerst nog altijd een vorm van objectfetisjisme binnen de kunst. Niet zo vreemd ook: kunst weerspiegelt sociale waarden.”

Daarom is dat plastic flesje ook zo’n sterk symbool, vindt Turk. “Water is noodzakelijk om te leven. Er worden niet voor niets zoveel van die flesjes verkocht. De grote ironie daarbij is dat de flesjes het water ruïneren, dat al die microplastics in zeeën en rivieren levensbedreigend worden. De meeste mensen kopen zo’n flesje en denken: lekker, ik heb voor 1,50 euro aan water. Maar ik denk: wow, ik heb water gekocht en krijg er voor die prijs ook nog een fles bij. Met mijn kunst wil ik mensen prikkelen tot die andere zienswijze.”

Gekreukeld plastic

Turk doet dat in Letting Go op verschillende manieren. Zijn aquarellen van gekreukeld plastic hebben een bijna decadente uitstraling. En Turks bronzen zijn zo levensecht dat de vluchtige kijker ze niet als sculptuur herkent. “Mensen komen de galerie binnen en denken: dat kan geen kunst zijn,” anticipeert de kunstenaar lachend. “Dat is vullis. Daar kan ik toch niet naar kijken!”

Hoe idealistisch ook, Turk is niet van het opgeheven vingertje of de politiek correcte rechtlijnigheid. Zijn kunst viert ook de schoonheid van het afval en is gericht op ontregeling, van zowel het kijkersbrein als de kunstgeschiedenis. De rechthoekige dozen aan de galeriewand lijken niet voor niets op de sculpturen van Donald Judd, het formalistische toppunt van modernisme. “Door er gebruikte plastic flesjes in te zetten ontheilig ik die klassiekers. En galeriebezoekers zullen misschien denken: verkoopt deze winkel lege flesjes? Serieus? Maar het gaat hier niet om een ‘message in a bottle’. De fles zelf is de boodschap.”

Gavin Turk, Letting Go, Reflex Gallery, Weteringschans 79a, t/m 6/12.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden