Tips

Kunst voor thuis: Circus of Books

Corona legt ook de kunstwereld plat, maar thuis is er ook genoeg moois te zien en te doen. Vandaag: Circus of Books.

Circus of Books.Beeld netflix

Het is het laatste wat je vermoedt als je ze op de bank ziet zitten in de documentaire Circus of Books, maar het Joodse echtpaar Karen en Barry was decennialang eigenaar van een boekwinkel en ­videotheek gespecialiseerd in homo­porno.

In de Netflixdocumentaire duikt Rachel Mason, dochter van het echtpaar, in de geschiedenis van de winkel, die jarenlang een begrip was in de homogemeenschap. ­Mason had in haar jeugd geen idee wat er in de winkel van haar ouders verkocht werd. Dat VHS-tapes met titels als Don’t Drop the Soap haar studie bekostigden, zoals haar moeder fijntjes opmerkt.

Circus of Books is als portret van de wereld van gay porno, net als het aanbod van de winkel, dat vrijwel uitsluitend gericht is op homomannen, wat te eenzijdig en ook kritiekloos. Hoewel er zeker ruimte is voor de schaduwzijden – de aids­epidemie in de jaren tachtig, de heksenjacht op ‘perversiteit’ onder Ronald Reagan – overheerst warmte en weemoed in de blik waarmee oud-werknemers en bezoekers terugkijken op die tijd. Een tijd waarin porno nog iets was waarvoor je de deur uit moest.

De documentaire is bovenal een liefdevol portret van twee mensen die pionierden zonder dat ze zich daar echt bewust van leken. Die uit zakelijke overwegingen een winkel overnamen die voor velen veel meer was dan dat. Want Circus of Books was ook, of misschien wel vooral, een ontmoetingsplek en toevluchtsoord. Een plek waar je jezelf mocht zijn.

Circus of Books staat op Netflix.

Daniel Radcliffe, die Harry Potter speelde in de films. Beeld AFP

Harry Potter at home

Je kunt natuurlijk alle zeven delen van Harry Potter herlezen en alle Harry Potterfilms opnieuw bekijken. Of, zoals ondergetekende, weemoedig terugscrollen naar de vakantie drie jaar geleden in Groot-Brittannië, toen we met de kinderen (wat waren ze nog klein!) de Harry Potter Studio’s ten noorden van Londen bezochten en door de hal van Hogwarts en langs Harry’s kast onder de trap liepen, boterbier dronken (yikes!) en een fortuin uitgaven aan toverstokken en ­Gryffindoroutfits.

Maar je kunt je ook lekker laten voorlezen. Onder het motto Harry Potter At Home lezen Britse ­beroemdheden, van acteurs tot sporters en musici, elke week een hoofdstuk voor van het eerste boek van J.K. Rowling uit 1997, ­Harry Potter and the Philosopher’s Stone. Twee afleveringen zijn inmiddels via Spotify te beluisteren.

Daniel Radcliffe, die Harry speelde in de films, trapt af met hoofdstuk 1, The Boy Who Lived. “Mr. and Mrs. Dursley of number four, Privet Drive, were proud to say that they were perfectly ­normal, thank you very much.” Ach, Privet Drive – ook over die set liepen we in Londen.

Wat klinkt Radcliffe (30 inmiddels) nog steeds lekker als Harry. ­Andere voorlezers zijn onder meer David Beckham, Dakota Fanning, Stephen Fry, Claudia Kim en Noma Dumezweni. ‘Zo kunnen de thema’s van dit iconische boek – familie, vriendschap, moed, het overwinnen van tegenslag – de ­wereld in deze tijd opnieuw verrassen en inspireren,’ aldus het persbericht van de franchise Wizarding World van J.K. Rowling.

Colour Green van Sibylle Baier.

Colour Green van Sibylle Baier

Onlangs verscheen het geweldige nieuwe album van Fiona Apple, Fetch the Bolt Cutters, dat ze opnam in haar huis in Venice Beach. Het album werd al snel tot ‘quarantainealbum’ gedoopt, maar ze is zeker niet de eerste die haar liedjes thuis heeft opgenomen.

Een van mijn favoriete voorbeelden is Colour Green van Sibylle Baier. Dertig jaar lang lagen haar liedjes te verstoffen op een plank. Baier nam ze op in de jaren zeventig in Duitsland. Thuis, met een taperecorder. Ze trouwde, verhuisde naar Amerika en liet de muziek achter. Tot haar zoon begin deze eeuw ­besloot haar liedjes op een cd te zetten als cadeautje voor familie­leden. De cd kwam terecht bij een platenlabel en in 2006 werd Colour Green uitgebracht.

Luisteren naar Colour Green is alsof je in een ander leven stapt. Je voelt de intimiteit van de opnames, met alleen die gitaar en de stem van Baier, met dat wonderschone raspje waarmee ze alledaagse ­observaties bezingt. Over katten op schoot en een stuk appeltaart op de keukentafel. En over de mensen die ze tegenkomt. William, met zijn onzichtbare tranen, en ­Eliot, die zijn broekspijpen oprolt.

In 1973 verscheen Sibylle Baier even in Wim Wenders’ film Alice in den Städten. Ze staat op een boot, voor zich uit zingend. Peter en Alice zien haar en even valt hun ­gesprek stil. Luisteren ze naar haar. En precies zo voelt luisteren naar Baiers muziek. Alsof de wereld even stilvalt en er niets anders ­bestaat dan die stem.

Zowel het album van Fiona Apple als van Sibylle Baier is te vinden op Spotify.

Harrie Geelen leest de IliasBeeld Eva Plevier

Harrie Geelen leest de Ilias

Bijna negentien uur onder de pannen met het echtpaar Imme Dros en Harrie Geelen. Hij leest, met zijn gruizige stem en mooie dictie, op een luisterboek (twee cd’s) de vertaling voor die zij na de Odysseia maakte van Homerus’ Ilias voor uitgeverij Rubinstein – het grote epos uit de achtste eeuw voor Christus over de gruwelen van oorlog, eerzucht en wraak, maar ook over ­liefde en vriendschap.

Het beleg van Troje sleept zich al vele jaren voort en het ziet er niet naar uit dat de Grieken dicht bij een overwinning zijn. Hun grootste held Achilleus heeft zich na een ­ruzie met legerleider Agamemnon teruggetrokken uit de oorlog.

Pas als zijn geliefde vriend Patroklos is gesneuveld (in de wapenrusting van Achilleus), werpt hij zich weer in de strijd om hem te wreken. In een tweegevecht doodt hij de Trojaanse leider Hektor, waarna hij het lijk achter zijn wagen drie keer rond Troje (Ilios) en daarna naar het Griekse kamp sleept.

Dros en Geelen, 57 jaar getrouwd, hebben een hechte samenwerking. Hij illustreert de kinderboeken die zij schrijft. Ze versterken elkaar met hun aanwezigheid, stelden ze twee jaar geleden vast in een interview met deze krant. Geelen: “Ik denk dat ik niet voor niets bij haar hoor. Ook voor mijn tekeningen is het heel belangrijk dat ze het mooi vindt, anders is het waardeloos. Niet dat we vaak tegen elkaar zeggen dat iets niet mooi is, er zijn niet veel verschillen van smaak.”

Ilias | Homeros, voorgelezen door Harrie Geelen, € 25,99, ISBN 9789047624226, 2 cd-luisterboek, luisterduur 18u 51m

23 hours to kill

Jerry SeinfeldBeeld NBCU Photo Bank/NBCUniversal via

Jerry Seinfeld werkte jaren samen met Larry David aan zijn beroemde sitcom. Iets van Davids kenmerkende oudemannenchagrijn – zie ook Curb your enthusiasm – lijkt te hebben afgegeven op de inmiddels 66-jarige comedian. In zijn Netflix-special 23 Hours to Kill gooit Seinfeld de moppertrommel wijd open.

Vooral de eerste twintig minuten zijn een puik staaltje gekanker. ­Niemand is ooit waar hij wil zijn, vertelt Seinfeld. Zijn we op ons werk, dan willen we naar huis. Zijn we thuis, dan willen we naar het theater. Zijn we in het theater… Enzovoort. De enige reden waarom we ons verplaatsen, is de overtuiging dat het leven de moeite waard is. Dat we elders wél gelukkig zullen zijn.

Sterk is daarbij zijn idee dat we geluk op de verkeerde plekken zoeken. Dat we het verschil tussen ‘fantastisch’ en ‘afschuwelijk’ ­verkeerd interpreteren. Ze liggen volgens Seinfeld veel dichter bij elkaar dan we denken. Zo’n slappe hotdog in het honkbalstadion, de worst blijkt koud en het broodje klef, is afschuwelijk. Maar het is ook fantastisch. Afschuwelijk kan fantastisch zijn.

Dit is Seinfelds eerste echt nieuwe stand-upset sinds 1998. Een deel van het materiaal doet vermoeden dat hij al die jaren aan het try-outen is geweest. Wie nu nog over de dictatuur van de smartphone begint, zit niet echt boven op het nieuws. Een stuk waarin hij vertelt hoe sms’en het telefoneren heeft ­verdreven, kun je zelfs met recht oubollig noemen.

Aan overgangen en rode lijnen doet Seinfeld niet. Het tweede deel van 23 Hours to Kill gaat over zijn thuissituatie. Hij stichtte pas na zijn 45ste een gezin en kan eindelijk meepraten over het verschil tussen mannen en vrouwen. Ook een belegen onderwerp, al werkt het contrast tussen die eeuwig jongensachtige kop en zijn zwartgallige humor nog altijd. Het ge­heim van een goede relatie? Bij elkaar blijven zonder te zeggen: ik haat je.

23 hours to kill is te zien op Netflix

Maqbool

Irrfan Khan, die op 29 april op 53-jarige leeftijd overleed, was zo’n acteur wiens naam wellicht geen belletje doet rinkelen, maar wiens gezicht direct rollen in herinnering roept. De verteller in Life of Pi, de steenrijke eigenaar van Jurassic World, de eenzame weduwnaar in filmhuishit The Lunchbox.

Khan, die rollen in Amerika en Groot-Brittannië combineerde met een carrière in thuisland India, hield niet van de term Bollywood. Die term – voor velen synoniem aan felle kleuren en veel zingen en dansen – zou het unieke karakter van Hindifilms tekortdoen, omdat de Indiase film zoveel meer te bieden heeft.

Zoals de Macbethbewerking Maqbool (2003), waarin Khan de titelrol speelde. De film van Vishal Bhardwaj verplaatst het verhaal van Shakespeare naar de onderwereld van Mumbai. Koning Duncan is hier Abbaji, hoofd van een grote maffiaclan. De drie heksen uit het stuk van Shakespeare zijn hier twee corrupte politieagenten, die de loyale Maqbool voorspellen dat hij de plek van Abbaji zal innemen.

Khan kon prachtig schakelen in intensiteit en laat dat hier zien in zijn transformatie van de charmante vertrouweling van Abbaji tot een man die langzaam wordt aangetast door een woekerende honger naar macht. Veel van de kracht van Khans spel zit in zijn blik, in die licht uitpuilende ogen, waarmee hij zowel aandoenlijk als gevaarlijk kon ogen en alles ertussenin.

En er wordt wat afgekeken in Maqbool. Blikken van verleiding, van verstandhouding en verraad worden uitgewisseld. Tot er uiteindelijk slechts een onbeantwoorde blik overblijft. Een blik van verslagenheid.

Maqbool is verkrijgbaar op dvd.

Mechteld JansenBeeld Daniel Cohen

 Booklovers’ Podcast.

Normaal gesproken leidt literatuurkenner Mechteld Jansen boekenliefhebbers rond door de stad. Ze laat zien welke plekken schrijvers en dichters – van Multatuli tot ­Hanna Bervoets – hebben geïnspireerd in hun werk. Dat zijn er nogal wat; Jansen wandelt door Betondorp, de Jordaan en het Vondelpark op zoek naar alle verborgen locaties uit de wereld van woorden en verhalen.

Door de maatregelen tegen het coronavirus heeft ze voorlopig alle tours moeten afblazen. In plaats daarvan kunnen leesgrage thuis­zitters nu met haar mee wandelen met behulp van de Booklovers’ Podcast. Elke vrijdag verschijnt er een nieuwe aflevering online, ­waarin Jansen de luisteraar ­meeneemt naar een literair stukje Amsterdam.

In de eerste aflevering struint ze samen met haar ­publiek de Keizersgracht af, op zoek naar een pand uit het boek Maanlicht van Hella S. Haasse. Haasse noemt geen volledig adres in haar verhaal, maar Jansen weet op ­basis van details uit de om­geving met vrij grote zekerheid te zeggen om welk huis het moet gaan: ­Keizersgracht 708.

Met voorgelezen passages uit het boek en eigen overdenkingen geeft ze een interessante reflectie over hoe bestaande plekken terecht­komen in fictie en vervolgens een eigen rol krijgen toebedeeld. Daarbij bieden de plekken die Jansen bespreekt in haar podcast fijne ­inspiratie voor het eigen blokje om.

bookloverstours.nl/podcast

Theater na de dam

Luchtfoto van een ongewoon rustige Dam tijdens Koningsdag.Beeld ANP

Dodenherdenking vindt dit jaar plaats op een lege Dam. De toespraak van koning Willem-Alexander en de voordracht van het ­gedicht van de 16-jarige Eva Pronk zullen het moeten doen met een digitaal publiek. Ook de voorstellingen die sinds 2010 door het land georganiseerd worden onder de noemer Theater na de Dam zullen dit jaar geen zalen kunnen vullen. Daarom maakt NPO 1 de voorstelling Na de Dam beschikbaar voor in de huiskamer.

Om 21.00 uur is er een live uitzending vanuit een lege Amsterdamse schouwburg te zien. Winfried ­Baijens presenteert het programma dat gevuld is met optredens van acteurs en zangers. Onder anderen Douwe Bob, Claudia de Breij, ­Michelle David, Herman van Veen, Wende, Typhoon, Nasrdin Dchar en acteurs van het ITA-ensemble onder wie Hans Kesting, Marieke Heebink en Halina Reijn maken met muziek en verhalen duidelijk waarom we herdenken. Omdat niet ­iedereen vanwege het coronavirus fysiek aanwezig kan zijn in de schouwburg zullen sommigen hun bijdrage via een videoverbinding vanuit huis leveren.

Veel van de andere kunstprojecten die vanavond vertoond hadden moeten worden, zijn in aangepaste vorm te vinden op de website theaternadedam.nl. Er zijn podcasts, korte films, theaterteksten, audiotours en hoorspelen te zien en te beluisteren die betrekking hebben op de Tweede Wereld­oorlog of via die oorlog ­reflecteren op de wereld van vandaag.

Na de Dam: rond 21.00 uur op NPO 1. Op theaternadedam.nl staan alle projecten rond de herdenking.

Familie Romeijn.Beeld Familie Romeijn VPRO

“Ik weet het ook niet precies,” of “Het zal allemaal wel niet zo ­bedoeld zijn geweest.”

Het zijn twee zinnen die de leden van de familie Romeijn vaak hardop uitspreken als ze het hebben over het leven van oom Aart, een soldaat in dienst van de SS die stierf aan het Oostfront.

Of als ze de rijkdommen van oom Gerrit bespreken, een man die ­tijdens de oorlog zoveel geld ­verdiende met het smokkelen van belangrijke documenten dat hij een privévliegtuig kon kopen.

Nabestaanden delen maar wat graag verhalen over heldhaftige opa’s en oma’s uit het verzet. ­Vervuld met trots vertellen ze hoe hun bloedverwanten weerstand boden tegen de foute kant van de geschiedenis. Het nageslacht van die foute kant is minder happig op het delen van de familiegeschie­denis.

Zussen Aafke en Anneke Romeijn doorbreken die stilte in hun nieuwe podcast De familie Romeijn.

In vier afleveringen duiken ze in een verleden dat grotendeels ­onbesproken is gebleven, zelfs ­binnen het eigen gezin. Ze raadplegen archieven en gaan het gesprek aan met familieleden, want, menen de zussen, nu de laatste generatie die de oorlog bewust heeft meegemaakt aan het uitsterven is, is de tijd rijp om het verleden zonder schaamte te onderzoeken.

De podcast is te beluisteren via www.vpro.nl/defamilieromeijn en op 3fm.nl/podcasts

Pablo Larraín's nieuwste film EMA.Beeld Cinéart

Ema zet alles in de hens

Ema van de Chileense filmmaker Pablo Larraín zou op 19 maart in de Nederlandse bioscopen gaan draaien. Door de gedwongen sluiting van de bioscopen werd dat uitgesteld; de nieuwe releasedatum is nog niet bekend. Daarmee werd een van de beste en energiekste films van het jaar op de lange baan geschoven.

Voor wie niet op een nieuwe releasedatum wil wachten, is er morgen via online platform Mubi een digitale voorpremière – niet alleen in Nederland, maar in vijftig landen tegelijk. De film is 24 uur lang gratis beschikbaar, inclusief een introductie vooraf en Q&A na afloop met hoofdrolspeelster Mariana Di Girolamo.

Zij draagt in haar filmdebuut de tomeloze energie en sensualiteit van de film; Larraín vertelde in interviews hoe hij de hele film rond zijn nieuw ontdekte ster opbouwde, inclusief de stuwende soundtrack met elektronische muziek van Nico­lás Jaar en heel veel reggaeton. Vrijwel elke seconde van de film is Di Girolamo in beeld als de jonge danseres Ema, die woest om zich heen slaat nadat zij en haar partner, choreograaf Gastón (Gael García Bernal), hun geadopteerde zoontje moeten afstaan.

Met films als Tony Manero (2008), No (2012) en Jackie (2015) toonde Larraín zich al een van de opwindendste filmmakers van dit moment. Die reputatie bevestigt ook het punky Ema weer. De eigenzinnigheid spat van het scherm, direct vanaf het van betekenis druipende openingsshot: een stoplicht dat in lichterlaaie staat. Ema is aan de gang geweest met een vlammenwerper.

Later in de film verwoordt ze het explicieter: “Laten we alles in de hens zetten, om in de as iets nieuws te kunnen planten.” Haar anarchistische energie komt zonder twijfel het best tot zijn recht in een bioscoopzaal, maar zal ook de thuiskijker meeslepen en overdonderen.

Uitnodigingen voor de gratis première worden verstrekt via mubi.com/ema.

Koning Krikke in zijn kasteel.Beeld Fernando Barrientos

Kasteel Krikke

Een interessante ontwikkeling die al een tijdje gaande was in medialand, maar door de coronacrisis in een stroomversnelling terecht is gekomen: traditionele televisie en YouTube groeien steeds meer naar elkaar toe. Waar vroeger televisie werd gemaakt met peperdure apparatuur, en schokkerige zelf opgenomen houtje-touwtje filmpjes het domein waren van de vloggers, zijn deze grenzen in rap tempo aan het vervagen.

In Frontberichten, dagelijks op NPO2, filmt afgepeigerd zorgpersoneel zichzelf, Beau van Erven Dorens presenteert een show vanuit zijn woonkamer en veel interviews in actualiteitenprogramma’s gaan via videobellen.

Tegelijkertijd verschijnt online meer en meer televisiewaardige content. Een voorbeeld hiervan is de satirische serie Kasteel Krikke van radio-dj en YouTubefenomeen Bram Krikke (25). Krikke is onder jongeren mateloos populair, veel filmpjes waarin hij bekende of ­onbekende mensen interviewt worden vaker dan een miljoen keer bekeken. Hij werd tijdens het Televiziergala al twee keer uitgeroepen tot beste dj.

In de zesdelige serie Kasteel Krikke waagt Krikke zich aan een nieuwe discipline: acteren. Hij speelt de middeleeuwse Koning Bram, die regeert ten tijde van de pestepidemie. De verwijzingen naar de coronacrisis zijn legio, en de grappen keihard.

In de eerste aflevering neemt hij met Ridder Stefan (Stefan de Vries) en Hofnar Sean (Sean ­Demmers) het coronalied op de hak, en hoewel dat een makkelijke schietschijf is, is het resultaat ­behoorlijk geestig.

De filmpjes duren nog geen tien minuten en zijn van een niveau dat niet zou misstaan op televisie. Al is het maar de vraag of Krikke daar meer kijkers zou trekken.

Kasteel Krikke, elke woensdag op het YouTubekanaal van Bram Krikke. 

Brot (The Valhalla Murders).Beeld Truenorth & RUV

Brot

Een gescheiden vrouwelijke ­rechercheur: Kata. Een mannelijke rechercheur met een pijnlijk verleden die vanuit Oslo wordt ingevlogen: de profiler Arnar. De zoon van de vrouw die in moeilijkheden is gekomen. De pleegvader van de man die misschien wat te verbergen heeft. De twee die samen gruwelijke moorden (de ogen van de slachtoffers worden doorgesneden) proberen op te lossen.

Dat is Brot, de achtdelige IJslandse thrillerserie die nu op Netflix is te zien. Brot betekent breuk, maar de Engelse titel van de serie spreekt meer tot de verbeelding: The Valhalla Murders. De moorden blijken te maken te hebben met wat zich in een afgelegen jongensinternaat heeft afgespeeld. De naam van dat internaat: Valhalla.

Dat klinkt allemaal niet bijster ­origineel; ook niet dat een kritische journalist van de nationale televisieomroep zich in de zaak mengt en dat Kata (Nína Dögg Filippusdóttir) net is gepasseerd voor een hoge post binnen de politie, wat tot wrevel, prestatiedrang en ‘verwaarlozing’ van haar zoon leidt. (En ja, ze is ook nog een keer stronteigenwijs.) En dat de politiebaas, Magnús, snel resultaten wil zien.

Die Magnús is overigens de pleegvader van Arnar (Björn Thors).

En waarom is Arnar IJsland ontvlucht om in Oslo te gaan werken? Waarom heeft hij gebroken met zijn familie en weigert hij naar de begrafenis van zijn vader te gaan? En wat is er geworden van die jongetjes uit Valhalla? Wordt het toch interessant!

Hoeveel plots kun je nog verzinnen in het steeds maar uitdijende aanbod van thrillerseries? Brot is, ­mede door het IJslandse landschap en het vermakelijke brabbeltaaltje dat de personages spreken, een meer dan degelijke serie. Niet altijd even onvoorspelbaar, maar intrigerend genoeg (Hij heeft het gedaan! Of toch niet? Nee, dat is de moordenaar! Nee, hij is het! Nee, toch die ander!) om te blijven kijken.

Brot is te zien op Netflix.

Louis C.K..

Louis C.K.

Eind 2017 kwam naar buiten wat in de wandelgangen al jaren bekend was: Louis C.K. masturbeerde ooit in het bijzijn van jonge, vrouwelijke comedians en verbood hen met dat verhaal naar de pers te stappen. Einde carrière, zo leek het. Na een korte bezinningsperiode klom C.K. echter gewoon weer op het podium. Ook in Nederland speelde hij try-outs van de show die nu voor 8 dollar op zijn website te koop is.

Wie denkt dat C.K. voor de zekerheid weinig seksgrappen maakt, zit ernaast. Wie denkt dat hij diep door het stof gaat ook. Sincerely Louis C.K. is vermoedelijk zijn meest cynische en hardste special ooit. Als God nou eens een persconferentie van vijf minuten hield, stelt C.K. bijvoorbeeld , zou hij alle grote vragen in één klap kunnen beantwoorden. ‘Varkens éten? Gadverdamme, jullie moesten ze néuken!’

In de nasleep van de #metoo-­affaire heeft C.K. alle nuance overboord gegooid. Hij is óf oprecht, zoals in een mooi verhaal over hoe zijn opa ontsnapte uit de klauwen van de nazi’s, óf een soort shockjock die mensen overrompelt met spinsels uit het riool van zijn geest.

C.K. krijgt je nog altijd mee in de gekste redeneringen, maar met iets meer reflectie had hij iedereen een plezier gedaan. De comedian zwelgt soms in fatalisme. Zo hoopt hij op zijn 75ste een 21-jarige golddigger te vinden: ‘Pijp me het graf in en hou het wisselgeld.’

Sincerely is te zien via louisck.com.

Het Nationale Ballet - Hold OnBeeld Het Nationale Ballet

Balletdansers zijn geen stilzitters. Medio maart – de meeste theaters in Europa en de VS hadden hun deuren nog maar net gesloten – popten overal thuisfilmpjes op van dansers die in hun privé-omgeving doorgingen met springen, strekken en flexen. In het door de crisis zwaar getroffen Italië bundelde het Teatro dell’Opera di Roma zulke huiselijke tafereeltjes in een clip die het thuisblijven aanmoedigt onder het motto: Io resto a casa. Luchtig bijeengehouden door An der schönen, blauen Donau van Strauss zijn in dit ­hartelijke filmpje glanzende bijrollen weggelegd voor huisdieren, meedansende peuters en een stofzuiger.

Geïnspireerd door dit voorbeeld kwam het Ballet de l’Opéra nationale de Paris met de veelbekeken video Dire merci, een gedanste dank­betuiging aan de eerstelijns­coronabestrijders. Gracieus gezet op Prokofjevs Dans van de Ridders tonen de dansers hoe het leven doorgaat in isolatie. Filmregisseur Cédric Klapisch monteerde de consequent verticaal gefilmde scènes vloeiend én spannend aan elkaar.

Ook Het Nationale Ballet levert nu een bijdrage. Meer dan het geval is in de spontanere voorgangers heeft choreografe Milena Sidorova de in hun slaapvertrekken, bad­kamers en woonkeukens optredende dansers een doorlopende choreografie meegegeven. Een belangrijke rol is weggelegd voor muren. De wanden die de quarantainemens binnenhouden, worden hoopvol aangeraakt, in de wetenschap dat er andere mensen leven aan de andere kant. Dat beeld is helaas niet zo origineel en pakt zelfs ronduit klef uit door de weinig prikkelende combinatie met de powerballad Hold On van de Haagse band Di-Rect.

In haar eerdere ballet Withdrawn leverde Sidorova eigenzinnig en geestig commentaar op de motoriek van mensen die almaar op hun smartphone loeren. Daarbij ver­geleken valt haar visie op de lockdown een klein beetje tegen. Hoe verzorgd en mooi gedanst deze videoclip verder ook moge zijn.

www.operaballet.nl/online/ballet/photos-and-videos

Beeld EYE

Tijdens de digitale editie van de Nationale Museumweek, die nog tot en met zondag duurt, zetten ruim 400 musea hun collecties in de schijnwerpers met elk een eigen pronkstuk. Eye Filmmuseum presenteert drie onlangs geres­taureerde 68mm-nitraatfilmpjes: Bloemencorso Haarlem (1899), Na afloop der kindervoorstelling in den Circus O. Carré (1899) en ­Stealing a Dinner (1898).

Deze filmpjes behoren tot de oudste uit de collectie van Eye. Ze komen uit een verzameling van ongeveer 200 nitraatfilms die werden gemaakt op een formaat dat al snel achterhaald was (zonder perforatierand, waardoor het beeld de gehele breedte van de filmstrook vult; de kwaliteit wordt vergeleken met het huidige Imax) en duren ongeveer één minuut.

De collectie dankt zijn naam aan The Mutoscope and Biograph Company, die bestond uit een ­keten van bedrijven met die naam. De eerste werd in 1895 in Amerika opgericht door William Kennedy-Laurie Dickson, een voormalig ­medewerker van Thomas Edison. Dickson breidde zijn bedrijf uit in Europa, waar hij in verschillende landen bijzondere evenementen filmde.

Cameraman-regisseur Emile ­Lauste, een zoon van de Franse ­uitvinder en filmpionier Eugène Lauste, trad eind jaren negentig van de 19de eeuw in dienst van de British Mutoscope and Biograph Company. Voor zustermaat­schappij de Nederlandsche ­Biograaf- en Mutoscope Maatschappij ging hij in 1899 tweemaal naar Nederland voor filmopnamen.

Op 4 juni filmde hij sportkarren, bokken- en ezelwagens tijdens het bloemencorso op buiten Het Klooster in Haarlem.

Op 13 september posteerde ­Lauste zijn camera in Amsterdam voor theater Carré, na afloop van een middagvoorstelling.

Het derde fragment dat Eye online heeft gezet, is een minifilmpje met in de hoofd­rollen: twee clowns, een witte kat, een zwarte hond en een bord eten.

www.nationalemuseumweek.nl/musea/eye-filmmuseum

The Europeans.Beeld Rob Hornstra

Fotograaf Rob Hornstra en journalist Arnold van Bruggen maakten furore met The Sochi Project, een slow journalism-project over de veranderingen in de regio aan de Zwarte Zee, waar begin 2014 de Olympische Winterspelen plaatsvonden. Daarna stortten de twee zich op The Europeans, een portret van het moderne Europa aan de vooravond van drastische verandering: ‘populisme en autoritarisme nemen toe, geesten uit het verleden lijken terug te keren’.

Het meerjarige project is geïnspireerd door het boek Les Européens (1955), waarin de Franse ­fotograaf Henri Cartier-Bresson bewijs zocht voor een grotere identiteit; een Europese gelijkenis die de mensen en het landschap deelden. Begin april zou in de ­Litouwse stad Kaunas de eerste regiopublicatie worden gepresenteerd, The Former Capital, en in de Kauno fotografijos galerija zou de gelijknamige tentoonstelling openen. Maar toen ging Europa op slot.

Hornstra en Van Bruggen zaten niet bij de pakken neer; met hun vaste vormgevers Kummer & Herrman maakten ze een online versie van de tentoonstelling zoals ie had moeten zijn, inclusief de galerie en de straten rond de galerie. Zo konden de lancering van de eerste publicatie en de tentoonstelling ‘gewoon’ doorgaan – niet alleen voor lokaal publiek, ook de rest van de wereld kan de tentoonstelling nu bezoeken. Inmiddels zijn er al meer dan 3000 bezoekers geweest – een veelvoud van wat in Kaunas zou zijn komen kijken.

Met een VR-bril op heb je het ­gevoel dat je er echt bent, maar de ervaring zonder bril is ook de moeite waard. Door de cursor te bewegen kun je door de galerie ‘lopen’ en foto’s aanklikken voor extra ­informatie. Op een tafeltje staan twee boeken uitgestald: een speciale en een budgeteditie van dit eerste hoofdstuk van het project, te koop in de webwinkel. Buiten is er een steegje dat naar de zee leidt. Het is een grappige verwijzing naar The Sochi Project die alleen online mogelijk is; midden in Litouwen kijk je uit over de Zwarte Zee.

kaunasgallery.lt/en/

Thrillerserie Rojst.Beeld netflix

Heel mooi om weer eens iemand een telefooncel te zien betreden om een belangrijk telefoontje te plegen. Of om mensen op type­machines te horen hameren. ­Oude, aftandse Oostblokautootjes in het rond te zien rijden.

De thrillerserie Rojst brengt je ­terug naar het Polen in het begin van de jaren tachtig. Solidarnosc, Zbigniew Boniek. Dat was Polen toen voor ons.

Prachtig en duister is Rojst (Modder). De wereld wordt klein gehouden, we komen de naam van de Poolse stad waarin het verhaal speelt, niet te weten. En noch voorvechter Lech Walesa en zijn anticommunistische vakbond ­Solidariteit, noch de misschien wel beste Poolse voetballer aller tijden komen ter sprake in deze vijfdelige Netflixserie.

Iedereen siddert voor het communistische bewind. De twee krantenjournalisten die werken voor De Koerier doen dat niet. Maar de een, de oudere Witek, berust al heel lang in het feit dat hij de waarheid niet op kán schrijven. Terwijl de ander, de jonge Piotr (hij staat op het punt vader te worden) juist wil dat die waarheid boven tafel komt.

Dat levert een mooie strijd op als ze betrokken raken bij een dubbele moord op een prostituee en een overheidsfunctionaris (een jeugdleider). In een bos waar het niet pluis is, en waar direct na de Tweede Wereldoorlog mysterieuze dingen gebeurden.

Is de snel opgepakte dader wel de dader? En is de zelfmoord van twee tieners wel zelfmoord? En wat hebben de zaken met elkaar te maken?

Nu ja, de journalisten zoeken het uit (let niet op de soms vreemde, slechte vertaling). Maar wat een feest is de aankleding van de serie. Laat u onderdompelen in de Oostbloksferen van weleer. En wat werd er gerookt! En midden op de dag wodka gedronken.

Rojst is te zien op Netflix.

Beeld Ien van Laanen

Vertalersgeluk

De Vertalersgeluktournee langs de boekhandels, die altijd in april en mei wordt georganiseerd rondom de uitreiking van de Europese Literatuurprijs 2020, wordt nu online gehouden. Volg de weg van de twintig genomineerde romans van hun oorspronkelijke taal naar het Nederlands op vertalersgeluk.nl of het Vertalerskanaal op Hebban.nl.

Op het Vertalerskanaal worden onder meer de lezingen gepubliceerd van de vertalers die op de longlist van de Europese Literatuurprijs staan. Als jubileumpartner van de Europese Literatuurprijs organiseert Hebban.nl deze zomer ook leesclubs rondom de vijf titels op de studenten-shortlist.

Elke woensdag om 12.00 uur wordt een nieuwe lezing gepubliceerd. Als eerste vertelde Peter Gelauff over De hemel boven Lima, zijn vertaling van het debuut van de Spaanse schrijver Juan Gómez Bárcena (Wereldbibliotheek). Daarna volgde Manon Smits over haar vertaling van De menselijke maat van Roberto Camurri. De komende weken volgen onder anderen Martin de Haan over Serotonine van Michel Houellebecq en Mari Alföldy over Baron Wenckheim keert terug van László Krasznahorkai.

Op de Facebookpagina EuropeseLiteratuurprijs wordt dit aangevuld met filmpjes en interviews. De online tournee wordt georganiseerd door vertalers Nicolette Hoekmeijer en Andrea Kluitmann en het Nederlands Letterenfonds.

Jaap Robben

Dichter aan de lijn

“De coronacrisis brak uit en ik dacht: er liggen nu allemaal mensen in hun eentje in bed.” Dat zei dichter en schrijver Jaap Robben (Birk, Zomervacht) in het VPRO-programma Mondo. “Niemand zegt hun ‘slaap lekker’, niemand leest hun voor.”

Dus lanceerde Robben vorige week Dichter aan de lijn: dichters die ’s avonds mensen opbellen en uit eigen werk voorlezen.

Het idee dateert al van dertien jaar geleden, toen hij als debutant geen geld voor promotie had. “Uit pure armoede heb ik toen een maand lang een paar mensen ’s avonds opgebeld om ze voor te lezen voor het slapen gaan.”

Aan het project, dat is opgericht in samenwerking met Mondo en Poetry International, doet een groep dichters mee, onder wie Iduna Paalman, Dichter des Vaderlands Tsead Bruinja en Anneke Brassinga. Na opgave via de website van Mondo belt een van de dichters binnen een paar dagen op tussen 20.00 en 22.30 uur.

“Iedereen maakt zich momenteel wel druk om iemand, de gevoelens liggen heel dicht onder het oppervlak,” aldus Robben. “Je voelt je kwetsbaar. Daardoor ontstaan er telefonisch ook heel intieme gesprekken.”

Paquet

Paquet

Vanuit zijn thuisquarantaine in Barcelona laat programmamaker Tim Blaauw (33) via het gloed­nieuwe onlineplatform Paquet in de hoofden en harten kijken van 22 bevriende kunstenaars.

Wat zijn nu hun inspiratiebronnen? Ze delen die tegen een geringe ­vergoeding, want zeg nou zelf: waarom zou je de cateraar wel en de kunstenaar niet betalen?

“Ik merkte bij al mijn creatieve vrienden de wil om te blijven ­delen,” vertelt Blaauw vanuit ­Spanje, “maar artiesten hebben een schroom om dat te kapitali­seren. Al die restaurants die ons vragen om hen te blijven steunen, willen ook geld voor hun afhaalmaaltijd. Met die gedachte ben ik Paquet gestart.”

Als voormalig programmeur van onder andere de Tolhuistuin kon hij putten uit een breed netwerk. Zo vinden we op Paquet de kunstenaars Massih Hutak naast Akwasi en Simon(e) van Saarloos naast Aafke Romeijn en Elten Kiene.

Elk van de 22 stelt een soort ­minitentoonstelling samen.

Als Paquetbezoeker koop je voor jezelf of voor een ander online een persoonlijk gecureerd pakket van een artiest voor 10 euro. Daarin zit een primeur van niet eerder uitgebracht eigen werk en vijf belang­rijke inspiratiebronnen van de kunstenaar met persoonlijke uitleg. Blaauw: “Ik heb ieder van hen gevraagd met een hele wijde lens naar hun huidige bronnen te kijken, maar ook om daarbij op zoek te gaan naar een subthema, een overkoepelend verhaal.”

Zo hebben de bronnen van Clarice Gargard de hashtag #verzet gemeen en muzikant Stippenlift onderzoekt de filosofische leegte van het bestaan. Veel weidse leegte in het Paquet van Marjolijn van Heemstra, dat grensgebieden als thema heeft, ‘daar waar het bekende onbekend wordt’. Met adembenemende beelden van de Hubbletelescoop en een aangrijpend filmpje van Werner Herzog over een pinguïn in existentiële ­crisis. Helemaal corona.

Paquet, via Instagram (Paquet_official) en Facebook

De programmering start vrijdag om 17.00 uur met een concert van Holland Zingt Hazes.Beeld ANP

Ziggo Dome streamt concerten

Vanwege het coronavirus moeten muziekfans al enige weken hun favoriete liveconcerten missen. Daarom heeft de Ziggo Dome besloten een aantal concerten integraal uit te zenden tijdens een ‘Concertweekend’. Op vrijdag 17, zaterdag 18 en zondag 19 april zijn op Ziggo TV kanaal dertien shows te zien van onder anderen Kensington, Trijntje Oosterhuis, Armin van Buuren, Ladies of Soul, Tino Martin,  Kaiser Chiefs en Holland Zingt Hazes.

‘Het zijn voor velen moeilijke tijden’, zegt directeur commerciële zaken Danny Damman in een persbericht. ‘Wij willen met het uitzenden van deze unieke concerten de fans en mensen die thuiszitten iets extra’s geven. Mijn dank gaat uit naar de muziekindustrie die de handen ineen heeft geslagen om dit kosteloos mogelijk te maken.’

Het volledige programma maakt de concerthal later bekend. De programmering start vrijdag om 17.00 uur met het concert van Holland Zingt Hazes. Alle concerten zijn in de Ziggo Dome opgenomen.

Kortefilmfestival Go Short vindt online plaats

Is uw aandachtsspanne verdampt na enkele weken thuisisolatie? Het kortefilmfestival Go Short biedt uitkomst.

De twaalfde editie van het inter­nationaal erkende festival zou van 1 tot 5 april worden gehouden in Nijmegen, maar werd dus geannuleerd. De organisatie zat echter niet bij de pakken neer. Eerst sloten zij zich aan bij My Darling Quarantine, een online platform dat met een wekelijkse selectie korte films geld inzamelt voor Artsen Zonder Grenzen. En vanaf vandaag vindt Go Short alsnog online plaats, niet slechts vijf dagen maar vier weken lang.

De virtualrealitycompetitie vervalt: dat streamt wat lastig. Maar zowat de helft van de 327 films die oorspronkelijk voor het festival op de rol stonden, is alsnog online te zien. Inclusief de 103 films die zijn geselecteerd voor de vier festivalcompetities: het beste nieuwe werk van Europese en Nederlandse makers, plus studentenfilms en muziekvideo’s. Ook de twee internationale jury’s gaan gewoon aan de slag, al zal hun overleg nu digitaal plaatsvinden. Daarnaast zijn er diverse themaprogramma’s, waaronder een focus op films uit Noorwegen en het nu wel heel actuele programma We Are Nature, over ‘de macht, pracht en tegenstrijdigheden van de natuur’.

In een persbericht stelt directeur Kirsten Ruber: ‘Met Go Short Online eren we niet alleen de filmselectie en curatie van 2020, waar de organisatie een jaar lang aan werkte, maar houden we ook de internationale opstap voor makers naar de belangrijke filmprijzen zoals de Oscars in stand.’ Want sinds 2017 heeft Go Short de status van Oscar qualifying festival: films die er prijzen winnen, komen automatisch op de longlist voor de Academy Awards. Hoewel het festival niet in zijn gebruikelijke vorm plaatsvindt, geldt dat ook dit jaar.

Go Short Online, 15-4 t/m 13-5, goshort.nl.

Wim Kayzers – De waarnemer

Nu we ineens dagen, zeg maar gerust weken achtereen met onszelf doorbrengen binnen de muren van onze huizen, doemen existentiële vragen als vanzelf op uit de hoeken van de kamer. Een goed moment om Wim Kayzers De waarnemer eens uit de boekenkast te trekken. Een dikke pil, waarin vrijwel niets gebeurt maar waarmee vrijwel alles wordt gezegd.

Een huisarts van in de zestig laat zijn praktijk en daarmee het rumoer van het Noorden achter zich en betrekt een hoeve in Zuid-Frankrijk. Daar brengt hij zijn dagen door met het wieden van de terrassen en het schrijven van brieven aan de waardin die hem de hoeve heeft nagelaten. Hij schrijft haar over de weldadige rust van dagen die zich nauwelijks van de vorige laten onderscheiden, maar ook over de angstaanvallen die altijd op de loer liggen, de pijnlijke herinneringen aan de hem ontvallen liefde.

Kayzer, die als televisiemaker naam maakte met onovertroffen interviewreeksen als Vertrouwd en o zo vreemd en Van de schoonheid en de troost, schreef met De waarnemer een boek dat zo’n beetje het tegenovergestelde is van een pageturner. Het is een boek om af en toe een stukje in te lezen om het dan weer een paar dagen weg te leggen, tot je er als vanzelf weer naartoe wordt getrokken. Een boek dat troost biedt, juist door compromisloos de confrontatie aan te gaan met de donkerte en fragiliteit van het menselijk bestaan. 

Beeld Robotime

‘Dat je je afvraagt: wat heb ik de hele avond gedaan? Nou, tien doosjes geknipt, gevouwen en geplakt. Fröbelen op de vierkante centimeter.’ ‘Boekjes knippen, vouwen, rug lijmen, cover plakken.’ ‘Oef, ik heb net de eerste kast geplakt. Zou hier nooit aan begonnen zijn in real life.’

Nieuwe rage in mijn timeline: een boekwinkeltje knutselen. Een beeldschoon piepklein boek­winkeltje van het type kneuterig/ gezellig antiquariaatje. Met gekleurde kastjes en een boekenladdertje, gezellige prentjes aan de muur en rolletjes pakpapier.

Maar anders dan Karina Schaap­man, die haar Muizenhuis volbouwt met kunstig hergebruikte rest­materialen zoals ze onlangs demonstreerde, komt dit boekwinkeltje als bouwpakket; en met tutorials op YouTube. Het is nog niet zo makkelijk, blijkt als ik opmerkingen van bevriende bouwers zie over de f•kking fauteuil! En dat kleine kl•tekoffertje!

Een lesje in geduld in tijden van intelligente lockdown. ‘Ik noem het ontspannen inspanning,’ zegt de literaire agent die via Instagram kond doet van zijn vorderingen.

‘En ja, soms wil ik iets in een hoek smijten, maar toch is het heerlijk rustgevend. Ik vind het wel raar dat ik dit maak en niet ’s avonds lees. Maar daar moet een psycholoog zich maar over buigen.’

‘Sam’s Study’ heet het diy-project van Robotime, en het is online te bestellen via onder meer boek­handels Los in Bussum, Wagner in Sassenheim en Donner in Rotterdam.

Voor wie niet per se van boekwinkeltjes houdt, maar wel wil priegelen, check Cathy’s Flowerhouse, Simon’s Coffee Shop, Jason’s ­Kitchen etc. etc. etc.

Marjolijn de Cocq

Mark CousinsBeeld Corbis/Getty

“Zolang we cinema hebben, zijn we niet compleet alleen.” Aan het woord is Mark Cousins, met zijn kenmerkende, fluisterende stem, zijn nadrukkelijke dictie. Cousins werd bekend met het boek en de documentairereeks The Story of Film. Nu hij net als een groot deel van de wereld in thuisquarantaine zit, maakte hij een ruim twee uur durende videoworkshop, 40 Days to Learn Film, die gratis online te bekijken is.

Al is workshop niet helemaal het goede woord. Cousins is vooral een essayist en 40 Days to Learn Film gaat associatief door een breed scala aan thema’s en films. Het video-essay is opgedeeld in veertig hoofdstukken als kleur en focus, maar ook ‘vermijd banaliteiten’ en ‘toon wat niet eerder getoond is’.

Onder de video staan hyperlinks, die het makkelijk maken om te navigeren tussen de onderwerpen.

Cousins nam de voice-over uit de losse pols op in zijn huis en dat werkt dankzij zijn immense filmkennis wonderwel. Zonder haperen haalt hij voorbeelden aan uit alle uithoeken van de wereld en legt hij onverwachte verbanden. Zoals wanneer hij de blik van een vrouw in een shot uit Yasujiro Ozu’s Tokyo Story vergelijkt met die van een Russisch icoon van Jezus.

Tijdens die analyse rijdt op de achtergrond een ambulance langs met loeiende sirenes. Cousins stopt even en benoemt de toch wat vreemde situatie. Zulke momenten geven het video-essay een apart soort intimiteit. Alsof we inderdaad even niet alleen zijn.

vimeo.com/399407221

Jeanne Dielman, 23, Quai du Commerce, 1080 Bruxelles (1975).Beeld CINEMATEK

In Eye Filmmuseum had 21 maart Chantal Akerman – Passages ­zullen openen, een grote solo­tentoonstelling met filmische ­installaties van Chantal Akerman (Brussel 1950-Parijs 2015).

Akermans werk gaat over het leven dat gewoon lijkt, maar dat niet is; als dochter van een Auschwitz-overlevende zoekt zij altijd naar betekenis onder de oppervlakte. Haar filmstijl met lange shots, ­brede kaders en een sterke ­‘frontaliteit’ geeft een bijzondere invulling aan tijd en ruimte.

Met films als Je tu il elle en Jeanne Dielman, 23, Quai du Commerce, 1080 Bruxelles groeide Akerman al vroeg in de jaren zeventig uit tot een van de belangrijkste feministische avant-gardefilmmakers van haar generatie. Halverwege de jaren negentig ontdekte ze de mogelijkheden van de tentoonstellingsruimte, toen ze haar oorspronkelijk als documentaire gemaakte film D’Est als ruimtelijke installatie op 24 monitoren presenteerde.

Eye hoopt dat D’Est later dit jaar, samen met zeven andere film­installaties, alsnog tentoongesteld kan worden. Wie nu alvast kennis wil maken met Akerman kan terecht op chantalakerman.foundation, een site van de Brusselse Cinematek waarop haar films, boeken en installaties worden beschreven. Via Cinematek kan ook meesterwerk Jeanne Dielman, 23, Quai du Commerce, 1080 Bruxelles (1975) worden bekeken, over weduwe Jeanne, die met haar zoon Sylvain woont en geld verdient met prostitutie. 

Spirited Away.

Studio Ghibli

Het zal veel Netflixgebruikers niet zijn ontgaan: de streamingdienst heeft de internationale rechten op de films van Japanse animatiegigant Studio Ghibli verkregen en voegt deze sinds 1 februari stapsgewijs toe aan het aanbod.

Naast de films van grootmeester Hayao Miyazaki, die de studio begon met de inkomsten van zijn film Nausicaä of the Valley of the Wind, is werk te zien van onder meer Isao Takahata, wiens Grave of the Fireflies, over twee kinderen in WOII, een van de hartverscheurendste animatiefilms ooit is.

Het werk van Miyazaki vormt het onbetwiste fundament van Ghibli: van het betrekkelijk zorgeloze Kiki’s Delivery Service, over een jonge heks die samen met haar zwarte kat Jiji per bezem bestellingen rondbrengt, tot hitfilm Spirited Away, waarin het meisje Chihiro verzeild raakt in een badhuis voor goden en geesten, zoals godheid No-Face, samen met het titel­wezen uit My Neighbor Totoro een van de meest iconische karakters uit de Ghiblistal.

Het ambitieuze Princess Mono­noke was de eerste film waarin Miyazaki digitale animatietechnieken toepaste, hoewel handgetekende animatie altijd de kern van zijn werk is gebleven. Des te indrukwekkender als je ziet hoe gedetailleerd en grootschalig de werelden zijn die hij creëert: kastelen zweven in de wolken, een reusachtige kat in de vorm van een bus snelt door de nacht.

Dankzij het werk van Ghibli kun je even heerlijk dwalen in een wereld vol gedaanteverwisselingen, humor en melancholie.

Beeld Shutterstock

Even afstand van die onophou­delijke stroom coronaberichten. Telefoon weg, die dwingende bliepjes even uit. En dat verhaal schrijven dat misschien altijd al wel in je zat en er nu uit mag. Want de echte uitgeverij is dezer dagen dichterbij dan ooit.

De docenten van de Querido Academie, onderdeel van Singel Uitgeverijen, en de redacteuren van Singel Uitgeverijen bieden onder het motto Verzet je zinnen gratis hun expertise aan. De ­Querido Academie zet elke dag een schrijfopdracht op Facebook met enkele schrijftips. Van beginnend schrijver tot ervaren auteur: iedereen kan meedoen. Met Verzet je zinnen wil de opleiding laten zien hoe leerzaam, leuk en ontspannend schrijven kan zijn.

De deelnemers plaatsen hun bijdragen onder het bericht van de Querido Academie. De volgende dag geeft een schrijfdocent of redacteur feedback op een aantal van de ingeleverde teksten. Daar kunnen alle deelnemers dan weer hun voordeel mee doen voor de volgende opdrachten. Om er een paar te noemen: de aangeklede dialoog; proeven, ruiken voelen, de zintuiglijke beschrijving; je lievelingsboek, een nieuw verhaal.

Deze week volgen nieuwe opdrachten.

De vaste, betaalde cursussen van de Querido Academie gaan intussen ook door, waar nodig via videobellen. Morgen begint een speciale basiscursus creatief schrijven van zes lessen die volledig digitaal zal zijn: een combinatie van groepslessen via videobellen op vaste momenten en het maken van opdrachten in een digitale leeromgeving.

Ook Editio heeft betaalde online schrijflessen. Een proefles van een week onder begeleiding van schrijver Anja Sicking begint op 15 april met een korting van 10 euro.

www.facebook.nl/QAverzetjezinnen en editio.nl

What football will look like in the future.Beeld Vox Media

17776: What football will look like in the future

Het jaar is 17743 en de zelfbewuste ruimtesonde Nine doolt eenzaam rondjes. Elke elf dagen is Nine genoeg opgeladen om een bericht de ruimte in te sturen, waarna het wachten is op antwoord van collega-sonde Ten. Zo begint 17776: What football will look like in the future, een multimediaal sciencefictionverhaal uit 2017 van sportjournalist Jon Bois.

Wat 17776 zo bijzonder maakt, is dat je het boek online leest door te scrollen langs pagina’s vol dialogen, afbeeldingen, gifs, animaties en YouTubefilmpjes. Zo wordt het eerste contact dat Nine met Ten legt verbeeld in ruim dertig jaar aan kalenderpagina’s, tot we zijn aanbeland in het jaar 17776 en de sondes kwantumcommunicatie onder de knie hebben.

Vanaf dat moment duikt het verhaal in de wereld die de sondes in hun rondjes rond de aarde waar­nemen. Via knipsels, satellietbeelden en opgepikte radiosignalen vormt zich een beeld van dat drastisch veranderde leven. Ziektes en ouderdom bestaan niet meer, met als gevolg dat mensen honderden jaren leven en dus ook honderden jaren vrijetijd te besteden hebben.

Dat heeft ook effect gehad op American football, dat nu een sport is geworden met een speelveld van honderden kilometers doorsnee, dwars door staten heen en met honderden spelers tegelijk. Er zijn ook talloze afgeleide sporten, zoals een spel waarin je alle door quarterback Koy Detmer gesigneerde voetballen moet verzamelen.

17776 is een reis door een fantasierijk bedachte en vormgegeven toekomst.

www.sbnation.com/a/17776-football.

Roufaida Aboutaleb.Beeld Landa Penders

GRRRLS

De 25-jarige singer-songwriter Roufaida Aboutaleb (ja, dochter van) studeerde in 2016 af aan het conservatorium van Rotterdam, en puzzelde sindsdien aan haar ­debuutalbum. Een karwei dat tot dusver niet bepaald van een leien dakje is gegaan. “Ik ben enorm vastgelopen. Ik had geen idee hoe ik die artiestencarrière voor elkaar moest krijgen, terwijl iedereen om me aan het vlammen was.”

Na een paar jaar werd het tijd advies in te winnen bij vrouwen die wel hun zaakjes op orde lijken te hebben. Die gesprekken bleken zo constructief dat ze die in haar studiootje is gaan opnemen voor een podcast, die vandaag van start gaat. 

In GRRRLS (spreek uit als ‘girls’), praat Aboutaleb met vrouwen als curator Meryem Slimani, strafrechtadvocaat Natacha Harlequin en schrijfster Maartje Wortel. Vrouwen die uiteraard ook de nodige obstakels hebben moeten overwinnen, maar meestal niet op Aboutaleb lijken. “Ik wil juist door gesprekken met heel andere vrouwen ontdekken wie ik eigenlijk wil zijn en hoe ik dat voor elkaar kan krijgen.”

Toch is GRRRLS, dat wordt uitgegeven door het bekende podcastnetwerk Dag en Nacht Media, geen chatcast, waarin alleen wordt ­gepraat. Tussen de gesprekken door horen we Aboutalebs warme liedjes – afkomstig van die plaat waar ze zo lang op heeft zitten zwoegen. “Tijdens het maken van de podcast heb ik besloten dat ik dat album niet meer wil uitbrengen. Zo heeft die muziek toch nog een mooi plekje gekregen.”

De eerste aflevering van GRRRLS is vanaf vandaag te beluisteren in alle podcastapps.

John Wick

John Wick.Beeld filmdepot

Het begon allemaal met een hondje. Een hondje dat bruut werd vermoord. En niet zomaar een hondje, maar Daisy, het hondje van John Wick.

Dat moet je natuurlijk niet doen bij John Wick, want John Wick is een ex-huurmoordenaar. En John Wick was boos en wilde wraak.

En wraak nam hij (en hoe!). Dat was John Wick, de actiefilm uit 2014 met Keanu Reeves als John Wick. In 2017 volgde John Wick: Chapter 2, waarin John Wick zelf een heleboel huurmoordenaars achter zich aan kreeg. En vorig jaar verscheen John Wick: Chapter 3 – Parabellum. En die is vanaf deze week op Netflix te zien (net als John Wick, maar deel twee vreemd genoeg dan weer niet).

Als u al de wraaktrilogie met Liam Neeson, Taken 1, 2 en 3, heeft gezien (ook op Netflix): kinderspel. Vergeleken met wat John Wick allemaal uithaalt, is Liam Neeson een amateurtje.

John Wick: Chapter 3 – Parabellum is weer fraaier dan zijn voorgangers. Het is een schitterende, supergestileerde schietfilm waarin John Wick weer op de vlucht is voor weer een horde huurmoordenaars nadat er een prijs op zijn hoofd is gezet.

De verhaallijnen doen er niet zo toe, het gaat vooral om de manier waarop het een en ander in beeld is gebracht. Het geweld – er vallen weer tientallen doden – is door de fraaie choreografie bijna van zijn gruwelijkheid ontdaan. Een vechtscène is al snel een wonderschone pas de deux.

John Wick: Chapter 3 – Parabellum is net ballet. Maar als een lekkere piefpafpoeffilm voldoet ie natuurlijk ook…

John Wick: Chapter 3 – Parabellum is op Netflix te zien.

Aafke RomeijnBeeld Marc Deurloo

Leegstand

De bundel zou gepresenteerd worden op het Tilburgse festival Tilt, maar kwam per post: Leegstand, poëzie en proza van muzikant-schrijver Aafke Romeijn (33) over depressie en (Tilburgse) architectuur. In 2018 debuteerde ze met ­Concept M, een politieke sf-roman over een mysterieuze ziekte die Nederland verlamt. ­Diezelfde verlamming kenmerkt Leegstand, maar dan als gevolg van Romeijns terugkerende depressie.

Die depressie isoleert haar, maar hijst haar ironisch genoeg ook op een podium. Ze verkent de depressie als lege winkelpanden – een thematiek die in tijden van lege schappen haast profetisch aanvoelt – en verwoordt die ondanks de intrinsieke zwaarte lichtvoetig.

Over deel negen van de Japanse Godzillafilms, Destroy all Monsters uit 1968, waarin het monster Godzilla Tokyo vertrapt schrijft ze: ‘Als mijn hoofd en ­lichaam een stad vormen, dan is Godzilla de depressie die ik denk te bevechten.’ Lees voor Godzilla corona:

‘Spaar ons niet Godzilla
Vermorzel ons, verkruimel ons,
vernietig wat je aantreft

(…)

Spaar ons niet Godzilla
Stamp gaten in ons wegdek
We hoeven nergens heen

‘Laat glazen puien rinkelen
Brul de etalages leeg
We hebben niets meer nodig

(…)

Spaar ons niet, Godzilla
breek af wat ons belast

verlos ons van de hoogmoed
die in onze stenen schuilt’

Haar donkerste dagen als steden vol mislukte architectuur, als de laatste snikkende zomerdag voor V&D, waar ze ooit werkte, definitief zijn deuren sloot – een slecht verlicht strijdveld waar ook zij met primitieve geldingsdrang wil toeslaan. ‘Ik zou halen wat mij toekwam. ­Niemand zou mij in de weg lopen.’

Haast profetisch, ik schreef het al.

Leegstand, Aafke Romeijn, De Arbeiderspers/Tilt, €6,99, 67 blz

Igor Levit.Beeld Getty Images

Igor Levit

De Duits-Russische meesterpianist Igor Levit is een van de meest vooraanstaande musici van deze tijd en roert zich, zeer ongebruikelijk, ook op sociale media (vooral Twitter), mengt zich in maatschappelijke discussies en draagt T-shirts met opschriften als ‘love music hate racism’. Op 12 maart kondigde hij aan met iets te komen waarvan hij zelf ook niet precies wist wat het zou worden: concerten vanuit zijn huiskamer, elke dag om 19 uur, live op Twitter en Instagram, gewoon, omdat hij ‘nooit eerder de levensreddende betekenis van muziek en klank’ zo diep had ervaren. Op 13 maart zou hij beginnen. Wat hij ging spelen, wist hij nog niet. ‘Mal gucken’: we zien wel. En hij beloofde ermee door te gaan zo lang als nodig is, omdat ‘saamhorigheid juist in deze grimmige tijd essentieel is’.

En dus monteerde Levit op 13 maart twee iPhones op statieven, eentje voor Twitter en een voor Instagram, ging op zijn pianokruk zitten, draaide zich naar de camera, sprak zijn virtuele publiek toe, eerst in het Duits, toen in het Engels, draaide zich weer naar de toetsen en begon te spelen – een sonate van Beethoven. De pedalen van de vleugel bediende hij op sokken, want thuis draagt hij geen schoenen. Een rokkostuum was er ook al niet bij. Hij droeg een eenvoudige hoodie.

Die eerste livestream werd door 10.000 mensen bekeken; vijf keer een uitverkocht Concert­gebouw. Nu, bijna twee weken later, zit hij al op 300.000 views. Door Levits Hauskonzerte is iets ontstaan wat nog niet bestond: massale ­intimiteit.

Een coronagedicht van Ingmar Heytze.Beeld coronagedicht.nl

Coronapoëzie

Tsead Bruinja, Dichter des Vaderlands, is samen met dichter Mario Reijnen coronagedicht.nl begonnen, een online verzamelplaats voor coronapoëzie. “Iedereen kan het virus krijgen, dus ook iedereen mag een gedicht voor op de site insturen,” vertelt Bruinja. “Alleen kwetsende of racistische gedichten vissen we eruit.”

Dat poëten de behoefte voelen zich te uiten vanwege de coronacrisis is te merken: binnen een week werden al 200 gedichten ingestuurd door 150 dichters, zowel hobbyisten als profs. Bruinja vindt het vooral interessant om te zien hoe dichters verschillend omgaan met het onderwerp. “Sommigen foeteren over corona, maar de meesten schrijven over het effect op hun dagelijks leven. Mijn vriendin Heidi schreef bijvoorbeeld over hoe het is om haar vijftienjarige dochter thuis les te geven, Babs Gons maakte een gedicht over eenzaamheid in Amsterdam.”

Bruinja merkt dat de gedichten sterk geïnspireerd worden door het nieuws: zo gingen de eerste schrijfsels die binnendruppelden veel over hamsteren. “Dat woord heeft grote indruk gemaakt. Ik geef les in creative writing op de kunstacademie in Arnhem, en een student van mij schreef zelfs over de gebarentolk die dat gebaar voor hamsteren uitbeeldde, waar iedereen het over had. Zelf schreef ik mijn eerste coronagedicht over een etentje met een vriendin, twee weken geleden. Zij is 87, en ik gaf haar bij het afscheid een kus op de wang. Een automatisme, waar ik me bijna schuldig over voelde.” 

Bruinja verwacht dan ook dat de nieuwste inzendingen zullen gaan over actuele gebeurtenissen zoals het monopolie van de Zwitserse farmaceut Roche, dat leidt tot een tekort aan coronatests. “Het is een kwestie van tijd totdat de dichters dat oppakken.”

De duistere humor van striptekenaar Jeff Smith

Droominfiltreerders, spookcirkels, enorme ratachtige wezens en humeurige draken; wie op zoek is naar escapisme van het hoogste niveau, kan terecht bij de strip­roman Bone van Jeff Smith. Geschreven tussen 1991 en 2004 en verkrijgbaar in een ruim 1300 pagina’s tellende bundel vertelt Bone het verhaal van de neven Fone, Phoney en Smiley Bone.

De drie worden uit hun thuishaven Boneville verjaagd. Ze verdwalen in een mysterieuze vallei en raken verstrikt in een epische saga.

Bone is een ambitieus avonturenverhaal dat met veel geduld zijn geheimen prijs geeft, maar vooral ook een striproman boordevol verrassende (visuele) grapjes en tot de verbeelding sprekende wezens met eigenzinnige karakters. Zoals de twee ratwezens die constant kibbelen over de quiche die een van hen wil maken van het vlees van de neefjes.

Smith neemt alle tijd om die bonte stoet aan personages kleur te geven. Figuurlijk dan, want alle tekeningen zijn in zwart-wit. Er bestaat een ingekleurde editie, maar hier geldt een nadrukkelijk leesadvies: neem die niet! Juist in zwart-wit komen de prachtige stijl en nuances van Smiths tekeningen tot hun recht. De cartoonachtige neefjes, aangezet met een paar simpele, dikke lijnen en overdreven expressie, contrasteren zo het best met de zeer gedetailleerde wereld waarin ze terechtkomen.

De soms vrij duistere humor en ondertoon en de complexiteit van de verhaallijnen in combinatie met die wervelende verbeeldingskracht maken Bone een uitermate geschikt boek voor volwassenen die het kind in zichzelf koesteren.

Podium Splendor 

Zet vijftig topmusici bij elkaar en je hebt een orkest. Of Splendor, het muzikale laboratorium waar musici regelmatig samenwerken in bijzondere combinaties. Ook nu. Elke dag rond 15.00 uur verschijnt een miniconcertje op het eigen You­Tubekanaal.

Contrabassist Wilmar de Visser trapte af met een onheilszwangere improvisatie in de grote zaal in de Nieuwe Uilenburgerstraat. Aan de telefoon vertelt hij dat inmiddels iedereen staat te trappelen: “Ik ben nu al tot half april aan het inplannen. Het begint met een idee, vervolgens mag elke Splendor­musicus zijn gang gaan.”

Zo zagen we op 17 maart de van oorsprong Ierse hoboïste Aisling Casey het traditionele An Chúilleann vertolken tijdens een stille St. Patrick’s Day. Geheel anders van toon is de melige orgelimprovisatie van toetsenist Akim Moiseenkov (‘I never get key-bored’).

Via online verbindingen ontstaan er ook concertjes vanuit huiskamers en ander particuliere locaties, maar de meeste musici laten zich inspireren door de melancholie die de lege ruimten van Splendor losmaken.

Klarinettist Maarten Ornstein blaast op een verveloos trapje ­Willard Robisons Old Folks voor zich uit. Tussen de opgestapelde stoelen brengen sopraan Claron McFadden en cymbalist Vasile ­Nedea een bluesy Het is stil in ­Amsterdam. “Ik wou dat ik eindelijk iemand tegenkwam,” besluit McFadden de Shaffyklassieker. “Maar wel met anderhalve meter afstand.”

Interesse? www.youtube.com/user/podium­splendor

Podium Splendor speelt Het is stil in Amsterdam.

Quarantaine-comedy

Heb je na jaren ploeteren eindelijk een avondvullende cabaretvoorstelling, breekt er een pandemie uit. Andries Tunru (1991) was op 12 maart onderweg naar een ­optreden in Barneveld toen alle theaters plotseling dicht gingen. Diezelfde avond nog besloot hij live op Instagram zijn fans te entertainen met Quarantaine-comedy, drie kwartier grotendeels geïmproviseerde sketches, raps en liederen. Het beviel zo goed dat Tunru er een dagelijkse traditie van maakte. ­Zolang de crisis strekt. Of de lol.

Nee, Quarantaine-comedy heeft natuurlijk niet hetzelfde niveau als een cabaretprogramma waar maanden of jaren aan is gewerkt, maar Tunru beoogt er ook niet hetzelfde mee. Het is een vanuit de woonkamer gemaakte show, die drijft op de interactie tussen de ­cabaretier en de kijkers thuis, die hem live van brandstof voorzien voor de verschillende onderdelen. Humor is mooi, maar het gevoel ondanks alles toch samen te zijn is nog veel belangrijker.

Dat directe contact met het ­publiek is Tunru op het lijf geschreven. Hij vormt met Joep Hullegie en Stefan Hendrikx (zijn sparringpartner tijdens Quaran­taine-comedy) het trio Beperkt Houdbaar, dat in 2018 en 2019 Nederlands kampioen improvisatietheater werd.

Je ziet die ervaring duidelijk terug. Een musicalnummer over een fietsenstalling? Geen probleem. Wat Nijntje te ­zeggen heeft over de loonkloof tussen mannen en vrouwen? ­Tunru verzint het ter plekke.

Daarnaast selecteert hij iedere avond een kijker voor de quiz. Wie aan het einde van de week de meeste punten heeft gescoord, krijgt twee vrijkaarten voor zijn ­cabaretvoorstelling Vlees, vis, wal en schip. Ooit gaan we immers de deur weer uit.

Quarantaine-comedy is voor Tunru zo niet alleen een manier om de verveling te verdrijven, maar ook een puik staaltje cultureel ondernemerschap.

Andries Tunru.Beeld Willemijn van der Eijk

Dichter draagt voor

Een naakte oude man zit in het bad. Zachtjes klotst het water. Dan een stem, voice-over: ‘Met opgetrokken schouders, toegeknepen ogen/ Haast dravend en vaak hakend in de mat/ Lelijk en onbeholpen aan zusters arm gebogen/ Gaat elke week de idioot naar ’t bad.’

Die stem is van schrijver, dichter en acteur Ramsey Nasr, het gedicht van Maria Vasalis (1909 -1998): De idioot in het bad. Nasr was van 2009 tot 2013 Dichter des Vaderlands. In die tijd bedacht hij het project Dichter draagt voor, waarvoor hij 21 gedichten selecteerde en waarbij hij met zijn broer, filmmaker Shariff Nasr, filmpjes maakte (te zien op dichterdraagtvoor.nl).

Met de poëzieclips wilde Nasr een brug slaan naar potentiële lezers en alle vooroordelen over poëzie – lastig, elitair, zweverig, onbegrijpelijk – wegnemen. Hij realiseerde het project in 2013 met crowfunding, uitgeverij De Bezige Bij bracht de gelijknamige poëziebundel uit.

Nasr publiceert nu de Dichter draagt voor-filmpjes opnieuw op zijn sociale media. Want: ‘In alles-vertragende tijden als deze kunnen we poëzie gebruiken’. Met een NB bij het 2.56 minuten durende filmpje bij De idioot in het bad: ‘De acteur is Jaap Maarleveld, die een paar dagen geleden zijn 96ste verjaardag vierde.’

Rillend wordt hij afgedroogd, onwillig uit het bad gehesen. In de woorden van Vasalis: ‘En elke keer, dat hij uit ’t bad gehaald wordt/ En stevig met een handdoek droog­gewreven/ En in zijn stijve, harde kleren wordt gesjord/ Stribbelt hij tegen en dan huilt hij even.’

Dichter draagt voor – gelieve als een zacht virus te verspreiden.

Dichter Ramsey Nasr.Beeld ANP

Okater & Chill

Het beestachtige gedrag van de mens is het onderwerp van de Orkatervoorstelling Fabel, die morgen in première zou gaan. Die houden we nog even tegoed, maar op elke dag dat Fabel zou spelen, komt er nu om 15 uur een registratie van een oude Orkatervoorstelling online, en daar zit genoeg werk bij waarin mensen ook niet uitblinken in fijnzinnigheid.

Neem Julius Caesar, als eerste gepubliceerd op Vimeo, over de keizer die slachtoffer wordt van gekonkel. Een muzikale Shake­speare­bewerking, in 2017 opgenomen in het Amsterdamse Bos­theater, met Mattias van de Vijver in de titelrol en verder onder anderen Matthijs van de Sande Bak­huyzen als Brutus en de koper­blazers van K.O. Brass. Het is een uitstekende meercameraregistratie; je komt dichter bij de spelers dan je in het bos ooit zou kunnen komen. Tegelijkertijd blijft de weidsheid van het speelvlak met het fraaie esthetische zwart-witdecor van Janne Sterke goed voelbaar; picknickmand op de salon­tafel en de Bosbeleving is compleet.

Bij Alabama Chrome van Nieuw­komersgroepje The Sadists (2008) zit je permanent op de lip van de drie spelers (Viktor Griffioen, Erik van der Horst en Kaspar Schellingerhout), hoor je de reacties van de toeschouwers vlak naast je en voel je je in het zompige zuiden van de VS met fysiek spel en stevige gitaarrock.

Inmiddels staat ook het sterke familiedrama Woiski vs. Woiski uit 2018 online, een coproductie met het Bijlmer Parktheater. Binnenkort in dit thuistheater: Welkom in het Bos (2001), De Familie Mansøn (2015) en 237 redenen voor seks (2011).

www.vimeo.com/showcase/6862105

Julius Caesar.

The Case of the Missing Hit

Iedereen kent het gevoel: een ­melodie die in je hoofd zit (of een flard van een liedje, een deel van de tekst), maar je hebt geen idee welk nummer het is. Onuitstaanbaar. Hoe ver sommige mensen gaan om erachter te komen om welk liedje het gaat is te horen in The Case of the Missing Hit, een podcast in de luisterenswaardige serie Reply All.

Het begint als Tyler Gillet, de dwangneurotische hoofdpersoon van het verhaal, in de auto een liedje zingt voor zijn vriendin. Als zij dit niet herkent, terwijl hij ervan overtuigd is dat het een grote hit was in de jaren negentig en iedereen het dus moet kennen, start zijn zoektocht.

Google biedt geen uitkomst, software die melodieën herkent evenmin. Uit pure wanhoop gaat hij het liedje, of wat hij zich ervan herinnert, zelf namaken. Hij weet hiervoor zelfs professionele muzikanten een studio in te krijgen. Naarmate de tijd vordert en zijn zoektocht intensiever én wanhopiger wordt, slaat de twijfel toe. ­Bestaat dit liedje überhaupt wel, of is het ergens in Tylers brein ­ontstaan?

Helemaal origineel is het idee van The Case of the Missing Hit niet: in een aflevering van Married with Children trof Al Bundy al eens hetzelfde lot (het liedje dat hij zocht was Anna (go with him) van Arthur Alexander). Maar de zoektocht van Gillet is geen fictie, wel minstens zo geestig als die van Bundy, en kent een onverwachte uitkomst.

The Case of the Missing Hit, (52 minuten) in de podcastserie Reply All.

Beeld Netflix

Liefde is blind

In Nederland hebben we net het heerlijke Married at First Sight gehad, waarin mensen trouwen met een wildvreemde (terug te kijken via NLZiet of RTL XL); momenteel zijn liefhebbers van de betere datingshow in de ban van het Amerikaanse Love is Blind.

In deze nieuwe Netflixserie wordt ook getrouwd, maar met een semi-onbekende. De deelnemers krijgen eerst tien dagen de kans om te kijken of er een vonk overslaat: ze gaan op date in een soort moderne biechthokjes, waar ze kletsen over van alles en nog wat. De liefdes­betuigingen die in no time over en weer gaan, zijn ronduit bizar, en heerlijk on-Nederlands (“Ik wil de rest van mijn leven met je delen!”,“Ik laat je nooit in de steek!”).

Binnen een paar dagen zijn sommige deelnemers ervan overtuigd dat de stem aan de overkant de liefde van hun leven is en vragen ze elkaar ten huwelijk. Pas daarna mogen ze elkaar zien. Dat kan overigens nooit een extreme teleurstelling zijn, want alle kandidaten zijn erg knap en volledig onder handen genomen door de afdeling styling, haar en make-up, maar soit.

Daarna begint deel twee van dit maffe dateprogramma: voordat het huwelijk wordt voltrokken, gaan de setjes eerst een maand samenwonen in hun thuisstad, inclusief familiebezoekjes. Met het toe­nemen van de dagelijkse beslom­meringen gedragen de stelletjes zich ineens een stuk minder klef. Love is Blind is verschrikkelijk verslavend, omdat het heel langzaam (tien afleveringen van een uur!) toewerkt naar dé vraag: ­geven ze elkaar straks écht het jawoord? 

Schaamte, Het uur van de wolf en Een hartstocht.

Gevarieerde rollen van Max von Sydow

Zeg Max von Sydow en je zegt Ingmar Bergman. De op 9 maart overleden Zweedse acteur speelde in vele films en theatervoorstellingen van de befaamde regisseur. Het bekendste is Het zevende ­zegel, waarin hij op het strand schaakt met de dood.

Naast deze film zijn echter ook de weleens als trilogie ­bestempelde films Schaamte, Het uur van de wolf en Een hartstocht zeer de moeite waard. In elk van die drie films spelen Von ­Sydow en de Noorse ster­actrice Liv Ullmann een koppel wier relatie onder hevige druk komt te staan.

Het zijn drie gevarieerde rollen van Von Sydow, die elkaar raken in een hunkering naar rust – om hem heen en in zijn hoofd. Zoals de kunstschilder in Het uur van de wolf die wordt geplaagd door nachtmerrieachtige hallucinaties. Een van de hoogtepunten in die film is een dinerscène waarin Von Sydow geen woord zegt, maar waarin hij zienderogen de controle over zijn geest verliest – we zien hoe hij krampachtig met een servet zijn gezicht en handen probeert schoon te wrijven.

Juist door zijn robuuste voor­komen was Max von Sydow meesterlijk in het neerzetten van mannen die van binnen gebroken zijn. Wanneer in Schaamte een burgeroorlog uitbreekt, zakt de boomlange Zweed op de trap van zijn huis ineen en huilt.

En in Een hartstocht verstopt hij een totaal gebrek aan zelfrespect, zoals hij opbiecht in een bijna fluisterend gesproken monoloog, waarin elk aarzelend zoeken naar woorden, elke zucht die hij slaakt, klopt. Het is die koppeling van technische begaafdheid aan kwetsbaarheid die Max von Sydow zo’n prachtacteur maakte. 

Schaamte, Het uur van de wolf en Een hartstocht zijn verkrijgbaar op dvd.

Stormwaarschuwing, Doggerland 2, Maria Adolfsson

Reis mee naar Doggerland

Vergeet de ware wereld en reis met de Zweedse schrijver Maria Adolfsson mee naar Doggerland. Tussen 10.000 en 7000 jaar geleden kon je van Schotland naar Denemarken lopen. Maar door overstromingen is het vasteland tussen Groot-Brittannië en Scandinavië diep onder de Noordzee komen te liggen. ‘Doggerland’ wordt het genoemd, en het spreekt tot veler verbeelding.

Adolfsson bedacht een fictieve eilandengroep aan de Zweedse kust met die naam: Heinö, Noorö en Friaell, die gedrieën een republiek vormen. Ze schiep een kaart met steden en vissersdorpjes, autowegen en schapenpaadjes, creëerde een weerbarstige bevolking met eigen tradities, een veerdienst met vertrek- en aankomsttijden en een misogyne politiemacht waarin rechercheur Karen Eiken Hornby zich staande moest zien te houden.

Vorig jaar verscheen deel één van de Doggerlandreeks, Misleiding, vertaald door Elina van der Heij­den. Een naar meer smakende introductie tot de bewoners van het uiterst geloofwaardige eilandenrijkje. Nu is er deel twee, Stormwaarschuwing. Ja, Adolfsson is thrillerauteur en er wordt ge­moord, maar meer dan in gruwelijkheden verdiept ze zich in de intermenselijke verhoudingen.

Er zijn lezers die haar om vakantietips hebben gevraagd omdat ze dachten dat Doggerland echt bestaat, vertelde Adolfsson vorig jaar in deze krant. Maar nee, ze schiep deze wereld voor zichzelf. Ze is claustrofobisch, zal zich nooit in mensenmassa’s begeven en reizen per trein en vliegtuig is voor haar ten enenmale onmogelijk. Met het schrijven van haar boeken kan ze ‘reizen in haar hoofd.’ En dat levert fijn escapistisch leesvoer op voor tijden van verwarring.

Stormwaarschuwing, Doggerland 2, Maria Adolfsson, Luitingh-Sijthoff, €20,99, 398 blz.

Hilversum, Koninginneweg, Schrijvers, Imme Dros en Harrie Geelen, 10-09-2018 Portret van schrijvers Imme Dros en Harrie Geelen.Beeld Eva Plevier
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden